بۇل زاڭ تالاپتارىنا قانشالىقتى قاراما-قايشى ماسەلە؟ ال انىعىندا مۇنداي ءىس-ارەكەتكە الەمدەگى بىردە-ءبىر ەل توزبەيدى, ورەسكەل جاعداي سانايدى. دەمەك, قايسىبىر ادام مۇنى بىلمەيدى نەمەسە زاڭعا مويىنسۇنعىسى كەلمەيدى دەگەن ءسوز. ال ولارعا زاڭنىڭ ءوز ايتارى بار. زاڭ ادامدى جاقسىلىققا جەتەلەيدى. ەندەشە, بۇل تۋرالى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تۇسىنىگى مول بولۋعا ءتيىس.
ەگەر بەلگىلى ءبىر ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن العان بولسا, وندا اتا زاڭىمىزدىڭ 10-بابىندا جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭنىڭ 3-بابىندا جازىلعانداي, ول ادامدا باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىنىڭ بار بولۋى زاڭدى دەپ تانىلمايدى. ياعني, وزگە ەلدىڭ ازاماتتىعىن قوسا الۋ ءبىزدىڭ زاڭعا قايشى. الايدا, وسى ارادا بۇل زاڭ تالابىنا قاراماستان, ول ادام وزگە مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن الىپ قويعان بولسا قايتەدى دەگەن سۇراق تا تۋىندايتىنى انىق قوي.
ونداي جاعدايدا ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ 2003 جىلعى جەلتوقسانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 10 جانە 12-باپتارىن رەسمي ءتۇسىندىرۋ تۋرالى» قاۋلىسىنا سايكەس, ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن الاتىن بولسا, وندا سول ساتتەن باستاپ ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى ساقتالمايدى. ەگەر الگى ادامنىڭ باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن العاندىعى انىقتالسا, وندا ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭنىڭ 21-بابىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنان ايىرىلادى.
مىنە, كوردىڭىز بە, زاڭدا سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي, ءبارى ايقىن جازىلعان. مۇنى بىلە تۇرا قايشى ارەكەتكە بارۋ – اتالعان زاڭدى مويىنسۇنباۋ دەگەن ءسوز. وسى ارادا بۇل ماسەلە تۋرالى حابارلاسقان ءىىم مەملەكەتتىك ءتىل جانە اقپارات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ا.سادۋباەۆتىڭ پىكىرىن دە كەلتىرە كەتكەندى ءجون كوردىك. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ تابىلاتىن جانە شەت مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن قابىلداعان ادام وزگە ازاماتتىقتى العان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن ىشىندە شەت ەل ازاماتتىعىن الۋ فاكتىسى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىنا نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەت ەلدەردەگى مەكەمەلەرىنە حابارلاۋعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىعىنىڭ پاسپورتىن جانە جەكە كۋالىگىن تاپسىرۋعا مىندەتتى. شەت ەل ازاماتتىقتى الۋ فاكتىسى تۋرالى وسى باپتىڭ ەكىنشى بولىگىندە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە حابارلاماسا, وندا ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس, جاۋاپقا تارتىلادى», – دەيدى ا.سادۋباەۆ.
الايدا, زاڭدا وسىلاي كورسەتىلگەنىمەن, بۇل جاعدايدا اياعىن شالىس باسقان جاندار اراسىندا تولقۇجاتى مەن جەكە كۋالىگىن ۋاقتىلى تاپسىرۋدى قاجەت دەپ سانامايتىندارى دا بولادى ەكەن. ونداي جاعدايدا زاڭىمىزدىڭ ناقتى تەتىگى ىسكە قوسىلادى دەپ ويلايمىز. ياعني, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 496-بابىندا كورسەتىلگەندەي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنان ايىرىلعان ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ پاسپورتىن نەمەسە جەكە كۋالىگىن ودان ءارى پايدالانسا, وعان 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. سول سياقتى, بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە شەت ەل ازاماتتىعىن العانى تۋرالى حابارلاماۋ –200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا, نە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنان تىس شىعارىپ جىبەرۋگە اپارىپ سوعاتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون.
سونىمەن قاتار, اتالعان باپتىڭ 1 جانە 2-بولىكتەرىندە كوزدەلگەن ءىس-ارەكەتتەردى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ادامدار, سونداي-اق, بيلىك وكىلىنىڭ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىراتىن, نە مەملەكەتتىك ورگانداردا ۇيىمداستىرۋشىلىق-وكىمدىك نەمەسە اكىمشىلىك-شارۋاشىلىق فۋنكتسيالاردى ورىندايتىن ادامدار جاساعان جاعدايدا ولار دا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. مۇنداي جاعدايدا ولارعا 300 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى.
سونىمەن, قوس ازاماتتىق دەرەگىن انىقتاۋ جانە ونىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىنىڭ بار بولۋى تۋرالى حابارلاما قازاقستاندىق ازاماتتىقپەن قاتار تەكسەرىلەتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
