ءبىلىم مەن داعدى ۇشتاسسا

قازاقستان­دا­عى ءبىلىم بە­رۋ جۇيەسىندە ءبى­لىم ساپاسىن ءوز­گەرتۋدىڭ وزەكتى ماسە­لە­لەرىنىڭ ءبىرى – جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەك­تەپتەردە جاڭار­تىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارل­اما­سىن ەنگىزۋ. جا­ڭار­تىلعان ءبى­لىم بەرۋ باعدارلاماسى – زامان تالابىنا ساي كەلەشەك ۇرپاقتىڭ جان-جاقتى قۇزىرەتتىلىگىن قالىپتاستىراتىن باعدار­لاما. بۇل باعدارلامانىڭ گەوگرافيا ءپانىن وقىتۋداعى باستى ەرەكشەلىگى – ءبىلىمدى فۋنك­تسيالىق جانە شىعار­ماشىلىقپەن قولدانۋ, زەرتتەۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ, اقپاراتتىق-كوممۋني­كا­تسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, دەرەكتەر بازاسىن وڭدەۋ, جيناقتاۋ, توپتاستىرۋ جانە ءتۇرلى فورمادا ۇسىنۋ (مىسالى ينفوگرافيكا, كارتوگرامما, كارتوديوگرامما, Exsell باعدارلاماسىنداعى ءتۇرلى كەستەلەر مەن دياگراممالار), كوممۋ­نيكاتيۆتى قارىم-قاتىناس دامىتۋدا تىلدىك داعدىلارىن (وقىلىم, جازىلىم, ايتى­لىم, تىڭدالىم) قالىپتاستىرۋ, ءبىر ءسوز­بەن ايتقاندا, ءححى عاسىردا قاجەتتى كەڭ اۋقىمدى داعدىلاردى دامىتۋ. بۇل داعدى­لاردى وقۋشى بويىنا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, مۇعا­لىمنىڭ بويىندا دا وسى داعدىلار بولۋى شارت, ياعني مۇعالىم وقۋشىلارمەن شى­عار­ماشىلىق قارىم-قاتىناستا بولۋى ءتيىس. «گەوگرافيا» ءپانى بويىنشا وقۋ باعدار­لاماسىنىڭ ماقساتى – دۇنيەنىڭ گەوگرا­فيا­­لىق بەينەسىن تۇتاس قابىلدايتىن, گەو­گرا­­فيالىق ويلاۋ قابىلەتى دامىعان, وسى ءپان­­نىڭ ادىستەرى مەن ءتىلىن بىلەتىن جانە قول­دانا­­­تىن, گەو­گرافيالىق مادەنيەتى بار تۇلعا تاربيەلەۋ. «گەوگرافيا» پانىنەن جا­ڭارتىلعان وقۋ باعدار­لا­ماسىندا تومەندەگىدەي ەرەك­شە­لىكتەر كورىنىس الادى. ولار: داعدى مەن ءبىلىم­دەردىڭ ءبىر ماقساتقا بىرىگۋى, ياعني وقۋ ماقساتىنا داعدى­لار ارقىلى جەتۋ, زەرتتەۋ ءادىس­تەرى نەگىزىندە امبەباپ ماقسات­تاردىڭ ءار تاقىرىپتاردا كو­رىنىس الۋى, مىسالى, دالالىق, كارتوگرافيالىق ادىستەر ت.ب, تانىمدىق ارەكەت, ياعني سىني تۇرعىدان ويلاۋعا بايلانىس­تى بەلسەندى ادىستەر ارقىلى وقىتۋ, پايدالانۋعا بولاتىن رەسۋرستاردىڭ ارتۇرلىلىگى, ءار ساباقتىڭ پراكتيكالىق با­عىتى, سونداي-اق, تىلدىك ماقساتتار, ياعني تىلدىك داعدىنى دامىتۋ ماقساتىندا ءتىل­دىك 4 داعدى وقۋ جوسپارىندا ءبىر-ءبىرى­مەن وتە تىعىز بايلانىسقاندىعى, وقۋ­شى­­نىڭ ءوز ويىن, پىكىرىن, كوزقاراسىن ءتۇرلى مىسالدار ارقىلى جەتكىزە ءبىلۋى, ءپان مازمۇ­نىنىڭ ءسپيرالدى قاعيداتپەن بەرى­لۋى, ياعني تاقىرىپتار جىل بويى قايتا­لانىپ وتىرعانىمەن, سىنىپ وسكەن سايىن كۇردەلەنىپ وتىرۋى. «گەوگرافيا» ءپانى بويىنشا ۇسىنىلعان تاقىرىپتار, پانارالىق بايلانىستاردى جۇزەگە اسىرۋ جەرگىلىكتى كومپونەنت­تەر نەگىزىندە بەرىلگەن, سونىڭ بارىسىن­دا وقۋشىنىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندى­لىقتارمەن بىرگە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك, قۇرمەت, ىنتىماقتاستىق سىندى قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسالادى. اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتە