جوق. ەگەر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ شەڭبەرىن اكىمدىكتە نە مينيسترلىكتە, جالپى اتقارۋشى بيلىكتىڭ بۇتاقتارىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ادامدارمەن عانا شەكتەسەك, ونىمىز اعاتتىق بولار ەدى. بالانىڭ ساناسىن ينەمەن قۇدىق قازعانداي ارشىپ, ءبىلىم ءسىڭىرىپ, ءالىپتى ءارىپ دەپ تانىتاتىن مۇعالىم, ءاربىر ازاماتتىڭ دەرتىنە شيپا, دەنىنە ساۋلىق سىيلايتىن دارىگەر, وت پەن سۋدىڭ ورتاسىندا جۇرگەن ءورت ءسوندىرۋشى, ايتىپ كەلمەيتىن اپاتتىڭ الدىن الىپ, جازاتايىم جازىم بولعاندا جانىڭىزدا تابىلار قۇتقارۋشى, شەكارانىڭ شەبىندە تۇرعان اسكەر, ىشكى تىنىشتىقتى ساقتايتىن پوليتسيا, ياعني قوعام دامۋى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن وسىنداي مامانداردىڭ بارلىعىن مەملەكەتتىك قىزمەتشى دەپ قابىلداۋعا بولادى.
مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جاڭا شوعىرى, تولقىنى ءوسىپ كەلەدى. ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىن جاستاردى تاربيەلەۋ, دۇرىس باعىتقا سالۋ – اعا ۇرپاقتىڭ ەنشىسىندەگى دۇنيە. وسىنداي ويدان تۋسا كەرەك, قىزىلوردا وبلىسىندا ايماق باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە العاش رەت جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سلەتى ءوتتى. «دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدا جاستاردىڭ ءرولى» تاقىرىبىندا فورۋم بولدى. وعان وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ اپپارات باسشىسى سايان احمەتجانوۆ جانە وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى ناۋرىزباي بايقاداموۆ قاتىستى. جيىندى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, ادەپ جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعاسى ابزال مۇحيموۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
رەسپۋبليكا بويىنشا تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان فورۋمدا قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, جامبىل جانە اقتوبە وبلىسىنان كەلگەن 29 جاسقا دەيىنگى دەلەگاتتار باس قوستى. اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان ايماق باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جيىننىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىندەگى جوبالىق باسقارۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جونىندە اتاپ ايتتى.
– ايماقتىق جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر سلەتىنىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇڭعىش استاناسى بولعان اقمەشىتتە ءوتىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىز. ارينە, قاي كەزەڭدە دە قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – جاستار. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالىپتاسۋىندا جاستارعا ەرەكشە ءۇمىت ارتادى. «ارىستانداي ايباتتى, جولبارىستاي قايراتتى, قىرانداي كۇشتى قاناتتى, مەن جاستارعا سەنەمىن», دەگەن ماعجان جۇماباەۆتىڭ كەرەمەت ءسوزى دە وسىعان دالەل ەمەس پە؟ سىزدەرگە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا جاڭاشىل دا زاماناۋي, شىدامدى بولىڭىزدار دەيمىن! سول كەزدە عانا بارلىق ماقساتقا قول جەتكىزە الاسىزدار. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بۇكىل مەملەكەتتىك اپپاراتى نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا جۇمىس جاسايدى. نارىقتىق ەكونوميكا – وتە قاتاڭ جۇيە. ول قۇر جۇرگەندەر مەن ماتەريالدىق يگىلىكتەر جاسامايتىن تۇلعالاردى شەتتەتەدى. نارىقتىق جاعدايدا تۇراقتى دامۋ ءۇشىن ءبىز مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە زاماناۋي تاسىلدەر قولدانۋىمىز قاجەت. وسىنداي ءتيىمدى تاسىلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنە جوبالىق باسقارۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ قاجەت. جوبالىق باسقارۋدىڭ الەۋەتى زور جانە بىرقاتار ارتىقشىلىقتارى بار. بۇل تاجىريبەنى ءبىزدىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىز قولدانۋدى باستاپ كەتتى. سونىڭ ارقاسىندا, بيلىك ورگاندارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋدا, ەكونوميكالىق باسقارۋشىلىق تۇرعىدا دامۋدا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىپ جاتىر, – دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
رەسەيدە وسىعان دەيىن بۇل تاجىريبەنىڭ تيىمدىلىگى ايتىلعان ەدى. ماسەلەن, بەلگراد وبلىسىندا جوبالىق باسقارۋ وڭ اسەرىن بەرىپ وتىر. ولاردىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسۋ ءۇشىن وبلىس دەلەگاتسياسى ارنايى بارىپ قايتتى. نەگىزىنەن, جوبالىق باسقارۋ باقىلاۋ, ىنتالاندىرۋ جانە تيىمدىلىك سياقتى ءۇش باعىتتان تۇرادى. وسىنداي وزىق تاجىريبەنىڭ ارقاسىندا بۇل ايماقتىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى سوڭعى 7 جىلدا ەداۋىر جاقسارعان. بۇگىندە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى قىزمەتىنە جوبالىق باسقارۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى.
باسقوسۋدا سايان احمەتجانوۆ بارلىق قاتىسۋشىلارعا قايرات قوجامجاروۆتىڭ اتىنان العىس ءبىلدىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالدى.
