ۆولفرام بۋرگەرت, شۆەيتساريالىق DIVOX دىبىس جازۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى:
قوبىزدى كيىز ۇيدە وتىرىپ تىڭداعىم كەلەدى
قازاقتىڭ «قۇلاقتان كىرىپ, بويدى الار» اسەم ءان-كۇيلەرىنىڭ قۇدىرەتى جەر ءجۇزىن جاۋلاۋعا جەتەتىندەي كورىنەدى دە تۇرادى. قايدان بىلەيىك, بالكىم, الەمدەگى ءاربىر ۇلت وكىلى وزدەرى تۋرالى وسىلاي ويلايتىن شىعار. «قوعالى-اي, اركىم كوڭىلى جوعارى-اي!» دەگەندەي. بىراق سول بابادان ميراس بايلىعىمىزدى بازارلاۋعا كەلگەندە كەيدە ءبىزدىڭ كەجەگەمىز كەيىن تارتاتىن ءتارىزدى. ايتپەسە, بۇل باعىتتاعى تابىستارىمىز قازىرگىدەن گورى قوماقتىراق بولماس پا ەدى. دەگەنمەن, اۋىزدى قۇر ءشوپپەن سۇرتە بەرگەنىمىز جاراماس. حالىقارالىق بايقاۋلاردا قاتارىنان قارا ءۇزىپ, قانجىعالارىنا بايگە بايلاپ جۇرگەن ساحنا ساڭلاقتارىمىز بارشىلىق. ولاردىڭ ورىنداۋىنداعى ۇلتتىق مۋزىكا تۋىندىلارى ارىسى امەريكانى, بەرىسى ەۋروپانى ەلەڭدەتىپ, تالعامى بيىك كورەرمەندى تالاي تام- ساندىرعانى بەلگىلى. وسىدان تۋرا ءۇش كۇن بۇرىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا شۆەيتسارياداعى DIVOX دىبىس جازۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆولفرام بۋرگەرت كەلدى. الىستان ات ارىتىپ جەتكەن قادىرلى قوناعىمىز قۇر قول ەمەس ەكەن. اەروفونيا اتتى ساز تەحنولوگياسىنداعى ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى ءۇردىسپەن شىعارعان ەكى بىردەي ەرەك ءۇنتاسپاسىن اكەلىپ, باس باسىلىمنىڭ ءتوراعاسى دارحان قىدىرالىگە سىيعا تارتتى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن مارتەبەلى مەيماننىڭ جولباستاۋشىسى عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى مەملەكەتتىك شەكتى اسپاپتار كۆارتەتىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى ەرنار مىڭتاەۆ ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۋرگەرت مىرزا باسقاراتىن DIVOX كومپانياسى نەگىزىنەن كاسىبي كامەرالىق مۋزىكانى كۇيتاباققا تۇسىرۋمەن اينالىساتىن ەۋروپاداعى ەڭ تانىمال برەندتەردىڭ بىرىنەن سانالادى ەكەن. نەگىزىنەن كامەرالىق مۋزىكانىڭ مايتالماندارىن نەمەسە وسى جانردا جاڭا كورىنە باستاعان جاس جۇلدىزداردىڭ ورىنداۋىنداعى ەلەۋلى دۇنيەلەردى جازىپ, تاراتادى. – ءبىز بۇل كىسىمەن ءتورت جىل بۇرىن شۆەيتساريادا كەزدەستىك. شىعارماشىلىق ۇجىمداعى ءتورت ءجىگىت پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا بازەلدە وقىپ جۇرگەن كەزىمىز ەدى, – دەيدى ەرنار وتكەن شاقتى ەسكە ءتۇسىرىپ. – بىردە قالاداعى ستۋدەنتتەر كونتسەرتىنە قاتىستىق. بويىمىزداعى بار قابىلەتىمىزدى سالىپ باقتىق. مەندەلسوننىڭ ەكى شىعارماسىن