ءوڭىر ۇلاندارىنىڭ ونەگەلى ۇياسى

ادامعا انانىڭ ءالديى مەن مەكتەپ قوڭى­راۋىنىڭ سىڭعىرىنان قىمبات نارسە جوق. عاقليا تەگىن ايتىلماعان. وي-پايىمنىڭ جاندى جادىگەرىندەي سانالاتىن كوكشەتاۋ قالا­سىنداعى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين اتىنداعى №3 قازاق ورتا مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ ءتالىم جولى 97 جىلعا سوزىلىپ جاتىر. ەل تاريحىمەن ساباقتاس ونەگەلى سوقپاق ارقيلى بۇرالاڭ بەلدەن ءوتىپ, ۋاقىت تالابىنىڭ تورىنەن كورىنىپ, بولاشاقتىڭ بيىك بەلەستەرىنە قۇلاش سەرمەۋدە. وبلىستىق مەملەكەتتىك مۇراعات قۇجات­تارى بىلاي دەيدى: «...1919 جىلدىڭ سوڭىندا حالىققا ءبىلىم بەرۋ بولىمىندە مۇسىلمان ءبولىم­شەسى ۇيىمداستىرىلعان ەدى. قاراشانىڭ 19 جۇلدىزىندا ءتورت جىلدىق باستاۋىش مەكتەپ قۇرىلدى. بۇل مەكتەپتە ورىس گرافيكاسى­مەن ءبىلىم العاندار از بولعاندىقتان, ەسەپتەن ءتورت امال, ارابشا ءارىپ تاڭبالارى ۇيرەتىلدى. مەك­تەپتى 1919-1930 جىلدارى نۇرمۇحامبەت كوشىموۆ باسقاردى». مەكتەپتىڭ كۇلاش حامزينا جەتەك­شىلىك ەتەتىن بۇگىنگى مۇراجايىندا دەرەك-دايەكتەردىڭ بارلىعى ۇقىپتىلىقپەن حاتتالىپ, تاريح قاتپارىنان سىر شەرتەدى. تۇڭعىش باس­شىنىڭ ەڭبەگى لەنين وردەنىمەن اتالىپ ءوتىپ­تى. ودان كەيىن مەكتەپ تىزگىنىن بىلگىرلىك­پەن ۇستاعان شايكەن قاسەنوۆ, باقىتكەرەي جۇما­باەۆ, مىڭباي ىسقاقوۆ, بوتاكوز بايداۋلەتوۆا, كەزىندە وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلعان مارات ىبىراەۆ جانە باسقا ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى زور ىلتيپاتپەن اتالادى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى 1991 جىلى 10 جەل­توق­سان­دا الماتىدا ۇلىقتاۋ ءراسى­مىنەن ورالعان مەم­لەكەت قايراتكەرى, سوتسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى بايان جاڭعالوۆقا سالەم بەرە بارعانىمىزدى ۇمىتپايمىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى تاريحي تۇعىرعا كوتەرگەن حالقىنا ريزا كوڭىلىن بىلدىرگەن ابىز قاريا «وسىنىڭ ءبارى ءبىلىم مەن ءومىر ءنارىن توككەن قازاق مەكتەپتەرىنىڭ ۇلىقتىعىن­­دا», دەدى. ول كىسى 1928 جىلى جامانتۇز اۋىلى­­نىڭ بەس بالاسى قاتارىندا كوكشە وڭىرىندەگى تۇڭ­عىش مەكتەپكە قابىلدانعان ەكەن. اۋىل مولداسى­نان ساۋات اشقان ولار 3-ءشى سىنىپقا تىركەلىپ­تى. بولاشاق باتىر مالىك عابدۋللينمەن دە وسىن­دا تانىسقان. سوعىسقا بىرگە اتتانىپ, ەلگە جەڭىس­پەن بىرگە ورالعان. بايان اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, بۇل وشاقتىڭ بۇكىل كوكشە جۇرتشىلىعى ءۇشىن مەكتەپ­تەن جوعارىراق ءمانى بار. مۇندا ءوڭىردىڭ مادەني, ادەبي, تۇتاستاي تىرشىلىك ۇستانىمدارى قالىپتاس­قان. ءبىلىم ورداسى ءوزىنىڭ كەمەلدەنۋ كەزەڭىندە شارۋا جاستارى, جالپى ءبىلىم, ارالاس مەكتەپ, ورتا مەكتەپ, مەكتەپ-ينتەرنات, پانسيون, كاسىپتىك مەكتەپ-كەشەن, گيمنازيا سياقتى