نەوكلاسسيكا ءبيىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى سانالاتىن «سەرەنادانىڭ» اڭىزعا بەرگىسىز تۋ تاريحى سوناۋ 1934 جىلعى امەريكالىق بالەت مەكتەبىنەن باستاۋ الادى. وسى بالەت مەكتەبىنىڭ نەگىزىن سالۋشى بالەتمەيستەر دجوردج ءبالانچيننىڭ ءتول شاكىرتى ۆيكتوريا سايمون استاناعا ات باسىن ارنايى بۇرىپ, استانالىق ترۋپپانى كۇندىز-ءتۇنى جاتتىقتىرىپ جاتىر. ءبالانچيننىڭ امەريكا بالەت مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى ءۇشىن ارناپ جازعان «سەرەنادا» بالەتى وسىلايشا «استانا بالەت» ساحناسىندا العاش رەت قويىلماق.
– رەسەيلىك جاس جىگىت دجوردج بالانچين نەبارى جيىرما جاسىندا نيۋ-يورككە قونىس اۋدارىپ, جاڭا ءومىر باستادى. سەرگەي دياگيلەۆتىڭ «ورىس بالەتى» ترۋپپاسىندا ونەر كورسەتە ءجۇرىپ, باي تاجىريبە جينادى. ءبالانچيننىڭ امەريكادا العاش قويعان سپەكتاكلى وسى «سەرەنادا» ەدى. ستۋدەنتتەرگە ارنالعان بالەت قويىلىمىن قازىر كاسىبي بيشىلەر ساحنالاپ ءجۇر. ميستەر ءبالانچيندى العاش كورگەندە سەگىز جاستا ەدىم, – دەيدى ۆ.سايمون.
دجوردج ءبالانچيننىڭ پ.چايكوۆسكيدىڭ شەكتى اسپاپتار وركەسترىنە ارنالعان مۋزىكاسىنا قويىلعان «سەرەنادا» بالەتى دجوردج بالانچين قورىمەن بىرلەسە جاسالىپ وتىر. ءبالانچيننىڭ كوزىن كورگەن ۆيكتوريا سايمون ۇستازىنىڭ ءستيلى مەن قويۋ تەحنيكاسىن مۇلتىكسىز ساقتاي وتىرىپ, استانالىق كورەرمەندەرگە بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن سپەكتاكل تارتۋ ەتپەك.
– استانالىق بالەت ترۋپپاسىنىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى. سىرت قاراعاندا قاراپايىم كورىنگەنىمەن, «سەرەنادا» – تەحنيكالىق, مۋزىكالىق جانە ستيلدىك تۇرعىدان وتە كۇردەلى بي. عاجايىپ, ماڭگى ونەرگە ءبىر تابان جاقىنداعان كورەرمەننىڭ جۇرەگى ەلجىرەپ, تولقي تۇسەدى. مۇنى كوزىقاراقتى كوپشىلىك مىندەتتى تۇردە كورۋى ءتيىس, – دەگەن رەجيسسەر ەلىمىزدەگى بالەت مەكتەبىنىڭ تەحنيكاسى مەن دەڭگەيى تۋرالى دا ءسوز قوزعاي كەتتى.
– بايقاۋىمشا, نەگىزىنەن مۇندا ورىس بالەت مەكتەبى كەڭ قانات جايعان ەكەن. ودان بولەك فرانتسۋز, امەريكا بالەتتەرىنىڭ ۇردىستەرى دە يۋ-قيۋ ارالاسىپ جاتىر. ورىس بالەت مەكتەبى وتە جاقسى, دەگەنمەن, وزگەلەرمەن تاجىريبە الماسقان دا دۇرىس. ورىس بالەت مەكتەبى 25 جىلعا كەيىن قالىپ قويعان. وزگە ەلدەردىڭ قويىلىمىن ساحنالاردا تەحنيكالىق, مۋزىكالىق ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ جەتكىزگەن دۇرىس, – دەيدى ول. سونىمەن بىرگە, جاس حورەوگرافتاردىڭ مۋزىكامەن ىلەسىپ جۇمىس ىستەۋى دە كاسىبيلىككە جەتەلەي تۇسپەك دەگەندى ايتادى. قازاقستانعا ساپارى تۋرالى, اسەرى جونىندە دە وي ءبولىستى.
