بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا دراماتۋرگ راقىمجان وتارباەۆتىڭ «امىرە» پەساسى جەلىسىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, رەجيسسەر نۇرلان جۇمانيازوۆتىڭ ساحنالاۋىمەن وسى اتتاس درامانىڭ پرەمەراسى ءوتتى
استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسى قارساڭىندا ەلورداداعى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءان ونەرىن 1925 جىلى پاريجدەگى «ەكسپو» كورمەسىندە العاش رەت اسقاقتاتقان كۇمىس كومەي ءانشى امىرە قاشاۋباەۆتىڭ جارقىن بەينەسىن قايتا ءتىرىلتۋى ءانشى رۋحىن ارداقتاۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە باعالانۋدا.
سپەكتاكل وقيعاسى پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى ماڭىندا ءوربيدى. ءار قيىردان باس قوسقان ونەر مايتالماندارى ءبىر-بىرىمەن جۇزدەسىپ, مارە-سارە كۇي كەشۋدە. ىشتەرىندە بەلگىلى باشقۇرت قۋرايشىسى يسەنباەۆ, وزبەكتىڭ تامارا حانۋمى مەن ءانشى ياكۋبوۆى, ورىستىڭ ايگىلى انشىلەرى دوليۆا-سابوتناتسي مەن كوۆالەۆا, ازەربايجاندىق شاۆكەت مامەدوۆ جانە ت.ب. بار. سول شارا بارىسىندا كەڭەستىك ونەرپازدار ءپاريجدىڭ زالدارىندا 11 كونتسەرت بەرەدى. امىرە وندا ءوزىنىڭ سۇيىكتى اندەرى – «اعاش اياق», «ءۇش دوس», «ەكى جيرەن», «دۋدار-اي», «بالقاديشا», تاعى باسقا دا حالقىمىزدىڭ مۋزىكالىق جاۋھارلارىن تاماشا ورىنداپ, ەكىنشى ورىندى, كۇمىس مەدال يەلەنگەنى تاريحتان ءمالىم. بۇل تۋرالى «پاريج اپتالىعى» گازەتى مەن «لە ميۋزيكل» جۋرنالى جازادى, ال سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پەرنو مىرزا امىرەنىڭ ورىنداۋىندا بىرنەشە اندەردى تاسپاعا ءتۇسىرىپ العان ەكەن. قويىلىمدا ءانشى ءومىرىنىڭ وسىناۋ تاريحي ءساتى شىنايى بەينەلەنىپ, امىرە ءۇنى ۇلتتىق مۋزىكا ونەرى تاريحىندا شەت ەلدە ونەر كورسەتكەن تۇڭعىش قازاق رەتىندە قالدى. ونىڭ قازاقتىڭ دارحان دالاسىنداي دياپازونى كەڭ, قايتالانباس كوركەم داۋىسى تۋرالى رومەن روللان مەن انري ءباربيۋستىڭ بەرگەن جوعارى باعالارى بۇگىندە تۇلعانى عانا ەمەس, جالپى بۇكىل قازاق دالاسىنىڭ رۋحاني قازىناسىن مويىنداۋ بولىپ قابىلدانارى حاق. بەلگىلى ونەر زەرتتەۋشى ا.زاتاەۆيچتىڭ دە بۇل رەتتەگى ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز, ويتكەنى امىرە ورىنداۋىندا جازىپ الىنعان «بالقاديشا», «دۋدار-اي», «بەس قاراگەر» اندەرىنىڭ بايىرعى مايەگىن ساقتاپ قالۋى ونىڭ سول باستاپقى سارىندى حالىققا مۇلتىكسىز بۇزباي جەتكىزۋىندە.
قويىلىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ءانشى تۋرالى كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەرگە قانىعاسىز. مىسالى, ءا.قاشاۋباەۆتىڭ پاريج ساحناسىندا ونەر كورسەتكەن دومبىراسىن ا.ۆ.لۋناچارسكيدىڭ وعان ارنايى جاساتقىزىپ بەرگەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. مۇنان باسقا, امىرە مەن الاش ارىسى مۇستافا شوقايدىڭ قاۋىشاتىن تۇستارى سپەكتاكلدىڭ مازمۇنى مەن باعاسىن ارتتىرا تۇسەدى. ادەتتە, تاريحي دەرەكتەرگە قۇرىلعان تۋىندىلاردى ويناقى, جەڭىل راۋىشتە, شىنايىلىقپەن بايانداۋ رەجيسسەرگە وڭاي سوعا بەرمەيتىنى راس. ويتكەنى, ول بەلگىلى ءبىر تاريحي وقيعادان اتتاپ, نە بىلاي, نە ولاي شىعۋعا, بوتەن وي قوسۋعا ءتيىستى ەمەس. ياعني, پەسانىڭ قۇرساۋىنان, شەڭبەرىنەن الىسقا ۇزاپ شىعىپ كەتە المايدى. ال «امىرە» تاريحي دراماسىنىڭ ۇتقان تۇسى – ەركىندىگى. اكتەرلەر الدەبىر ۇستانىمدار مەن زاڭدارعا بايلانىپ قالمايدى. امىرە ءرولىن سومداعان قاسىمحان بۇعىباي, مۇستافانى ويناعان جانقالدىبەك تولەنباەۆ ويىندارى سولاي, ەرەجەلەرگە ماتالماي, ەمىن-ەركىن كوسىلگەن سيپاتتا وتە شىقتى.