باسپالداقتاردان ءوتتى. ەل قادىرلىسى اتانعان اكادەميكتەر مالىك عابدۋللين مەن ەسماعامبەت ىسمايىلوۆقا, اقىن جۇماعالي سايىنعا, دراماتۋرگ شاحمەت قۇسايىنوۆقا, تاعى دا باسقا جۇزدەگەن ساڭلاقتارعا ءومىر جولداماسىن بەرگەن دە وسى مەكتەپ. بۇل كۇندەرى رەسپۋبليكالىق ىبىراي التىن­سارين اتىنداعى قازاق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ بازا­لىق مەكەمەسى, «دارىن» عىلىمي-ادىستە­مە­لىك ورتالىعىنىڭ ەكسپەريمەنتتى مەكتەبى سانا­لاتىن قاستەرلى شاڭىراقتىڭ قازىرگى قادام­دارىنا دا ءتانتى بولاسىز. مەكتەپتىڭ تاعى ءبىر ديرەكتورلىعىن اتقارعان گۇلنار كۇشپاەۆانىڭ اكەسى, باۋىرلارى, ءوزى دە وسىندا ءبىلىم العانىن ايتقىمىز كەلەدى. قادىرلى ۇستازدىڭ «ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز – زامانا تۇتقاسىن ۇستايتىن ۇرپاق تاربيەلەۋ جانە وقۋشىنىڭ تابيعات بەرگەن قابىلەتىن زەرتتەۋ ارقىلى ولارعا كاسىبي باعدار بەرۋ», دەگەن سوزدەرى قۇلاعىمىزدا. كوكشەتاۋدىڭ كوشباسشى مەكتەبىندە «ءتاي-ءتاي», «مۇراگەر», «ءوزىن-ءوزى تانۋ», «ەرتە جاس­تان شەت ءتىلىن ۇيرەنۋ جانە ۇشتىلدىلىك», «كاسىبي باعدار», ۇستىمىزدەگى وقۋ جىلىنان باس­تاپ ءدىل مەن رۋح, زامانالىق يننوۆاتسيا مەن تەح­نو­لوگيا تاقىرىبىنداعى باعدارلامالار وقىتىلا باستادى. سوڭعى جىلدارى, مەكتەپتىڭ ماتەريال­­دىق بازاسى ايتارلىقتاي دەڭگەيدە نىعاي­دى. زاماناۋي ەلەكتروندى جۇيە قولدى ۇزارتىپ وتىر. ايتكەنمەن, تالاپ پەن تالعامنىڭ, سۇرا­نىس­تىڭ تەڭ ءتۇسىپ جاتقانى ابزال. ءبىلىم وشاعى 1991 جىلى تازا قازاق تىلىندەگى مەكتەپ بولىپ قايتا قۇرىلعان. بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ساۋلەلى شاپاعاتى توگىلگەن جىل. وسىناۋ كەزەڭ ارالىعىندا قول جەتكەن تابىس­تار كوڭىل وسىرەدى. سوڭعى 20 جىلدا مەكتەپتى 26 وقۋشى «التىن بەلگىمەن», 33 بالا «ەرەكشە ۇلگىدەگى اتتەستاتپەن» ءبىتىرىپ وتىر. بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ وزىندە 11-سىنىپ وقۋشىسى ايگۇل ماقسۇت چەحياداعى حالىقارالىق وليمپيادادا «قولدانبالى ماتەماتيكاداعى ۇلتتىق عىلىمي جوبا» تاقىرىبىن قورعاپ, مارتەبەلى ءبىرىنشى ورىندى يەمدەندى. «مالىكتانۋ» كلۋبىنىڭ مۇشەسى, 4-سىنىپ وقۋشىسى نارگيز ساكەنوۆانىڭ «ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋى – باتىر مالىكتىڭ بەينەسىن ۇلگى ەتۋ» اتتى ەڭبەگى رەسپۋبليكالىق «زەردە» ۇلتتىق عىلىمي جوبا شەڭبەرىندەگى بايقاۋدا جوعارى باعالاندى. قازىر جاننات جاڭعالوۆا مەن روزا ساۋىتوۆا شەت تىلىنەن جانە قۇقىقتانۋ پاندەرىنەن رەسپۋبليكالىق وليمپياداعا دايىندالۋ ۇستىندە. بۇعان ايگەرىم قوجاباەۆانىڭ كۇرەستەن قازاقستان بىرىنشىلىگىنە قاتىسىپ, ءۇش بىردەي مەدالدى جەڭىپ العانىن قوسساق, مەكتەپتەگى مادەني, ادەبي, ونەر, قوعامدىق ومىردەگى تابىستار تۇعىرى تەكشەلەنە تۇسەدى دەپ ويلايمىز. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان» كوكشەتاۋ