– استانانىڭ وزىندىك مودەرن ءستيلى مەنى شابىتتاندىردى. كوپتەگەن مادەني ورىندارىن ارالادىم. جاڭا, جاس قالا. جاياۋ جۇرگەندى ۇناتامىن. ساياباقتار كوپتەپ سالىنىپ جاتقانى قۋانتتى. مامىراجاي مامىر كەزىندە تاپ بولعانىم ءۇشىن قۋانىپ وتىرمىن. مۇندا كەلەرىمدە الدا نە كۇتىپ تۇرعانىن بىلمەدىم. نيۋ-يوركتىڭ ساپىرىلىسقان ءومىرى امەريكا تۋرالى تولىق مالىمەت بەرە المايتىنىن ەسكەرسەك, استانا دا قازاقستاننىڭ كىشكەنتاي ءبىر بولشەگى. ەلدىڭ وڭتۇستىگى تاۋلى دەپ ەستىدىم, – دەگەن رەجيسسەرمەن جىلى قوشتاسىپ, «قايشىلىق» حورەوگرافيالىق كومپوزيتسياسىنا دايىندىق بارىسىنا باس سۇقتىق. ءبىزدى قارسى العان برازيليالىق رۋبەن تەررانوۆا – بۇل كۇندە يتاليا, يسپانيا, ارگەنتينا, كۋبا ەلدەرىندە ونەر كورسەتىپ, جۇزدەن استام بالەت قويىپ, ەڭبەكقورلىعىمەن اتاعى شىققان تانىمال حورەوگراف. ول «قايشىلىق» بالەتىن قويۋعا استاناعا ارنايى كەلىپ وتىر. ءيىسى بۇرقىراعان كوفەسى مەن قىزىلدى-جاسىلدى, دۋماندى كارناۆالىمەن ءدۇيىم جۇرتتى ارباعان, اتاقتى پەلە مەن رونالدونى دۇنيەگە اكەلگەن برازيليا بۇل جولى كلاسسيكالىق بالەت بيىمەن باۋراماق پا دەپ تاڭ قالدىق.
– برازيلياداعى ءارتۇرلى بي مەكتەپتەرى مەن كونسەرۆاتوريالاردا باس حورەوگراف بولىپ 50 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. جاس ارىپتەستەرىمە ايتارىم, ەڭ باستىسى, ءبىر ورىندا تۇرىپ قالماۋ كەرەك. كلاسسيكالىق بالەتپەن شەكتەلمەي, ۇنەمى ۇيرەنىستە, ىزدەنىستە بولۋ وتە ماڭىزدى, – دەيدى سپەكتاكلدىڭ قويۋشى حورەوگرافى رۋبەن تەررانوۆا.
رۋبەن تەررانوۆانىڭ «قايشىلىق» بالەتى جارىق پەن كولەڭكەنى, قيال مەن شىنايى ءومىردى قاراما-قارسى قويادى. مۇندا ءبارى بار: «بۇل – ەموتسياعا تولى, زاماناۋي بالەت. ءومىردىڭ ءوزى اق پەن قارادان, كۇنگەي مەن كولەڭكەدەن, قۋانىش پەن قايعىدان تۇرادى», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, برازيليادا وپەرا جانە بالەت ونەرىنە مەملەكەت تاراپىنان استا-توك قولداۋ جوق. مەملەكەت بالەت ونەرىنە جەتكىلىكتى قولداۋ كورسەتەدى دەپ ايتا المايمىن. برازيليادا تالانتتى بيشىلەر وتە كوپ. الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىن الىپ قارايتىن بولساڭىز, ەكى-ءۇش ءبيشى مىندەتتى تۇردە برازيليالىق بولىپ شىعادى, – دەگەن تاجىريبەلى ءبيشى مۇنداي حالىقارالىق مادەني بايلانىستاردىڭ ءوز كەزەگىندە ساحنا كەڭىستىگىن جاڭاشا يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن ايتادى.
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
