شىنىندا, ءبىز كۇنكورىس قامى, تىرشىلىك جايى دەپ وسى جاعىنا جەتە ءمان بەرمەي كەلە جاتقان سەكىلدىمىز. سونىڭ كەسىرى كەي جاعدايدا ۇرپاق تاعدىرىن تالكەككە سالۋدا. بىرەۋلەر «شيكى وكپەگە» زار بولىپ, تاڭىردەن بالا سۇراپ جۇرسە, قارا باستىڭ قامى دەپ, اردى اياققا باسقاندار مىنا ءومىردىڭ ەسىگىن اشقان بەيكۇنا سابيلەردى «تاستاندى بالا» دەگەن سۇمدىققا ۇرىندىرىپ جاتىر. بۇل سوڭعى كەزدەرى ءتىپتى كوبەيىپ كەتتى. كوشەدەن, قوقىستان, ايالدامادان قىتايدىڭ الا دورباسىنا سالىپ, قالدىرىپ كەتكەن ۇل مەن قىزدىڭ قانداي كىناسى بار ەدى؟ كىناسى جوق, كىنا دا, كۇنا دا ءبىزدىڭ موينىمىزعا بەس باتپان قورعاسىنداي ارتىلىپ تۇر. بۇل – اقيقات.
سوڭعى دەرەكتەرگە قاراساق, الماتىدا –15, شىمكەنتتە 21 ءسابيدىڭ تاعدىرى تالكەككە تۇسكەن. اقشاعا ايىرباستالعان. ونداي جات قىلىققا بارعاندار جازاسىن العان, بىراق سابيلەردىڭ جانىنا تۇسكەن جارانى قالاي جازۋعا بولادى؟ اقتوبەدە كىندىگى دە تۇسپەگەن ءسابيدى 60 مىڭ تەڭگەگە ساۋدالاعاندارعا قاتىستى سوت ءىس قارادى. ايتىلاتىن سىلتاۋ − الەۋمەتتىك جاعداي. مۇقتاجدىق دەلىنەدى. قازاق قىزىن قادىرلەگەن, اناسىن ارداقتاعان جۇرت ەدى. سۇرقاي قىلىقتىڭ سەبەبىنە تەرەڭدەپ بارماي, كەيدە سالدارىنا جۇگىنەتىنىمىز دە بار. وسىنداي تۇستا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «...ادامدى حايۋاندىقتان ادامشىلىققا كىرگىزەتىن – ايەل. ادام بالاسىنىڭ ادامشىلىق جولىنداعى تاپپاق تاراقياتى ايەل حالىنە جالعاسادى. سول سەبەپتى, ايەلدىڭ باسىنداعى ساسىق تۇمان ايىقپاي, حالىققا ادامشىلىقتىڭ باقىتتى كۇنى ك ۇلىپ قارامايدى. ال, قازاق, مەشەل بولىپ قالامىن دەمەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە! ونى تۇزەيمىن دەسەڭ ايەلدىڭ ءحالىن تۇزە», دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. ءيا, ۇلى قالامگەردىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە!» دەگەن ءسوزىن مىسالعا الىپ جاتامىز, ارعى جاعىندا بەسىك تەربەتكەن انا تۋرالى تولعامىن ەستەن شىعارىپ الامىز.
بۇلاي دەۋىمىزگە سەبەپ, تاستاندى ءسابي تاعدىرىن ءسوز ەتكەندە بار بالەنى, اۋىر سوزدەردى ايەلدەردىڭ باسىنا ءۇيىپ-توگەتىنىمىز بار. ايەل ەرگە قارامايتىن با ەدى؟ ايەل ەرگە قاراعاندا ەر جەرگە قاراسا, وسىنداي سۇمدىقتار ورىن الاتىن سەكىلدى. سول تاستاندى بەيكۇنا سابيلەردىڭ اكەسى كىم؟ ءبىز نەگە ولار تۋرالى دا ءسوز قوزعامايمىز؟ ارينە, بۇل ارادا قاتىگەزدىككە بارعان جانداردى اقتاپ الۋ, قورعاۋشى بولۋ نيەتى جوق. بۇل تاربيەسىزدىك قايدان كەلدى دەگەندى جۇرت بولىپ ويلاستىرساق دەگەن نيەت بار. بۇل بارىمىزگە, ۇلتقا دا سىن بولىپ وتىرعانى حاق.
2015 جىلى ەلىمىزدە نەكەسىز تۋعان 72 مىڭ بالا بولسا, 400 مىڭنان استام انا, 60 مىڭنان استام اكە ۇرپاعىنىڭ جەكە اسىراۋشىسى بولىپ وتىر ەكەن. جەتىمدەر سانى – 31 مىڭ, بالالار ۇيىندە 6436 ۇل مەن قىز تاربيەلەنىپ جاتىر. وسى مىسالدار جالپى حالقىمىزدىڭ سانىنا شاققاندا ويلاندىرماي قويمايدى.
جاقىندا «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنداعى «ايتۋعا وڭاي» باعدارلاماسىندا ماسكەۋدە تىرلىك ەتىپ ءجۇرمىز دەگەن پەندەلەر, ياعني ءوز قانداستارىمىز دەۋگە ءتىل ارەڭ كەلەدى, جاستاردى الداپ اپارىپ اياۋسىز تەپكىگە سالعانى تۋرالى جان تۇرشىكتىرەر كورىنىستەر كورسەتتى. ۇلبىرەگەن جاپ-جاس قىزدارىمىز ادام ايتسا سەنگىسىز ازاپ شەگىپ, شەرمەندە بولىپ, ول جاقتان دا اكەسىز جەتىمدەردى جەتەكتەپ كەلىپتى. سول باعدارلامادا كوزگە جاس ۇيىرگەن سۇمدىقتاردى جاساعاندار جازالانا ما, الدە قاتىگەز جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرەر مە ەكەن؟ وزگەدەن كورگەن قورلىقتى ءجيى ايتامىز. ال ءوزىمىزدىڭ وزىمىزگە جاساعان يتتىگىمىزدەن قالاي قۇتىلامىز؟
بالا تاعدىرىنا كەيدە نەمقۇرايلى قارايتىن ءبىر ادەت وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىنداعى الاساپىراندا باستالىپ, شىرىك تامىرىن ۇزبەي كەلەدى. سول تۇستا الىس, جاقىن شەت ەلدەرگە, اسىرەسە, اقش-قا كەتكەن بالالار تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە ماقالالار جاريالاعان ەدىك. سونى ۇيىمداستىرعان فيرمالار اقش-قا اپارىپ, وزدەرىنىڭ قازاقستاندىق بالالارعا جاقسى قاراپ جاتقانىن دايەكتەمەك بولدى. بىراق ءبىز شەتكە كەتكەننىڭ ءبارى بەيبارىس ەمەس ەكەنىن, بۇگىنگى زاماننىڭ دامۋى باسقا باعىتتا ەكەنىن كورسەتكەن ماقالالار جازىپ, «ار الدىندا ءبىز تازامىز با؟» دەپ كىتاپ شىعارعانىمىز بار.
بۇل جولى اششى دا بولسا اقيقاتتى العا تارتۋىمىزعا ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ, ياعني وتانداستارىمىزدىڭ ساناسىنىڭ ويانۋى, رۋحىنىڭ سەرپىلۋى, ۇلتتىق مادەني- گەنەتيكالىق كودى عانا حالىقتى جاعادان العان جاھاندانۋدان ساقتايتىنىن تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىپ بەرگەن ماقالاسى سەبەپ بولعان ەدى. ەندىگى جەردە وسى رۋحاني جاڭعىرۋ ارقىلى سانامىزدى جاڭارتىپ, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى بيىككە كوتەرىپ, جەكە باستىڭ ەمەس, مەملەكەتىمىزدىڭ ماڭگىلىگىنە جەتۋ جولىندا كەمشىلىگىمىزگە كەڭشىلىك جاساماي, جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, سوزدەن ىسكە كوشسەك, ۇرپاق تاعدىرىمەن ويناۋ تىيىلىپ, وزگە دە اتتەگەنايلارىمىزدان ارىلىپ, جۇرت الدىندا ادالدىعىمىزدى, ارلىلىعىمىزدى كورسەتەر ەدىك.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
