ءسوز العان ج.تۇيمەباەۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى حالىققا ارناعان جولداۋى ەرەكشە مانگە يە بولىپ, بيىك ماقساتتاردى بەلگىلەپ بەرگەندىگىن تىلگە تيەك ەتىپ, ايقىن مەجەنى باعىندىرىپ, ەكونوميكانى وركەندەتۋ جولىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دا قوسار ۇلەسى مول بولاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«2016 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, وبلىسىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى ساقتالدى. جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1,1 پايىزعا ارتىپ, 2 ترلن 808,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وبلىس بىرقاتار سالالاردا كوشباسشىلىق ورىنداردا كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكادا وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ءونىمى كولەمىنىڭ ۇلەسى 12,3 پايىزدى قۇرادى. جەكەلەي توقتالعاندا, جىلىجايلار − 1 123 گا, رەسپۋبليكاداعى ۇلەسى − 80 پايىز, ماقتا − 286,7 مىڭ توننا, ۇلەسى – 100 پايىز, باقشا – 1 ملن 264,5 مىڭ توننا, ۇلەسى – 61 پايىز, ءجۇزىم − 51,4 مىڭ توننا, ۇلەسى − 68,5 پايىز, جەمىس − 90,7 مىڭ توننا, ۇلەسى − 37,8 پايىز, كوكونىس − 944,2 مىڭ توننا, ۇلەسى – 25 پايىز.
وبلىس رەسپۋبليكادا ماقتا وسىرەتىن جالعىز ءوڭىر بولىپ تابىلادى. وسى سالانى دامىتۋ جانە وڭدەۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بولىپ اشىلعان «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا بۇگىنگى تاڭدا 10 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 1 056 جۇمىس ورنى اشىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ باعىتىندا ناقتى شارالار اتقارىلۋدا. جولداۋدا ايتىلعان نەگىزگى باعىت − كووپەراتيۆتەر ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇندە وبلىستا 40 مىڭعا جۋىق ءۇي جانە فەرمەرلىك قوجالىقتاردان بىرىكتىرىلگەن 363 بىرلىك اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى قۇرىلدى. اعىمداعى جىلى ەگىستىك كولەمى 792,3 مىڭ گا-عا, ينتەنسيۆتى باۋ اۋماعى 2 630 گا جەتكىزىلەدى. قازىرگى تاڭدا ينتەنسيۆتى باۋلاردىڭ تيىمدىلىگىنە شارۋالاردىڭ كوزدەرى تولىعىمەن جەتىپ وتىر. ءداستۇرلى باۋلاردان گەكتارىنا 40-50 تس. ءونىم الىنسا, ينتەنسيۆتى باۋلار 500 – 600 تس-عا دەيىن ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك, 493 گا جەرگە جاڭعاق جانە العاشقى رەت 50 گا بادام باۋلارىن وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا. جىلىجايلار الاڭى − 1 323 گا جەتكىزىلەدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
سونىمەن قاتار, ول, 2017 جىلى شاعىن مال بورداقىلاۋ الاڭدارى سانى 3 013 بىرلىككە كوبەيىپ, 12 163, وتباسىلىق ءسۇت فەرمالارى 722 بىرلىككە ارتىپ, 1 938, شاعىن قۇس فەرمالارى سانى 14 بىرلىككە ارتىپ, 42, بالىق شارۋاشىلىقتارى 4 بىرلىككە كوبەيىپ, 31 بىرلىكتى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.
بايانداما بارىسىندا ج.تۇيمەباەۆ ينۆەستورلارمەن يىق تىرەسىپ, ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قولعا الىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«مىسالى, قازىعۇرت اۋدانىندا 603 ملن تەڭگەگە قۇرعاق ءسۇت جانە سارى ماي شىعارۋ زاۋىتىن سالىپ, ىسكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ونىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 17,5 مىڭ توننانى قۇرايدى. جانە «ورداباسى-قۇس» جشس-مەن كۇركەتاۋىق ەتىن ءوندىرۋ ءوندىرىسى قۋاتتىلىعىن جىلىنا 25 مىڭ تونناعا ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. وبلىستا العاشقى رەت جىبەك شارۋاشىلىعى قولعا الىندى. بايدىبەك اۋدانىندا جىبەك جانە باۋ-باقشا ونىمدەرى بىرلەستىگى قۇرىلىپ, جىبەك قۇرتىنىڭ ازىعى بولىپ تابىلاتىن تۇت اعاشتارى 25 گا القاپقا وتىرعىزىلدى. 2017 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى 476 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ءوسىم 3,7 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ جوسپارلانۋدا. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلى 445,0 ملرد تەڭگەنى قۇراعان», دەدى.
