اسقاقتاعان امالشىدان اياڭداعان ادالدىق وزادى» دەگەندەي, وزىندىك ۇزدىكسىز جەمىستى ەڭبەگىمەن بيىك مارتەبەگە جەتكەن تۇلعالى ازامات ۇلگىسى وسىنداي بولار. دانىشپان تولستويدىڭ: «ومىردەن جيىركەنبەي, ۇنەمى ءلاززات الىپ ءوتۋدىڭ ءبىر-اق جولى بار. ول – تىرشىلىككە قاجەتتى جارىق ساۋلەنى سىرتتان الماي, ءوزىڭ وعان شىراقشى بولۋ, وعان ءوز جانىڭنىڭ ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ, جانا ءبىلۋ» دەيتىن ماعىنالى لەبىزى جانداربەك اعا جاراتىلىسىن تەرەڭ ۇقتىرعانداي. وسىنشالىقتى قۇرمەتكە بولەگەن ءوز جۇرەگى مەن جىگەرىنىڭ وتى, ونەرپازدىق قابىلەت-قاسيەتى. قۇمىرسقاشا قيمىلداپ ماقساتكەرلىكپەن ارەكەت ەتتى, تۋىپ-وسكەن جەردەن جىراقتا جۇرسە دە كوكىرەگىندە تەڭىزدەي تولقىعان پاتريوتتىق سەزىمى وشپەدى.
ەلتاڭبا – مەملەكەت سيمۆولى, رۋح كىتابى, ۇلتتىق دۇنيەتانىمنىڭ بايتاق باي الەمى. ەندەشە, ساۋلەتشى جانداربەك مالىبەكوۆتىڭ فيلوسوفيالىق-كوركەمدىك ويلاۋ جۇيەسىنىڭ ءتۇپ قازىعى – مىڭداعان جىلدار بويى كوشپەلى حالىقتىڭ پاناسى, ورداسى بولعان كيىز ءۇي قۇرىلىمىنا جۇگىنۋى كەرەمەت. راسىندا, كيىز ءۇيدىڭ كۇردەلى ارحيتەكتونيكاسى – ەلتانۋ, مادەنيەتتانۋ, جاراتىلىستانۋ, ونەرتانۋ, جان باعۋ ىلىمدەرىنىڭ نەگىزىندە ۇزدىك شەبەرلىكپەن قيىستىرىلىپ, قيۋلاستىرىلىپ جاسالعان بىرەگەي ءمىنسىز ءارى كوركەم م ۇلىك-مۇكاممال.
سوندىقتان دا ەلتاڭبانىڭ, شاڭىراقتىڭ وزەگىندەگى ءاربىر دەتالدىڭ سىرى, ءمانى, ءتىلى بار. ولار اقىننىڭ, فيلوسوفتىڭ كوزىمەن مەيلىنشە سۇرىپتالىپ, ابىزدار مەن جىراۋلاردىڭ كۇمبىرلەتىپ تولعاعانىنداي سويلەيدى. مۇندا سيممەتريا, سايكەستىك, ونەرلەندىرۋ, گارمونيا بار جانە دە ويۋشىلدىق, زەرگەرلىك, كەستەشىلدىك, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قولونەر تۇرلەرىنىڭ بارشاسى ءبىرتۇتاس ۇيلەسىم تاپقان.
ساۋلەتشى, پروفەسسور جانداربەك مالىبەك ۇلى «ەلتاڭبا – ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ يدەولوگيالىق كارتاسى» دەپ تۇجىرىمدايدى. بۇل راسىندا دا ءدال, ايقىن انىقتاما. زادىندا, تاريح پەن مادەنيەت ايعاعىنداي ەلتاڭباداعى ەڭ باستى ۇعىمدار مەن اتاۋلار ۇلكەن جۇك ارقالايدى. تاراتىپ ايتار بولساق, ماڭدايداعى بەس بۇرىشتى جۇلدىز, ياعني تاڭ الدىندا تۋاتىن شولپان جۇلدىز «جۇلدىزىڭ جوعارى ورلەسىن, جۇلدىزداي جارقىرا, جۇلدىزىڭ سولىڭنان تۋسىن» دەپ تۇر. شاڭىراق – عارىشتىڭ سيمۆولى ءارى وردا, مەكەن, اۋلەت, وتباسى, ۇيا دەيتىن ۇعىمداردى مەڭزەيدى. ۋىقتار – شاڭىراقتى كوتەرىپ ۇستايدى, ودان التىن ساۋلەلەر تارايدى, كۇلدىرەۋىشتەر – تۇندىكتى كوتەرىپ, جاۋىننان قورعايدى, باسقۇر – داۋىلدان قورعايدى. «كيىز ءۇيىڭنىڭ باسقۇرىن ساتپا, باسىڭ قۇرالمايدى» دەيتىن ىرىم دا بار. اي ءمۇيىزدى, التىن قاناتتى قوس پىراق – ەلىڭ-جۇرتىڭ بيىك سامعاسىن, قاناتى تالماسىن, رۋحى اسقاقتاسىن دەگەندى بىلدىرەدى. مۇنداعى ءمۇيىز – ايبارلىلىقتىڭ, تەگەۋرىندىلىكتىڭ بەلگىسى ءارى كوز تيۋدەن ساقتايدى. جانە مۇيىزىندە جەتى ساقينا بار. «جەتى اتاسىن بىلگەن ۇل – جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەر» دەيتىن حالىق دانالىعىن ەسكە تۇسىرەدى. ماساقتار – داۋلەت, قوشقار ءمۇيىز ويۋ-ورنەكتەر – ۇلتتىق دۇنيەتانىم, «قازاقستان» مەملەكەت اتاۋى رەتىندە قولدانىلعان. ەلتاڭبانىڭ التىن ءتۇستى رەڭىنىڭ دە شەرتەر سىرى تەلەگەي. ول – قازىنا-بايلىقتىڭ, دارحاندىقتىڭ نىشانى. كيىز – نايزاعاي وتىنان ساقتايدى, ونى مۇلدە زالالسىزداندىرىپ ىدىراتىپ جىبەرەدى.