– بۇگىنگى قاسيەتتى سىر ەلىنە كەلگەن ساپارىمدا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىنە وسى وڭىردە اتقارىلعان جۇمىستاردان انىق كوز جەتكىزىپ وتىرمىن. سوندىقتان, وسىنداي ىلكىمدى ىستەر باسقا دا ايماقتارعا ۇلگى بولادى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇگىندە مەملەكەتىمىز دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر, ال ەڭ وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدە جاستاردىڭ الار ورنى جوعارى. سوندىقتان وسىنداي جيىندار مەملەكەتتىك قىزمەتتە اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ساپالى بولۋىنا ءوز اسەرىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى سايان قىلىش ۇلى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى اپپارات باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ءاربىر ءتورتىنشى ازامات جاس بۋىن وكىلى بولىپ تابىلادى. سول سەبەپتى جاس مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمدارىن قالىپتاستىرۋدا بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ ماڭىزى جوعارى.
جيىندا بىرقاتار ايماقتان كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى وزدەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, تاجىريبە الماستى. ال مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وبلىس بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ابزال مۇحيموۆ قاتىسۋشىلارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭارىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزىپ, دەپارتامەنتتىڭ ايماقتا اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنا توقتالدى.
«مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ الەمدەگى وزگەرىستەرگە ساي جاڭارۋى قىزمەتكەرلەردەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. ەڭ العاش 1995 جىلدىڭ 26 جەلتوقساندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جۇيەلى ۇيىمداستىرىلۋى جايىندا ەلباسىنىڭ جارلىعى شىققان بولاتىن. بۇل زاڭناما مەملەكەتتىڭ قىزمەتكەرلەردىڭ مارتەبەسى مەن ساناتىن بەكىتۋدە جانە ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي ساياساتىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. اتالعان قۇجات تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ نەگىزىن قالاۋ جولىنداعى تاريحي ماڭىزى بار ساياسي قۇجات بولاتىن. سونداي-اق, ماڭىزدى قۇجاتتا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ 1998 جىلى قۇرىلعان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنە جۇكتەلدى», دەدى ابزال سانسىزباي ۇلى.
ابزال مۇحيموۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى جاريالانعان كونكۋرستارعا قاتىسۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەر سانى ازايعان. بىراق ەلىمىز وسى مەجەدەن كورىنگەن ازاماتتارعا الەۋمەتتىك, مادەني جانە ەكونوميكالىق قابىلەتىن شىڭداۋعا بارلىق جاعداي جاساۋدى قولعا الىپ وتىر. ال ءوز يدەيالارىمەن جاڭا باستامالارعا ۇمتىلۋدا جاستاردىڭ قۇلشىنىسى وتە جوعارى. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇرۋعا ىنتالى جاستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى زاڭنامالاردى بىلۋگە ارنالعان تەستىلەۋدەن سۇرىنۋدە. وبلىس بويىنشا تەستىلەۋگە قاتىسقانداردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى شەكتى ماننەن تومەن ناتيجەگە قول جەتكىزگەن. اتالعان كورسەتكىشتى جوعارىلاتۋ ماقساتىندا اگەنتتىكتىڭ تاپسىرماسىمەن ارنايى سايت اشىلىپ, وندا تەستىلەۋ كەزىندە كەلەتىن بارلىق سۇراقتار ەنگىزىلدى. ءوز ءبىلىمىن سىناپ كورۋشىلەرگە قوسىمشا ونلاين تەستىلەۋ ايدارى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا تەك وبلىس قانا ەمەس, رەسپۋبليكامىزدىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى تەست تاپسىرا الادى.
سونداي-اق, اتالعان اگەنتتىكتىڭ وبلىس بويىنشا دەپارتامەنتى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تەحنيكا جانە قاجەتتى باسقا دا تاپشى ماماندىق يەلەرىن قاتارعا قوسۋ ءۇشىن 1 ناۋرىزدان باستاپ وبلىس كولەمىندە تۇڭعىش رەت «جاستار كادرلىق رەزەرۆى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى. بۇل بىرنەشە جىلدىڭ كولەمىندە جۇمىسىن توقتاتقان جوبا بولاتىن. وسىعان دەيىن 2007-2008 جانە 2011-2012 جىلدارى جۇزەگە اسىرىلعان ەدى. «نۇر وتان» پارتياسىمەن بىرلەسە جاسالعان بۇل جوباعا وبلىس اكىمدىگى قولداۋ كورسەتىپ وتىر. وعان ايماقتىڭ ەڭ شەتكى اۋىلدارىنان كەلگەن 200 ۇمىتكەر قاتىستى. رەسمي تەستىلەۋ كەزىندە قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى شەكتى ماننەن جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزدى.
سوڭعى جىلدارى وبلىستا باسشىلىق لاۋازىمداعى جاس مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانى ارتىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ايماقتا 30 جاسقا تولماعان 25 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ءبولىم باسشىلىعىنان باستاپ, باسقارما باسشىلىعىنا دەيىنگى ارالىقتا قاجىرلى ەڭبەك ەتۋدە. جالپى, سىر ەلىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ 20 پايىزعا جۋىعىن 30 جاسقا تولماعان ازاماتتار قۇراپ وتىر. وسىنىڭ ءوزى – جاستاردىڭ ساپالى جۇمىس جاساۋىنا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلى.
جيىن سوڭىندا 4 وبلىستان كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ اپپارات باسشىسىنا وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن بىرقاتار ساۋالدارىن قويدى. فورۋم بارىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر دە تالقىلانىپ, جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇندەۋى قابىلداندى.
ايتا كەتەيىك, ەكى كۇنگە سوزىلعان شارا بارىسىندا ءار ايماقتان كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قىزىلوردا وبلىسىنداعى تاريحي-مادەني ورىنداردى ارالاپ, قورقىت اتا مەموريالدىق كەشەنىن تاماشالادى. سونداي-اق, سلەت اياسىندا 5 شاقىرىمدىق «ادال جول» مارافونى ۇيىمداستىرىلدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
