وتاندىق ۇلەستىڭ ورىنى بولەك
مۇنايلى وڭىردەگى وزەكتى پروبلەما - «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىنىڭ كەلەشەكتەگى كەڭەيتۋ جوباسىنا وتاندىق بيزنەستىڭ قاتىسۋى. بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن كەزدەسۋگە قاتىسقان «اتامەكەن» قر ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تورالقا توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ:
«اتىراۋ وبلىسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىنىڭ كولەمى شامامەن 170 ملرد. تەڭگە. بۇل «سامۇرىق-قازىنا» اق جەلىسىندەگى ساتىپ الۋلاردان كوپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار كولەمىنەن ۇش ەسە جوعارى. سوندىقتان ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر وسى مۇمكىندىكتى تولىق پايدالانۋلارى كەرەك», - دەپ اتاپ ءوتتى.
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى اسىلبەك جاكيەۆ تشو مەن وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناعانىن ايتادى.
«تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىنىڭ وتاندىق نارىقتى دامىتۋ دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى جانە باسقا وبلىس كومپانيالارىن ءتارتۋ ۇشىن تەندەرگە قاتىستى ساۋالدارىن وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جولدايدى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس بويىنشا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن قامتيتىن كەڭەيتىلگەن دەرەكتەر بازاسى بار. ءوزارا ىنتىماقتاستىق اياسىندا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمىمەن دە قارقىندى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. تەحنيكالىق قىزمەتتىڭ 20 ءتۇرىن كورسەتەتىن جەتكىزۋشىلەردىڭ بىرلەسكەن فورۋمى ناتيجەسىندە رەسپۋبليكانىڭ 200-دەن استام قاتىسۋشى كومپانياسى قامتىلدى. سول كومپانيالاردىڭ ءبىرازى «تەڭىزشەۆرويلمەن» تىعىز بايلانىس ورناتىپ, وعان ءوز قىزمەتتەرى مەن تاۋارلارىن ۇسىنىپ وتىر», – دەدى ول.
جالپى وبلىستا وتكەن جىلى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كولەمى 95 ملرد تەڭگە بولعان. بيىلعى جىلدىڭ ءتورت ايىندا 135 ميلليارد تەڭگەگە تاۋار ساتىپ الىنعان, ونىڭ 86 پايىزى – قازاقستاندىق ءونىم. وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسشىسى اسىلبەك جاكيەۆ وسى ماسەلەدە تۇيتكىلدى تۇستاردىڭ بار ەكەنىن اتاپ ايتتى. مىسالى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا قۇرىلىس سالاسىندا جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى وتە تومەن.
قازاقستاندىق سەرۆيستىك كومپانيالار قىتايلىق ۇلەسى بار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردان جۇمىس كولەمىن الا المايدى. ونىمدەردى ءبولۋ تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس, بارلىق شەتەلدىك مەردىگەرلەر مەن قوسالقى مەردىگەرلەر كەدەندىك جانە سالىقتىق باج سالىقتارىنان بوساتىلعان. سوندىقتان تاۋاردى وسى جاقتان وندىرگەننەن كورى, شەتەلدەن ساتىپ العان ارزانىراق.
بۇل جاعداي تەندەر وتكىزۋ كەزىندە وتاندىق جەتكىزۋشىلەرگە قيىندىق تۋدىرىپ وتىر. تەحنيكالىق سيپاتتاما تالاپتارى دا قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدى.
بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بازىناسى
كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تاعى ءبىر تەتىگى – شاعىن يندۋستريالدىق ايماق قۇرۋ جانە دامىتۋ ماسەلەسى. اتىراۋدا «ۇلتتىق يندۋستريالدىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى بار. تورالقا توراعاسى وبلىس ورتالىعىندا شاعىن بيزنەسكە ارنالعان يندۋستريالدىق پارك قاراستىرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.
«مىسالى, جۇمىس ىستەمەيتىن ەسكى كاسىپورىن بولۋى مۇمكىن, مۇندا ينفراقۇرىلىم جۇرگىزىلگەن ورنى بار, ءوز ءىسىن ەندى باستاعان كاسىپكەر بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن ونى پايدالانا الادى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي جوبالارعا قوماقتى قارجى قۇيۋ تالاپ ەتىلمەيدى», - دەدى تيمۋر ق ۇلىباەۆ.
ەگىس القابىن سۋارۋ ءۇشىن بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمى دە اتىراۋلىق شارۋالاردىڭ كوڭىلدەرىنەن شىقپايدى. ءبىر تەكشە مەتر سۋدىڭ مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالاناتىن 50 پايىز مولشەرى جەتكىلىكسىز ەكەنىنە نارازىلىق بىلدىرۋشىلەر بار.
«جاسىراتىنى جوق, سۋارۋعا جۇمسالاتىن ار تەكشە مەتر سۋدىڭ قۇنى وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا قىمبات. وسى ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە اتىراۋ وبلىسىن سۋبسيديالاۋ شارتتارىن قايتا قاراۋعا ۇسىنىس جاسادىق. مينيستر ءبىزدى قولداپ, كەلەسى جىلى اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە سۋبسيديالاۋ كولەمىن 85 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى جوسپارلاپ وتىر», — دەدى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ.
بيىل اتىراۋ وبلىسىندا ەگىس القابىن 8327 گەكتارعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 2300 گەكتارعا تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسى قولدانىلادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ باعىتىندا ايماقتا تورت باعدارلاما بويىنشا سۋبسيديامەن قولداۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ءول ۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 208,2 ملن. تەڭگە قارالىپ وتىر.
بۇعان دەيىن ماڭعىستاۋ, اقتوبە وبلىستارىندا پيلوتتىق جوبا رەتىندە ەنگىزىلگەن «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسى اتىراۋدا دا جۇزەگە اسادى. 80 اۋىل-ايماقتى قامتيتىن جوباعا 15 مىڭنان استام ادام قاتىسادى دەپ جوسپارلانعان. ونى ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن 1 ملرد 200 ملن تەڭگە بولىنەدى.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تولەمىس شوتانوۆ وڭىردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاعداي جاسالىپ جاتقانىمەن, كەدەرگىلەر ءالى دە بار ەكەنىن جاسىرمادى. بيزنەس يەلەرى جەر تەلىمىن الۋ, اۋكتسيوندار وتكىزۋ, رۇقسات قاعازدار الۋ, قۇجات راسىمدەۋ كەزىندە پروبلەمالارعا جولىعادى. وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى مونوپوليست مەكەمەلەر تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى كوبەيگەنىن ايتتى. وتكەن جىلى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا بيزنەس وكىلدەرى تاراپىنان 198 ءوتىنىش تۇسكەن, ونىڭ 48 پايىزى بيزنەس يەلەرىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قىزمەتى ء«بىر تەرەزە» قاعيداسىنا نەگىزدەلگەن. «الاش» مالىمەتتەر بازاسى جۇيەسىنىڭ وپەراتورى «الگوريتم كز» مالىمەتتەر بازاسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل بازاعا تىركەلگەن كاسىپكەر بىردەن 3 وپەراتوردىڭ الەۋەتتى جەتكىزۋشىسى بولادى. قازىر بازاعا 19 كومپانيا تىركەلگەن. «بولاشاقتا بيزنەستىڭ بارلىق سۋبەكتىلەرىنە ورتاق بولاتىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداسىن ورىنداۋ ءۇشىن «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى مەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اراسىندا كەلىسىمگە قول قويۋ مىندەتى تۇر. بۇل قۇجات كومپانيانىڭ بارلىق جوبالارىندا وتاندىق قامتۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋعا جول اشىپ, جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانياعا دا, قازاقستان كاسىپكەرلەرىنە دە ءتيىمدى بولماق» دەدى ا.جاكيەۆ.
كەڭەيتىلگەن كەڭەستە اتىراۋعا كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ قاجەتتىلىگى دە ءسوز بولدى. سونداي-اق وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ جاڭا باسشىسى سايلاندى. ەندى اتالعان كەڭەستى قازاقستانعا تانىمال ىسكەر حانىم جانە قوعام قايراتكەرى اليا بەكقوجيەۆا باسقارادى.
بيىل ايماقتاعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا 300 ملن تەڭگە بولىنگەن. وبلىس اكىمى «دامۋ» قورى ارقىلى تاعى 250 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلاتىنىن ايتتى. وتاندىق بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار وڭ ناتيجە بەرەرى انىق.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ.