مەيىرىم مەن قايىرىمنان جارالعان جانداربەك اعا ءوز ءومىرى مەن وسكەن ورتاسى تۋرالى بىلاي وي ساباقتادى:
– ءاۋ باستا ساۋلەت ونەرىنە قىزىعاتىنمىن, قاراپايىم تەمىرجولشىنىڭ وتباسىندا دۇنيە ەسىگىن اشتىم. مەن تۋعان ەكپىندى اۋىلىنان (بۇرىنعى 23-ءشى رازەزد) ەجەلگى ساۋران مەن سىعاناق شاھارلارى الىس ەمەس. بۇل ايماقتى ەجەلدەن ۇلتتىق مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى ايرىقشا ايشىقتى دامىعان ءبىر قاۋىم ەل مەكەندەيدى. 1950-1953 جىلداردا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ داستارقانىنان قازاقتىڭ بەتكە ۇستار دۇلدۇلدەرى نارتاي بەكەجانوۆ, جامال وماروۆا, اكەمنىڭ سىيلاسى, سىرلاسى قالماقان ابدىقادىروۆ, ءدام تاتىپ سونداي سىر ءونىرىنىڭ مايتالمان جىرشى, جىراۋلارى ونەر كورسەتكەن ەدى. وسىنداي قىزىق-ساۋىعى ۇزىلمەگەن, ونەرى مەن مادەنيەتى وركەندەگەن ادەمى ورتادا ەرجەتتىم, ەسەيدىم. مۇمكىن, ساۋلەت ونەرىن تاڭداعانىم دا وسىدان شىعار.1965 جىلدان باستاپ تاشكەنتتەگى مەملەكەتتىك جوبالاۋ ينستيتۋتىندا 36 جىل بويى ساۋلەتشى بولىپ قىزمەت ەتتىم. تاشكەنت, فەرعانا, سامارقاند, بۇقارا, شىرشىق, انگرەن ءتارىزدى شاھارلارداعى سان سيپاتتى عيماراتتاردا ساۋلەتشىلىك قولتاڭبامدى قالدىرۋعا قۇداي بۇيىرتتى. وزبەكستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى شاراف راشيدوۆتىڭ الدىندا ساۋلەت ونەرى حاقىندا ءتورت رەت بايانداما جاسادىم.
جاقسىنىڭ كوزى, جايساڭنىڭ ءوزى جانداربەك اعامەن دامدەس-تۇزداس, ساپارلاس بولعاندا بايقاعانىم – تويعان قوزىداي قالپى, مەيىربان بولمىسى, شىنايى كوڭىل-پەيىلى قىزىقتىرىپ باۋرايدى. «اعاشتان اعاش ماۋە الادى, ادامنان ادام ءتالىم الادى» دەيتىن ءتامسىل بار ەمەس پە؟! ارقاشاندا وسى ءبىر كوشەلى كىسىدەن ءبىر جاقسى نارسە ۇيرەنگىم كەپ تۇرادى. ويتكەنى, اقىلى مەن تاجىربيەسى, مىنەز-ق ۇلىعىنا ەل سۇيسىنەرلىك, ەر قىزىعارلىق.
قازاق ەلىنىڭ ۇزىن-سونار زامانالار بويعى كلاسسيكالىق تاريحىنداعى ۇلتتىق-سيمۆولدىق قۇندىلىقتاردى ەكى مەترلىك قازاقستان ەلتاڭباسىنىڭ نوبايىنا ۇتىمدى دا ۇتىرلى سىيعىزىپ, قاپ-قالىڭ التى ماتراسقا قۇنتتاپ وراپ, سوناۋ تاشكەنتتەن «كاماز» ماشينەسىمەن الماتىعا جەتكىزىپ, القا تالقىسىنا ءتۇسىپ, بايگەگە تۇسكەن ەكى ءجۇز توقسان ءۇش جۇمىستىڭ ىشىنەن جاقسى كىسىنىڭ جارقىن ءىسى سۋىرىلىپ وزىپ شىققانى, تاڭدالعانى, بۇيىرعانى نە دەگەن عانيبەت دەسەڭىزشى!..
مەملەكەتتىك ەلتاڭبا اۆتورى, پروفەسسور جانداربەك مالىبەك ۇلىنىڭ ومىردەگى جولى – ىزگىلىكتىڭ, كىسىلىكتىڭ, ونەرپازدىقتىڭ جولى, سوندىقتان دا ۇزاعىنان سۇيىندىرگەي, تاعدىرى سۇلۋ بولعاي دەپ تىلەيمىن!
سەرىك نەگيموۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