سونىمەن قاتار, ايماق باسشىسى سۋارمالى ەگىستىك القابىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دا توقتالىپ ءوتتى.
ء«بىز بيىل «شاردارا» سۋ قويماسى مەن «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشىن قىس بويى جانە كوكتەمدە سۋعا تولتىردىق, ەندى ونى بىرتىندەپ جىبەرىپ وتىرامىز. بىراق ولاردىڭ سۋىن ناقتىلى پايدالانۋ جەتكىلىكسىز ەكەن. سونداي-اق, بىزدەگى ارىس, كەلەس, اقسۋ وزەندەرىنىڭ سۋلارى دا قىس بويى جانە كوكتەمدە تاسىپ, تومەن قاراي اعىپ كەتىپ جاتتى. وسى ورايدا «قازسۋشارۋاشىلىق» ۇيىمىمەن بىرلەسىپ جۇمىس توبى قۇرىلىپ, وسى سۋلاردى بوستان-بوسقا جىبەرمەي, قىس بويى جانە كوكتەم بويى, بەلگىلى ءبىر سۋ قويمالارىنا, سۋ توعاندارىنا جيناساق, بىرىنشىدەن, ءبىز اۋىز سۋ ماسەلەسىنە كومەكشى بولامىز, ەكىنشىدەن, ەگىن شارۋاشىلىعىنا دا ۇلكەن قولداۋ. مۇنداي تاجىريبە دۇنيە جۇزىندە قالىپتاسقان. ول سۋلاردى توعان-توعان ەسەبىندە جيناپ, پلاتينالار قۇرىپ, جيناقتاعان جاعدايدا, بىرىنشىدەن, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە پايدالى بولسا, ەكىنشىدەن, گيدروەلەكتر ستانسالار سالىپ, ەلەكتر قۋاتىمەن دە تۇرعىنداردى قامتاماسىز ەتۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك تۋادى. وسى رەتتە بيىل ءبىز 15-تەي سۋ توعاندارىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى اكىم.
ەلباسى جولداۋىندا باسى ارتىق جۇمىس كۇشى بار وڭىرلەردەن باسقا جەرلەرگە قونىس اۋدارۋ تۋرالى ايتىپ وتكەن بولاتىن. بۇل رەتتە وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ قوسار ۇلەسى وراسان زور دەۋگە بولادى. سەبەبى, جۇمىس كۇشى مول وڭىرلەردەن سولتۇستىك وڭىرلەرگە ەڭبەك رەسۋرستارىن قونىس اۋدارتۋ ماقساتىندا وبلىستاعى حالقى تىعىز ورنالاسقان ماقتاارال, سارىاعاش, شىمكەنتتە «ەڭبەك رىنوگىنىڭ ۇتقىرلىعىن دامىتۋ بيزنەس-فورۋمى» مەن بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەلەرى ۇيىمداستىرىلعان. وعان قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ 60-تان استام وكىلدەرى قاتىسقان. قازىرگى ۋاقىتتا 2019 مۇشەسى بار 672 وتباسى قونىس اۋدارۋعا نيەت بىلدىرۋدە. ونىڭ ىشىندە ەڭبەككە قابىلەتتى 1008 ادامنىڭ 116-سى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن, 98-ءى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋمەن اينالىسۋعا, 794-ءى مەملەكەتتىك كاسىپورىندارعا جۇمىسقا ورنالاسۋعا دايار.
وبلىس باسشىسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىنان بولەك, مادەني-رۋحاني سالاسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارالاردان اتتاپ وتپەدى.
«وڭتۇستىك قازاقستاندا رەسپۋبليكا بويىنشا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ 80 پايىزدان استامى ورنالاسقان. تۇركىستان قالاسىن تاريحي-مادەني جانە تۋريستىك ورتالىق رەتىندە دامىتۋ ماقساتىندا «كونە تۇركىستان» جوباسى ازىرلەنىپ, يۋنەسكو-نىڭ كەلىسىمىمەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. 2025 جىلى تۇركىستان قالاسىنا كەلۋشىلەر سانىن 1,5 ملن ادامعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. شاردارا اۋدانىندا جاعاجاي ءتۋريزمىن دامىتۋ ماقساتىندا 500 جۇمىس ورنىن قۇرۋ جانە جاز مەزگىلىندە 150 مىڭ ادامعا قىزمەت كورسەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى شەڭبەرىندە وبلىس اكىمدىگى وڭىرلىك تۋريستىك ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, كورمە قوناقتارىنا ارنالعان تۋريستىك مارشرۋتتار ازىرلەدى», دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
