سپيكەر بابالاردان باستاۋ العان تىنىشتىقتى ساقتاۋ مەن تاتۋلىقتى تەرەڭدەتۋ ءىسى بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دا باستى مۇراتى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ويتكەنى, ەل قاۋىپسىزدىگى – قاشان دا تۇراقتى دامۋدىڭ كەپىلى. ونى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە «تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءارى تەرروريزممەن كۇرەس جونىندە ارنايى كوميسسيالار قۇرىلدى. وكىنىشكە قاراي, وتكەن جىلى ەلىمىزدە, سونىڭ ىشىندە اقتوبە قالاسىندا تەررورلىق ارەكەت ورىن الدى. بۇل ءبارىمىز ءۇشىن ساباق بولدى, دەدى نۇرلان زايروللا ۇلى.
ەلباسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ءدىني ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ, اسىرەسە, ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى. اقتوبەدەگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى جانە ماڭىزدى ماسەلەسى – ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە ارنالۋىنىڭ باستى ءمانى وسىندا. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: بۇگىنگى كۇنى تەرروريزم قاپەرى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى تۇسىنىگىمىزدى تۇبىرىمەن وزگەرتكەنىن, تەرروريزم شەكارا مەن ەلدەرگە, باي مەن كەدەيگە بولىنبەيتىنىن مالىمدەگەنى بەلگىلى. سوڭعى جىلدارى ەل پارلامەنتى تەرروريزم جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسۋ ءۇشىن ونىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قۇرۋ جولىندا بىرقاتار جۇمىستار اتقاردى. سونىمەن بىرگە, بۇل شارالار ەل ازاماتتارىنىڭ ءدىني قۇقىقتارى مەن ار-وجدان بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتىرمەۋگە ءتيىس. ياعني, ءدىني ەكسترەميزممەن كۇرەس ءدىندى ۇستانۋشىلارمەن كۇرەس ەمەس ەكەنىن تۇسىنگەن ءجون.
دەگەنمەن, قازىرگى كۇنى ءدىني ەكسترەميزمدى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن ونىڭ جاڭا ۇلگىلەرى مەن تاسىلدەرىن ىسكە اسىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ينتەرنەت-رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر كەيبىر قازاقستاندىقتاردى شەت ەلدەردەگى تەررورلىق اكتىلەرگە تارتۋدىڭ باستى ءبىر تەتىگىنە اينالعان. ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي بۇل رەتتە دەسترۋكتيۆتى كۇشتەردى قارجىلاندىراتىندارعا جانە شەتەلدىك تەرروريستىك ۇيىمدارمەن بايلانىس جاسايتىندارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ ءىسى نەگىزگى ماسەلە بولىپ سانالادى. اقتوبەدەگى پارلامەنتتىڭ كوشپەلى ءماجىلىسى وسى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تالقىعا سالۋىمەن دە ماڭىزدى بولماق.
وتىرىستا تەررورلىق ارەكەتتەرگە قارسى ءىس-قيمىل جاسايتىن كوميسسيالاردىڭ قىزمەتىنە جاڭا مازمۇن بەرۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى. سوندىقتان, وسى تەكتەس وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جاي-كۇيىنە ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگى كورسەتىلدى. مۇنداي كوزقاراس, بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى جەردە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جۇيەلى تۇردە جولعا قويۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.
سپيكەر وسى تۇستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سوڭعى جىلدارى اقتوبە وبلىسىندا «حالىق قاۋىپسىزىدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» اتتى اۋقىمدى جوبا قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى. سوعان سايكەس, وڭىردە بىلىكتى دارىگەرلەر مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر, پسيحولوگتار, تەولوگتار, كاسىپكەرلەر, يمامدار جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ جۇمىس اۋقىمى وبلىس ورتالىعى مەن بەس اۋداندى قامتىدى. ال تۇرعىندار سانىنا شاققاندا 145 مىڭعا تايادى. بۇل دەرەك ءاربىر التىنشى اقتوبەلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى شارالارعا قاتىسقانىن كورسەتەدى. ەڭ باستىسى, جوبا اياسىندا بيزنەس-ورتانى دامىتۋعا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن تۇرعىنداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىندى.
قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە – تۇرعىندار اراسىنداعى ءدىني ساۋاتتىلىقتىڭ جاي-كۇيى مەن ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قاتىستى الدىن الۋ جۇمىستارىنا كەڭ جول اشىلعانى. ءارى ونى جۇيەلى نەگىزگە قويا ءبىلۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى. بۇعان ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ساياسي پارتيالار ءتيىستى ىقپال جاساي الاتىندارى ايتىلدى. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى جولباستاۋشى بولماق.
پارلامەنتتىڭ كوشپەلى وتىرىسىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تالقىلانىپ وتىرعان كوكەيكەستى ماسەلەلەرگە وراي ءوزىنىڭ ناقتى ۇسىنىستارى مەن وي-پىكىرىن ءبىلدىردى. اتاپ ايتقاندا, بىرىنشىدەن, ءوڭىر باسشىسى وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن سالافيزمگە رەسمي تۇردە تىيىم سالۋ قاجەتتىلىگىنە اۋداردى. ەكىنشىدەن, بەردىبەك ماشبەك ۇلى ءدىني ادەبيەتتەردىڭ جاي-جاپسارىنا قاتىستى تۇسىنبەستىك تۋعىزىپ جۇرگەن جايتتاردى ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋدى, ونىڭ تارالىمىن باقىلاۋدى ۇسىندى. ۇشىنشىدەن, ول دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ ەكپە جاساۋدان باس تارتىپ جۇرگەن اتا-انالارىمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىستارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە توقتالىپ ءوتتى. قازىرگى كەزدە ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر ونى مۇقيات قاداعالاۋ ىسىنە باسا نازار اۋدارۋى ءتيىس.
وتىرىستى جۇرگىزىپ وتىرعان كوميتەت توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ءوڭىر باسشىسى قۇندى ۇسىنىستار ايتقانىن, بۇل باسقوسۋدىڭ قورىتىندى ەسەبىنە ەنەتىنىن جەتكىزدى. بۇعان قوسارىمىز, ءوڭىر باسشىسىنىڭ تەولوگتاردى جەرگىلىكتى جەردە ازىرلەۋ جونىندەگى تاعى ءبىر ويلى دا قۇندى ۇسىنىسىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ەرجان مالعاجى ۇلىنىڭ تاراپىنان دا قولداۋ تاپتى.
كوشپەلى وتىرىستا بايانداما جاساعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تەرروريزمگە قارسى ورتالىق باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ ەلىمىزدە ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستىڭ الدىن الۋ شارالارىن رەتتەيتىن 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامانىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالدى. بۇل قاتەردى تەك ءبىر عانا كۇشتىك قۇرىلىمدار ارقىلى اۋىزدىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ الدىمەن, تەرروريزمگە قارسى ءىس-شارالارعا الەۋمەتتىك, تاربيەلىك جانە ادامگەرشىلىك سيپات بەرىلسە, بۇل ءىس سولعۇرلىم ناتيجەلى بولماق. بۇل ماسەلەدە تەرروريزمگە قارسى وڭىرلىك كوميسسيالارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى, دەي كەلە, ن.بىلىسبەكوۆ اقتوبەدەگى وسىنداي كوميسسيا قىزمەتىن ۇلگى رەتىندە العا تارتتى.
ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ ءدىن سالاسىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى جوبا ازىرلەنىپ جاتقانىن مالىمدەدى. بۇل زاڭدىق قۇجاتتار راديكالدىق يدەولوگيا مەن دەسترۋكتيۆتى كۇشتەرگە قاتاڭ توسقاۋىل قويۋدى كوزدەيدى, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, ۆەدومستۆو باسشىسى رەسپۋبليكامىزدا بۇعان دەيىن قابىلدانعان بالالار قۇقىقتارى تۋرالى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەكتىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى. سونداي-اق, شەت ەلدەردە ءبىلىم الاتىنداردىڭ ءتارتىبىن رەتتەۋ جونىندە دە بىرقاتار ماسەلەلەر شەشىلىپ جاتقانىن ايتتى.
بۇدان سوڭ باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات دەمەۋوۆ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى جانات قوجاحمەتوۆ پەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى قۋانىش سۇلتانوۆ پەن جانات جاراسوۆ تالقىلانىپ وتىرعان ماسەلەگە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
كوشپەلى وتىرىستى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين قورىتىندىلاپ, وعان قاتىسقانداردىڭ سىندارلى وي-پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. ءارى تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋگە قاتىستى جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە نەگىز بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