ورىندادىق. – بارىمىزگە نەكە كۋالىگىن تاپسىرعاندا قۇلاق قۇرىشىمىزدى قاندىرعان اتاقتى ماحاببات مارشىنىڭ اۆتورى عوي. وسىنى ويناعان ورگان لوندونداعى اۋليە اننا ءشىركەۋىندە ورنالاسقانىنان حابارىمىز بار. – ءدال ءوزى. سودان كونتسەرتتەن كەيىن قولىمىزدى قىسىپ, ورىنداۋشىلىق مانەرىمىز ويىنان شىققانىن, شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتۋعا ق ۇلىقتى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. جارتى جىلدان سوڭ العاشقى البومىمىزدىڭ جارىق كورۋىنە جاعداي جاسادى. كەيىننەن ءتىپتى دوستاسىپ كەتتىك. ارالاس-قۇرالاستىقتىڭ ارقاسىندا ارامىزدا ايتىلمايتىن سىر قالمايتىن دارەجەگە جەتتىك. قانىما تارتپاي تۇرام با, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەر ۇستىندە قازاق ءمادەنيەتىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى جايىن- دا ءسوز قوزعاۋدى ادەتكە اينالدىردىم. جاقسىعا جانى قۇمار پروديۋسەر بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ىركىلمەستەن ءىرگەلى ىسكە كىرىستى. استاناعا ارنايى ات باسىن بۇرىپ, حالقىمىزدىڭ كونە اسپاپتارىمەن, مۋزىكالىق مۇرالارىمەن جاقىنىراق تانىستى. تالانت- تى تارلانبوز القۋات قازاقباەۆ باستاعان قوبىزشىلارىمىزدىڭ ونەرىن تاماشالاعاندا اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمىپ, قايران قالدى. «مىناۋ كەرەمەت قوي. سەنىڭ نيەتىڭدى ءتۇسىندىم. مۇنداي عاجايىپقا بۇكىل عالام تاڭدانۋعا ءتيىس» دەپ تاڭدايىن تاقىلداتقانىن كوزىممەن كوردىم. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, اعامىز الدى-ارتىمىزعا قاراتپاي جاڭا جوباسىنا قاتىسۋىمىزدى قولدادى. كوكتەن ءتىلەگەنىمىز جەردەن تابىلىپ جاتسا, نە تۇرىس؟! ۇتىمدى ۇسىنىستى قۋانا-قۋانا قابىلدادىق. ماعان اعانىڭ مۋزىكالىق تۋىندىلار مەن اسپاپتاردى ىرىكتەپ, شەبەر ورىنداۋشىلاردى ىزدەپ تابۋدى تاپسىرىپ, قالعان قاجەتتىلىكتەردىڭ ءبارىن ءوز موينىنا الدى. – مىنا ەكى ديسكى سونىڭ جەمىسى عوي؟ – ءيا. – قاي جەردە جازدىڭىزدار؟ – ماسكەۋدەگى سلوبودكين ورتالىعىندا تاسپاعا تارتتىق. – اناۋ ارباتتاعى, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى پاۆەل سلوبودكين سالدىرعان كونتسەرت زالى عوي. ءبىر جاعى تەاتر ەسەبىندەگى عيمارات بىلەم. – ول ورتانىڭ اكۋستيكاسى عاجاپ! ونىڭ ۇستىنە ءدال سول تۇستا ءرۋبلدىڭ قۇنى قۇلدىراپ, ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى بولىپ تۇردى. رەسەيدىڭ استاناسىنا ءبارىمىزدى الدىرىپ, قىرۋار قارجىسىنا ەۋروپانىڭ وزىندە ەندى ەنە باستاعان اەروفونيا تەحنولوگياسىمەن وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان ەكى ءۇنتاسپانى دۇنيەگە كەلتىردى. – مۇندا قانداي دۇنيەلەر قامتىلعان؟ – بىرىنشىسىندە – كسرو حالىق ءارتىسى عازيزا جۇبانوۆا باستاعان كورنەكتى كومپوزيتورلارىمىزدىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارى, ال ەكىنشىسىندە – « ۇلى دالا اۋەندەرى» ايدارىمەن قورقىتتىڭ «قوڭىرى», قۇرمانعازىنىڭ «ادايى», تاتتىمبەتتىڭ «قوسباسارى», ءابدىمومىن جەلدىباەۆتىڭ «ەركەسىلقىمى», تولەگەن مومبەكوۆتىڭ «سالتاناتى», القۋات قازاقباەۆتىڭ «ابىلاي حاننىڭ جورىعى» سەكىلدى كۇيلەر, سوسىن ءداستۇرلى ءانشى ەلىكباي يسا توگىلدىرگەن «ءسۇيىنبايدىڭ تەرمەسى» بار. – بارەكەلدى! ەندىگى اڭگىمەنى قازاق ونەرىنە وسىنشاما قامقورلىق جاساعان شۆەيتساريالىق جامپوزدىڭ ءوزىنەن ەستىگەنىمىز ءجون بولار. – البەتتە. – ولاي بولسا, بۋرگەرت مىرزا, ايتىڭىزشى, مۋزىكا ءسىز ءۇشىن ماماندىق پا, الدە جۇرەك قالاۋى ما؟ – ماماندىعىم بويىنشا مەن – پسيحولوگپىن. ال مۋزىكا – مەنىڭ ءومىرىم- ءنىڭ ءمان-ماعىناسى. ادەمى اۋەندەردى تىڭداسام جانىم جاي تابادى. – يەلىگىڭىزدەگى كومپانيانىڭ كوزدەگەن ماقساتى نە؟ – ونەر شىركىن سان سالالى ەكەنىن بىلەسىز. ءبىز سونىڭ ىشىندە كامەرالىق مۋزىكانى ناسيحاتتاۋدى ءجون سانادىق. ونىڭ تىڭدارمانى ەسترادا نەمەسە وپەراداعىداي كوپ ەمەس. سوندىقتان تابىسى ازداۋ دا, شىعىنى كوپتەۋ. ايتسە دە, العا قويعان ماقساتىمىزدان اينىعان ەمەسپىز. – كلاسسيكالىق كومپوزيتورلاردان كىمدەردى «ءپىر» تۇتاسىز؟ – برامس پەن ستراۆينسكيدىڭ شەدەۆرلەرىنە ەلتۋدەن ەشقاشان جالىقپايمىن. – ءجون ەكەن. ءبىرى «نەمىس رەكۆيەمىن» جازعان, ەكىنشىسى سانكت-پەتەربۋرگتە تۋىپ, نيۋ-يوركتە ءولگەن ورىس كوريفەيى. ەكەۋى دە رومانتيكالىق باعىتتىڭ ءباھادۇرلەرى. ال ەندى قازاق مۋزىكاسىنا قۇمارتۋىڭىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ – بازەلدەگى بايىرعى دوسىم پروفەسسور راينەر شميدت مەنى بىردە ءوز ءشاكىرتتەرىنىڭ كونتسەرتىنە شاقىردى. ول مۋزىكانىڭ مايىن ىشكەن اسا ءىرى مامان. ۇلاعاتتى ۇستاز. كورەرمەندەر الدىندا جاپونيالىق, يسپانيالىق, بريتانيالىق, شۆەيتساريالىق جانە قازاقستاندىق كۆارتەتتەر ونەر كورسەتتى. ماعان مىنا ەرلانداردىڭ ءتورتتىگى قاتتى ۇنادى. بۇلاردىڭ قولتاڭباسىنان ەۋروپالىقتاردا كەزدەسپەيتىن ەرەكشە ناقىشتى بايقادىم. باس-اياعى جۇپ-جۇمىر تۇتاستىقتى تۇلا بويىممەن سەزىندىم. ونەبويىمدى شىمىرلاتقان وزگەشە اعىن جان-ءجۇرەگىمدى ەلجىرەتىپ, ءبولەكشە كۇيگە بولەدى. سودان ونەرلى ورەندەرمەن ءوزارا پىكىر الماسىپ, بىتە قايناسىپ كەتتىم. – قازاقستان جايىندا بۇرىن-سوڭدى ەستىپ-ءبىلىپ پە ەدىڭىز؟ – وكىنىشكە قاراي, سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز تۋرالى مالىمەتىم مۇلدەم ماردىمسىز. – جارايدى, قازاقستاننىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ەكونوميكاسىن, تاعىسىن تاعىلارىن بىلمەي-اق قويىڭىز. ال ەندى دۇنيە ءجۇزىنىڭ كارتاسىندا داليىپ جاتقان اۋماقتى الىپ مەملەكەتتى كورمەۋ مۇمكىن ەمەس قوي؟ – 1991 جىلعا دەيىن كسرو-عا كوزقاراسىمىز ونشا دۇرىس بولمادى دا, وعان قاراستى وداقتاس رەسپۋبليكالارعا ءمان بەرمەگەنىمىزدى نەسىنە جاسىرايىق. – قازىر قالاي قارايسىز؟ – و, ونى ايتىپ جەتكىزە الماسپىن. استاناعا وسىمەن ءتورتىنشى رەت كەلۋىم. كوركىنە كوز تويمايدى. وتە قىسقا مەرزىمدە سامالاداي قالا سالىپ تاستاعاندارىڭىز تىم تاڭعالارلىق قۇبىلىس. ادامدارىڭىز قانداي اقجارقىن. وتانداستارىڭىز ماتەريالدىق يگىلىكتەردەن گورى رۋحاني قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە كوبىرەك تولعاناتىنى ءتانتى ەتتى. رۋحاني ۇستىندارىڭىز مىقتى ەكەن. – شۆەيتساريا بانكتەرىنىڭ اۋىلى بىزدەن الىس, سوندىقتان كوز الدىمىزعا كوكالا قاعازدى اقشادان گورى قولمەن ۇستاۋعا كەلمەيتىن, تەك سانامەن عانا سەزەتىن التىنعا ايىرباستاماس بايلىقتار كوبىرەك ەلەستەيتىن شىعار ء(ازىل-شىنى ارالاس ءسوزىمىزگە كەڭكىلدەپ كۇلگەن كەيىپكەرىمىز وتىرعان ورنىنان تۇرىپ, قولىمىزدى قىستى دا, ءۇزىلگەن اڭگىمەسىن ءارى قاراي جالعاستىردى). – استاناعا ساپارلارىم اياسىندا سالت-داستۇرلەرىڭىزبەن دە ءبىرشاما تانىستىم. كونگرەسس-حولداعى بىرقاتار مادەني شارالارعا قاتىستىم. مەنىڭشە, ءاربىر مۋزىكا اسپابىنىڭ دىبىسى تاۋىرىرەك ەستىلەتىن ورىندار بولادى. ماسەلەن, ورگان دىبىسىنىڭ شىركەۋلەردە شالقي شىعاتىنى سياقتى. نەگە ەكەنى قايدام, قازاقتىڭ قاسيەتتى قوبىزىن كيىز ۇيدە تىڭداعىم كەلەدى. سۇمدىق سۇڭعىلا اسپاپ! قوڭىر ءۇنى كىسىنىڭ قاي-قايداعىسىن قوزعايدى. ءبىزدىڭ كومپانيا قولدارىڭىزداعى البومدى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي ۇسىنادى. – مەنىڭشە, سويتەتىن ءجونى بار. ويتكەنى, ءبىزدىڭ قوبىز – سىزدەر قاتتى قادىرلەيتىن سكريپكانىڭ باباسى. الايدا, مۋزىكاتانۋدىڭ بىردە-ءبىر وقۋلىعىندا بۇل جايلى جازىلمايدى. – سكريپكانىڭ بىردەن قازىرگى قالپىندا اسپاننان تۇسە قالماعانى انىق. ستراديۆاري سياقتى شەبەرلەر عاسىرلار بويى جەتىلدىرگەنى امبەگە ايان. – اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت. *** كەشە ۇلتتىق مۋزەيدە جوعارىدا ءبىز جاي-جاپسارىن بايانداعان ءۇنتاسپالاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. وعان ءبىر توپ زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىسىپ, شۆەيتساريالىق پروديۋسەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. اڭگىمەلەسكەن تالعات باتىرحان, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ
