ماسەلە – دۇرىس تا ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيا قۇرا بىلۋدە
بيىلعى فورۋم قوعام مەن بيلىكتىڭ, جۋرناليستەر مەن پيارشىلاردىڭ, جارناماعا قوماقتى قارجى قۇيا الاتىن كومپانيالار مەن باق-تىڭ قارىم-قاتىناسىنداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى تىزبەكتەپ بەردى دەۋگە بولادى.
قاراپ وتىرساق, قازىرگى باق-تىڭ باسىن قاتىرعان ءبىر جايت بار. كەي ماقالانى وتكىزۋگە كەلگەندە جۋرناليست رەداكتورمەن مامىلەگە كەلە المايدى. ويتكەنى, كومپانيالاردىڭ اتى اتالعان ماتەريالداردىڭ استارىنان رەداكتور اقشا ىزدەيدى. ەسەسىنە كەيدە كومپانيالار مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى شارالار اتقارعاندا دا ونى گازەتكە اقىسىز باستىرا المايدى. سەبەبى, ءالى كۇنگە دەيىن جۋرناليستيكا جارناما مەن PR-دىڭ بولەك نارسە ەكەنىن بىلە بەرمەيدى. سول سياقتى نR مەن GR-دىڭ دا جۇمىسى كاسىپقوي تۇرعىدا جولعا قويىلماعان.
«بۇل جىلى فورۋم تاقىرىبى ازداپ قورقىنىش شاقىراتىنداي كورىنۋى دە مۇمكىن. كىبىسە جىل – PR سالاسى ءۇشىن سىناققا تولى, – دەيدى PG Communications باسقارۋشى سەرىكتەسى, PR-شى كلۋبىنىڭ ورتاق قۇرىلتايشى ءتورايىمى اسەل قاراۋىلوۆا. – جىل تەك كۇنتىزبە بويىنشا عانا ەمەس, نارىق ءۇشىن دە كۇردەلى بولدى. PR-بيۋدجەتتەردى قىسقارتۋدان بولەك, PR جانە داعدارىستاردى باسقارۋدا جەتكىلىكتى تۇردە ويلاستىرىلماعان جۇمىستاردىڭ سالدارىنان ءبىز كوممۋنيكاتسيالىق «ساتسىزدىكتەردىڭ» لەگىنە كۋا بولدىق.
سونىمەن, نەگىزگى پلەنارلىق وتىرىستا بىلتىرعى فورۋم مەن بيىلعى فورۋم ارالىعىنداعى ۆ2س باسقارۋشى سەرىكتەسى الەكساندر دانيلوۆ توپ-10 كورسەتكىشىن جاساپ, اقپارات ايدىنى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە جۇرتقا كەلەمەج بولعان كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ رەيتينگى ءسوز بولدى. جانە مۇنداي جاعدايلاردىڭ نەگە ورىن الىپ جاتقانى قىزۋ تالقىلانىپ, سپيكەرلەر تاراپىنان وعان ءادىل باعا بەرىلدى.
الەكساندر دانيلوۆتىڭ رەيتينگى بويىنشا بۇل تىزىمگە – مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ويلانباي ايتقان سوزدەرى, ەۋرازيا 1 كانالىنىڭ كاسىبي دەڭگەيى تومەن دەرەكتەردى جاريالاعانى, «الماتىلىق مەرگەن» تۋرالى سەنىمدى ماعلۇماتتاردىڭ بولماۋى كىردى. رەيتينگتەگى ءبىرىنشى ورىندى جەر رەفورماسى تۋرالى جوبا باستادى.
مامانداردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ساتسىزدىككە ۇشىراعان ءىرى جوبالاردىڭ استارىندا كوپ جاعدايدا دۇرىس جانە ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيا قۇرا بىلمەۋ جاتىر. جانە بۇل جاعدايلاردىڭ ەكونوميكاعا دا, ساياساتقا دا قاتىسى بار.
ۇكىمەتتىك ەمەس تاۋەكەلدەردى باعالاۋ توبىنىڭ ديرەكتورى دوسىم ساتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كوممۋنيكاتسيالىق ساتسىزدىكتەر كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ىشكى اقاۋلارىنان تۋىنداپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە ىزگە تۇسكەن بىرەگەي اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرۋدە.
«ستراتەگيا» الەۋمەتتىك ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى گۇلميرا يلەۋوۆا قانداي دا ءبىر رەفورمالىق ساياساتتى جاريالاماس بۇرىن, الدىن الا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ءجون ەكەنىن ايتادى. كەرىسىنشە, بىزدە بىردەن بەلسەندى ناسيحات باستالادى دا قاراپايىم دا تۇسىنىكتى اقپاراتتار از. مەكەمەارالىق, سەكتورارالىق كوممۋنيكاتسيالىق ارنالارىنىڭ بولماۋى رەفورمالاردى بىرجاقتى جۇرگىزۋگە الىپ كەلەدى دە, ماقساتتى اۋديتوريا اقپاراتتاردان قۇرالاقان قالىپ قويادى.
PR – الەمدەگى ەڭ عاجايىپ ءارى قۇبىلىپ تۇراتىن بيزنەس
ەكىنشى پلەنارلىق ماجىلىستە PR سالاسىنداعى حالىقارالىق جانە جەرگىلىكتى ترەندتەر ءسوز بولدى. ال فورۋمنىڭ ايتۋلى قوناعى, ICCO پرەزيدەنتى ماكسيم بەحار PR-دىڭ عاجايىپ ءارى قۇبىلىپ تۇراتىن بيزنەس ەكەندىگىن ايتادى.
وتىرىستا ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋ, جارناما مەن PR-دىڭ اراجىگى, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنداعى كومپانيالاردىڭ قىزمەتى مەن بەدەلىنە قاتىستى ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
سونداي-اق, «KAZAKH INVEST» كومپانياسىنىڭ ماركەتينگ جانە كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى سۇلۋشاش ماعزيەۆانىڭ PR-دىڭ رولىنە جاساعان ساياحاتى جينالعانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى. ول وتكەن جىلى PR-ورتادا جانە ودان تىس تا كەڭىنەن تانىمال بولعان PR-كەيستەردى قاراستىردى. ماسەلەن, قازىر الەمدە 320 ينۆەستيتسيالىق كومپانيا بار. بۇل باسەكەلەستەردىڭ بارلىعى ءبىرىنىڭ اۋزىنداعىسىن ءبىرى تارتىپ جەۋگە دايىن. مۇنداي جاعدايدا نە ەستەمەك كەرەك؟
سۇلۋشاش Made In India اتتى PR كومپانياسىنىڭ ءىرى تابىستارىن مىسالعا كەلتىردى. وسىناۋ باستاما ارقىلى اينالاسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ۇندىستانعا قۇيىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيا بىردەن 47 پايىزعا وسكەن.
ال «ەۋرازيا مەديا-فورۋمى» حالىقارالىق قورىنىڭ باس ديرەكتورى رۋسلان جەمكوۆ كوممۋنيكاتسيالىق سالانىڭ نارىقتاعى قازىرگى ترەندتەرىن العا تارتتى. ەڭ باستىسى, ديدجيتال PR مەن جارنامانىڭ اراسىنداعى شەكارانى قۇرتتى. وندا مىقتى اقپاراتتىق ىلىك تاۋىپ, ونى جۇرتتىڭ ءبارى وقيتىنداي ەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولادى.
1 ترەند – ءداستۇرلى قۇرالداردىڭ كۇنى ءبىتتى, پرەسس-رەليزدەر وتكەن كۇننىڭ ەنشىسىندە. ورنىنا كوپ ارنالى كوممۋنيكاتسيا كىرىپ كەلە جاتىر. 2 ترەند – Big Data, ياعني ماقساتتى اۋديتوريا جاساقتاۋ ءۇشىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن مالىمەتتەر جاساقتاۋعا كوشۋ كەرەك. قازاقستاندا مۇنىمەن اينالىسىپ وتىرعان كومپانيالار دا, باق-تار دا سيرەك. 3 ترەند – كوزقاراستاردىڭ كوشباسشىلارى قاجەت. برەندتى ءبىر ادامنىڭ كەلبەتىنە عانا بەرىپ قويۋ از. كومپانيا جەتەكشىلەرى جۇرتتىڭ الدىنا تىكەلەي وزدەرى شىعىپ, ءاربىر تۇتىنۋشىسىمەن بايلانىسقانى ءجون. 4 ترەند – كونتەنت-ماركەتينگ. تاماشا كونتەنت قۇرىپ قانا قويماي, ونى توقتاۋسىز العا جىلجىتۋ قاجەت. 5 ترەند – قازىر جانە تاپ وسى ارادا. LIVE-ۆيدەو فورماتى. بۇل اۋديتوريانى ۇلعايتۋعا دا, تارتۋعا دا سەپتەسە الادى.
PR-مامان مەن جۋرناليست دوستاسۋعا ءتيىستى ەمەس
ال ەندى جاڭالىقتاردا قالاي جاريالاتۋعا بولادى؟ ءسىزدىڭ جاڭالىعىڭىز باق بەتتەرىندە اقىسىز-اق شىعۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ بۇل جەردە كومپانيالاردىڭ اتى اتالسا بولدى, جارناما بولىمدەرى اقشا سۇرايدى. بارلىق كەزدە PR-شىلاردىڭ باسىن قاتىرىپ وتىرعان جاعداي وسى.
تاجىريبەلى باس رەداكتورلار وتكىزگەن شەبەرلىك-ساباعىندا vlast.kz باس رەداكتورى ۆياچەسلاۆ ابراموۆ: «PR-مامان مەن جۋرناليست دوستاسۋعا ءتيىستى ەمەس. كەرىسىنشە, PR-مامان كاسيبىلىك جانە اقپاراتتىڭ ساپاسى تۋرالى ويلانۋ كەرەك. بەرىلەتىن اقپارات ءماتىنى وتە مامانداندىرىلعان بولسا, ونى ءتۇسىنۋ رەداكتورعا قيىنعا تۇسەدى. وعان قوسا, كومپانيالاردىڭ اقپاراتتى بەرۋ فورماتىن وزگەرتىپ, رەداكتسيالىق ساياساتقا ىقپال جاساۋى – كەلەشەكتە كومپانيانىڭ باق-پەن قارىم-قاتىناسىن ودان ءارى بۇلدىرە ءتۇسۋى مۇمكىن», دەيدى.
Informburo.kz پورتالىنىڭ باس رەداكتورى ميحايل دوروفەەۆ PR-ماماندار ۋاقىتتى اسا ۇتىمدى پايدالانباسا, باسقا ۇلكەن رەسمي ءىس-شارا بولعان جاعدايدا ءباسپاسوز مالىمدەمەڭىز باق وكىلدەرىنە كەرەك ەمەس بولادى دەيدى. سول سياقتى, سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرىن جاڭالىقتار ءۇشىن ءساتسىز دەپ ەسەپتەۋ دە دۇرىس ەمەس. كەرىسىنشە, بۇل كۇندەرى جاريالانعان اقپاراتتارعا ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ لەنتاسىنا شىعۋعا مۇمكىندىك كوپ.
– جاڭالىق – بۇل تاۋار. ونى وقىرمانعا ساتۋ ءۇشىن الدىمەن جۋرناليستكە وتكىزە ءبىلۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن جاڭالىقتىڭ كوكەيكەستىلىگىن ءادىل باعالاعان ءجون. ەگەر كۇيىپ تۇرعان قىزىق جاڭالىق بولسا, باق ونى ءبىر تيىن الماي دا جاريالاي الادى, – دەيدى «كاپيتال» باسپا ءۇيىنىڭ باس ديرەكتورى ميرا حالينا.
باس رەداكتورلار PR-مامانداردىڭ قاپەرىنە تاعى ءبىر جاعدايدى سالدى. كەيدە ولار جۋرناليستەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرە قويمايدى, كەرەك كەزىندە ارتىنان قالمايدى. ناتيجەسىندە قاجەت جاعدايدا جۋرناليستەر دە ولارعا قۇلاق اسا بەرمەيدى. سول سياقتى جۋرناليستەردىڭ كومپانيالاردىڭ شارالارىنا قاتىسۋى – مىندەتتى تۇردە ماقالا جاريالاتادى دەگەندى بىلدىرمەيدى.
شىعارماشىلىق پەن اقشا تابۋ تۇسىنىكتەرى ءالى دە قابىسپايدى
فورۋمنىڭ ەكىنشى كۇنى «مادەني كوممۋنيكاتسيالار: بيزنەستىڭ مادەنيەتى قوعام احۋالىنا اسەر ەتە مە؟ مادەنيەت ارقىلى بەدەل مەن برەندتى كوتەرۋ» اتتى پلەنارلىق ماجىلىستەن باستاۋ الدى. كوتەرىلگەن تاقىرىپقا ARTيشوك تەاترى ۇسىنعان ارت-پەرفومانستار قىزىقتى سەرپىن بەردى.
العاشقى پلەنارلىق وتىرىستا الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ىشكى كورپوراتيۆتىك قاتىناستار مەن كومپانيا قىزمەتىنە ىقىلاستى اۋديتوريانى مادەني جانە شىعارماشىلىق جوبالاردى قولداۋ ارقىلى تاپقان قازاقستاندىق كەيستەر ۇسىنىلدى.
ماسەلەن, ەۋروپادا مادەنيەت ەجەلدەن ۇلكەن يندۋستريا ساناتىندا. ەۋرووداقتىڭ 8,3 ميلليون ازاماتى وسى سالادان نانىن تاۋىپ جەپ وتىر.
British Council مادەني جانە ونەر جوبالارىنىڭ جەتەكشىسى گالينا كورەتسكايا بىزدە مادەنيەت پەن اقشا تابۋ دەگەن تۇسىنىك قابىسپايدى دەپ ەسەپتەيدى. كوبىنەسە مادەنيەت رۋحاني قۇندىلىقتار تۇرعىسىنان عانا قاراستىرىلادى. وسىعان قاراماستان, مادەنيەتتىڭ ادامعا سالىناتىن كاپيتال ەكەنى ءسوز بولدى. سپيكەردىڭ ويىنشا, بىزگە ءوزىمىزدىڭ, ياعني قازاقستاننىڭ مادەني ەكونوميكاسىنىڭ مودەلىن دامىتۋدىڭ كەزى جەتتى.
«سبەربانكتىڭ» ماركەتينگ پەن كوممۋنيكاتسيالاردى باسقارۋ جونىندەگى ديرەكتورى ولەگجان بەكەتاەۆتىڭ دا مىسالدارى قىزىقتى. بانكتىڭ مادەنيەتتى قولداۋدىڭ باتىستىق ۇلگىلەرىن كوشىرمەي-اق, ونى وسى ورتاعا بەيىمدەلۋ ارقىلى جۇرگىزگەن جۇمىستارى جەرگىلىكتى كليەنتتەردىڭ سەنىمىنە يە بولۋعا سەپتەسكەن. ونىڭ ويىنشا, مادەني جوبالاردىڭ ءبارى بىردەي كوپ قاراجاتتى كەرەك ەتپەيدى. كەيدە دۇرىس باعىتتالعان ازداعان ينۆەستيتسيانىڭ ءوزى ۇلكەن تابىس اكەلىپ, جۇرتتىڭ نازارىن اۋدارا الادى.
Tengri FM راديوسىنىڭ ديرەكتورى ءمادينا ۋموربەكوۆا شىعارماشىلىق ادامدارى ءبىر مەزەتتە ءارى ىسكەر ءارى ونەرپاز بولا المايتىنىن, سوندىقتان مادەنيەت سالاسى بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز جەكە-دارا دامي المايتىنىن ايتادى.
قاتار وتكەن سەكتسيالاردا «جۇرتتىڭ كوز الدىندا جۇرگەن تۇلعالاردىڭ ءيميدجىن جاساۋ», «جاقسى پيارشى» دەگەن برەندتىڭ بايراعىن كوتەرەمىن دەپ بەلدى ءۇزىپ الماۋدىڭ جولى قانداي؟», «قازاقستان مەن رەسەيدە ۆيرۋستىق كونتەنتتى جاساۋ جانە ونى تاراتۋعا ارنالعان تەحنولوگيالار» تاقىرىپتارىنداعى شەبەرلىك-ساباقتارى مەن پىكىرتالاستار ءجۇردى.
PR-دى قويشى, GR-دى كولەڭكەدەن شىعارۋ كەرەك؟
بيىل العاش رەت فورۋمدا GR – government relations تاقىرىبى تولىق اشىلىپ كورسەتىلدى. پيارشىلار ءۇشىن پسيحولوگيالىق لايفحاكتار ۇسىنىلدى. بۇل ءوز برەندىمەن تولىق ينتەگراتسيالانعاندار ءۇشىن اسا پايدالى.
بۇل وتىرىستا PR-شى كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى ايدا دوساەۆا, قازاقستانداعى ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ديرەكتورى اگريس پرەيمانيس, «سامۇرىق-قازىنا» اق ۇكىمەتپەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى نۇرلان احمەتوۆ, ۇكىمەتپەن بايلانىس جونىندەگى تاۋەلسىز كەڭەسشى مارعۇلان وسپانوۆ وي ءبولىستى.
ال قازاقستاندا GR قىزمەتى (مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىمەن بايلانىس, ناقتىراق ايتقاندا, كومپانيالاردىڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ شەشىمدەرىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىنداعى ءىس-ارەكەتتەرى) ءبىزدىڭ نارىققا جاھاندىق كومپانيالاردىڭ كەلۋىمەن پايدا بولدى. دەگەنمەن, سوڭعى 25 جىل ىشىندە GR كوممۋنيكاتسيالار تاسادا قالىپ وتىر. بۇل قىزمەت تۋرالى جازىپ نە ايتىپ جاتقانداردى كورمەيسىڭ, دەيدى سپيكەرلەر. ۇكىمەتپەن بايلانىس ورناتۋدا تاۋەلسىز كەڭەسشى مارعۇلان وسپانوۆ «GR-دى كولەڭكەدەن شىعارۋ كەرەك», دەيدى. ونىڭ زەرتتەۋى بويىنشا, قازاقستاندىق GR-مامانىنىڭ كەلبەتى تومەندەگىدەي: ول – جاسى 30-40 شاماسىندا, نەگىزىنەن ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىندا ءبىلىمى بار, مۇناي-گاز سالاسىن تاڭدايتىن, مەملەكەتتىك نەمەسە مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن يەلەنگەن كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيتىن ازامات.
سونىمەن قاتار, سپيكەر بۇل ماماندىق بويىنشا جوعارى ءبىلىم بەرەتىن ارنايى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. شەت ەلدەردە ءدال وسى ماماندىققا قاتىستى مىقتى ءبىلىمدى اقش جانە ۇلىبريتانيانىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى بەرەدى.
قىسقاسى, «سىناققا تولى PR جىلى» تاقىرىبىندا وتكەن 13 PR-فورۋم ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەندى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»,
الماتى