قاجەتتى رەسۋرستاردى قولدانۋدا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بالا بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى كومپونەنتتەر نەگىزىندە وقىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى زور. جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىن­دا وقۋشىنىڭ ءبىلىم جەتىستىگىن شىنايى باعا­لاۋ ءۇشىن كريتەريلى باعالاۋدىڭ ەن­گىزىلۋى دە ورىندى, سەبەبى, ول مۇعالىمدەردى ناق­تى­لىققا ماشىقتاندىراتىن, وقۋشى­لاردىڭ قۇزى­رەت­تىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە جەكە تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا ءمۇم­كىندىك بەرەتىن بىردەن-ءبىر جۇيە, مۇنداعى باعالاۋ ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن الدىن الا بەلگىلەنگەن جەتىستىك كريتەريلەرى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. وقۋ باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر جەڭىل­دىگى, ناقتى ءبىر تاقىرىپ ۇسىنىلمايدى, بەرىل­­گەن 6 تاراۋ: گەوگرافيالىق زەرتتەۋ ءادىس­تەرى, كارتوگرافيا جانە گەوگرافيالىق دەرەك­تەر بازاسى, فيزيكالىق گەوگرافيا, الەۋ­مە­ت­تىك گەوگرافيا, ەكونوميكالىق گەو­گرافيا, ەلتانۋ جانە ساياسي گەوگرافيا نەگى­زىندە مۇعالىم ءوزىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن شىعار­ماشىلىعىنا قاراي جانە ۋاقىت تالا­بىنا ساي تاقىرىپتار تاڭداپ الادى, ياعني تولى­عىمەن مۇعالىمنىڭ اۆتونو­ميا­سى ساقتال­عان. بۇدان ءار مۇعالىمنىڭ ءوزدى­گىنەن ءۇز­دىكسىز ءبىلىم الۋى جۇزەگە اسىرىلا­دى, سونىڭ بارىسىندا كاسىبي شەبەرلىگى شىڭدالادى. قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءار مۇعا­لىم­نىڭ اقپاراتتىق كوممۋنيكاتيۆتى تەح­نو­­لو­گيالارمەن جۇمىس جاساۋ بارىسى جوعارى دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس. سوندىقتان وقۋ باعدار­لاماسىنىڭ «زەرتتەۋ جانە زەرتتەۋ­شىلەر», «گەوگرافيالىق كارتالار», «گەوگرا­فيالىق دەرەكتەر بازاسى» تاراۋ­لارى­نىڭ وقۋ ماقساتتارى اكت قولدانۋدى تىكەلەي تالاپ ەتەدى, اتاپ ايتساق, ينتەرنەتتى قولدانا وتىرىپ اقپاراتتاردى ىزدەۋ, تالداۋ, وڭدەۋ, جيناقتاۋ, ەلەكتروندى كەستەلەر مەن گرافيكالىق قوسىمشا­لار­دى قولدانىپ, دەرەكتەرمەن جۇمىس جاساۋ, PowerPoint باعدارلاماسى ارقىلى ءتۇرلى تۇساۋ­كەسەرلەر دايارلاپ, ونى سىنىپ الدىن­دا قورعاۋ, ينتەربەلسەندى تاقتانىڭ مۇمكىن­دىكتەرىن پايدالانۋ. بۇل ءوز كەزەگىندە وقۋشى­مەن قاتار مۇعالىمگە دە اقپاراتتىق قۇزى­رەتتىلىكتەرىن دامىتۋعا بىردەن-ءبىر سەبەپ. ءسوزىمدى قورىتا كەلە, جاڭارتىلعان باعدار­لامانى وقىتۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ ارقىلى وقۋشىعا دايىن ءبىلىمدى بەرمەي, ءبىلىمدى ءوزدى­گىنەن مەڭگەرۋىنە جاعداي جاسايمىز, سونىڭ بارىسىندا جان-جاقتى ىزدەنە­تىن, ءار كۇنىن بولجاي الاتىن, العان ءبىلىمىن ءومىر­دە قولدانا الاتىن تۇلعا تاربيە­لەيمىز, ول ءبىز ءۇشىن زور مۇمكىندىك جانە ونى تيا­ناق­تى جۇزەگە اسىرۋ مۇعالىمنىڭ شەبەرلى­گىنە باي­لانىستى دەپ بىلەمىن. مارال جۇنىسباەۆا, فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى استانا