ارينە, ءبىر شىعارما ارقىلى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كارتيناسىن تۇگەل اشىپ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوعان قاراماستان, مۇندا الاش ارىستارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىق سەزىمىنە دەيىن قامتىلۋى سپەكتاكل اياسىن كەڭەيتە تۇسپەسە, كەڭىستىگىن قۋسىرمايدى. نكۆد وكىلدەرىنىڭ قۋعىنى, ماحاببات پەن سۇيىسپەنشىلىك, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, ونەردى باعالاۋ مەن قيانات, دوستىق پەن ادالدىق ارقىلى وتكەن جىلدار بەينەسى نانىمدى كەسكىندەلەدى. امىرەتانۋشى, بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشى عالىم جارقىن شاكارىم سپەكتاكلدى تاماشالاعاننان كەيىن ويىمەن بولىسە كەلىپ: «امىرە تۋرالى قويىلىم مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقتى. ويتكەنى, مۇندا شىندىقتىڭ اتى العا وزدى. ءانشى ومىرىنە قاتىستى جابۋلى جاتقان كوپتەگەن قۇپيالار اشىلۋدا. مۇنى ءوز باسىم وسى ميسسيانى اتقارعان تەاتردىڭ ۇلكەن جەتىستىگى دەپ سانايمىن», – دەدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا دراماتۋرگ راقىمجان وتارباەۆتىڭ «امىرە» پەساسى جەلىسىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, رەجيسسەر نۇرلان جۇمانيازوۆتىڭ ساحنالاۋىمەن وسى اتتاس درامانىڭ پرەمەراسى ءوتتى
استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسى قارساڭىندا ەلورداداعى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءان ونەرىن 1925 جىلى پاريجدەگى «ەكسپو» كورمەسىندە العاش رەت اسقاقتاتقان كۇمىس كومەي ءانشى امىرە قاشاۋباەۆتىڭ جارقىن بەينەسىن قايتا ءتىرىلتۋى ءانشى رۋحىن ارداقتاۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە باعالانۋدا.
سپەكتاكل وقيعاسى پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى ماڭىندا ءوربيدى. ءار قيىردان باس قوسقان ونەر مايتالماندارى ءبىر-بىرىمەن جۇزدەسىپ, مارە-سارە كۇي كەشۋدە. ىشتەرىندە بەلگىلى باشقۇرت قۋرايشىسى يسەنباەۆ, وزبەكتىڭ تامارا حانۋمى مەن ءانشى ياكۋبوۆى, ورىستىڭ ايگىلى انشىلەرى دوليۆا-سابوتناتسي مەن كوۆالەۆا, ازەربايجاندىق شاۆكەت مامەدوۆ جانە ت.ب. بار. سول شارا بارىسىندا كەڭەستىك ونەرپازدار ءپاريجدىڭ زالدارىندا 11 كونتسەرت بەرەدى. امىرە وندا ءوزىنىڭ سۇيىكتى اندەرى – «اعاش اياق», «ءۇش دوس», «ەكى جيرەن», «دۋدار-اي», «بالقاديشا», تاعى باسقا دا حالقىمىزدىڭ مۋزىكالىق جاۋھارلارىن تاماشا ورىنداپ, ەكىنشى ورىندى, كۇمىس مەدال يەلەنگەنى تاريحتان ءمالىم. بۇل تۋرالى «پاريج اپتالىعى» گازەتى مەن «لە ميۋزيكل» جۋرنالى جازادى, ال سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پەرنو مىرزا امىرەنىڭ ورىنداۋىندا بىرنەشە اندەردى تاسپاعا ءتۇسىرىپ العان ەكەن. قويىلىمدا ءانشى ءومىرىنىڭ وسىناۋ تاريحي ءساتى شىنايى بەينەلەنىپ, امىرە ءۇنى ۇلتتىق مۋزىكا ونەرى تاريحىندا شەت ەلدە ونەر كورسەتكەن تۇڭعىش قازاق رەتىندە قالدى. ونىڭ قازاقتىڭ دارحان دالاسىنداي دياپازونى كەڭ, قايتالانباس كوركەم داۋىسى تۋرالى رومەن روللان مەن انري ءباربيۋستىڭ بەرگەن جوعارى باعالارى بۇگىندە تۇلعانى عانا ەمەس, جالپى بۇكىل قازاق دالاسىنىڭ رۋحاني قازىناسىن مويىنداۋ بولىپ قابىلدانارى حاق. بەلگىلى ونەر زەرتتەۋشى ا.زاتاەۆيچتىڭ دە بۇل رەتتەگى ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز, ويتكەنى امىرە ورىنداۋىندا جازىپ الىنعان «بالقاديشا», «دۋدار-اي», «بەس قاراگەر» اندەرىنىڭ بايىرعى مايەگىن ساقتاپ قالۋى ونىڭ سول باستاپقى سارىندى حالىققا مۇلتىكسىز بۇزباي جەتكىزۋىندە.
قويىلىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ءانشى تۋرالى كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەرگە قانىعاسىز. مىسالى, ءا.قاشاۋباەۆتىڭ پاريج ساحناسىندا ونەر كورسەتكەن دومبىراسىن ا.ۆ.لۋناچارسكيدىڭ وعان ارنايى جاساتقىزىپ بەرگەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. مۇنان باسقا, امىرە مەن الاش ارىسى مۇستافا شوقايدىڭ قاۋىشاتىن تۇستارى سپەكتاكلدىڭ مازمۇنى مەن باعاسىن ارتتىرا تۇسەدى. ادەتتە, تاريحي دەرەكتەرگە قۇرىلعان تۋىندىلاردى ويناقى, جەڭىل راۋىشتە, شىنايىلىقپەن بايانداۋ رەجيسسەرگە وڭاي سوعا بەرمەيتىنى راس. ويتكەنى, ول بەلگىلى ءبىر تاريحي وقيعادان اتتاپ, نە بىلاي, نە ولاي شىعۋعا, بوتەن وي قوسۋعا ءتيىستى ەمەس. ياعني, پەسانىڭ قۇرساۋىنان, شەڭبەرىنەن الىسقا ۇزاپ شىعىپ كەتە المايدى. ال «امىرە» تاريحي دراماسىنىڭ ۇتقان تۇسى – ەركىندىگى. اكتەرلەر الدەبىر ۇستانىمدار مەن زاڭدارعا بايلانىپ قالمايدى. امىرە ءرولىن سومداعان قاسىمحان بۇعىباي, مۇستافانى ويناعان جانقالدىبەك تولەنباەۆ ويىندارى سولاي, ەرەجەلەرگە ماتالماي, ەمىن-ەركىن كوسىلگەن سيپاتتا وتە شىقتى.
ارينە, ءبىر شىعارما ارقىلى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كارتيناسىن تۇگەل اشىپ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوعان قاراماستان, مۇندا الاش ارىستارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىق سەزىمىنە دەيىن قامتىلۋى سپەكتاكل اياسىن كەڭەيتە تۇسپەسە, كەڭىستىگىن قۋسىرمايدى. نكۆد وكىلدەرىنىڭ قۋعىنى, ماحاببات پەن سۇيىسپەنشىلىك, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, ونەردى باعالاۋ مەن قيانات, دوستىق پەن ادالدىق ارقىلى وتكەن جىلدار بەينەسى نانىمدى كەسكىندەلەدى. امىرەتانۋشى, بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشى عالىم جارقىن شاكارىم سپەكتاكلدى تاماشالاعاننان كەيىن ويىمەن بولىسە كەلىپ: «امىرە تۋرالى قويىلىم مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقتى. ويتكەنى, مۇندا شىندىقتىڭ اتى العا وزدى. ءانشى ومىرىنە قاتىستى جابۋلى جاتقان كوپتەگەن قۇپيالار اشىلۋدا. مۇنى ءوز باسىم وسى ميسسيانى اتقارعان تەاتردىڭ ۇلكەن جەتىستىگى دەپ سانايمىن», – دەدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
Project Silica: اقپاراتتى 10 مىڭ جىل ساقتايتىن شىنى
قوعام • بۇگىن, 23:52
قوعام • كەشە
اتىراۋ قالاسىن شاڭدى داۋىل باسىپ تۇر
ايماقتار • كەشە
الماتىدا LRT قاشان ىسكە قوسىلاتىنى بەلگىلى بولدى
قوعام • كەشە
