جاڭا تەحنولوگيا ىزدەنىسكە باستايدى

الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە قاي­نار دەگەن اۋىل بار. ۇياداي عانا ەلدى مەكەننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداعى قازاق كارتوپ جانە كوكونىس شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تىرشىلىگىمەن ساباقتاس. ەلىمىزدەگى وسى سالامەن اينالىساتىن ينستيتۋت­تىڭ قۇرىلعانىنا 65 جىل بو­لىپتى. وسى مەرزىمدە عالىمدار قانشاما جول­باسشى بولدى دە­سەڭىزشى. جاقىندا مۇندا ەكىنشى نان سانالاتىن كارتوپ داقىلىنىڭ جاڭا ءتۇرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ ءما­سە­لەسىن كوتەرگەن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتىپ, وندا ءوڭىر ديقاندارى­مەن بىرگە شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن ماماندار كارتوپ, كوك­ونىس جانە باقشا داقىلدارىن وندىرۋدەگى عىلىمي زەرتتەۋلەر­دىڭ قازىرگى جاعدايى مەن بولا­شاعى جايلى ءسوز قوزعاپ, تاجىريبە الماستى. اتالعان ينستيتۋتتىڭ ەگىستىكتەرى مەن جىلىجايلارىن ارا­لاعاندار جاڭا تەحنولوگيامەن جايقالىپ وسكەن كارتوپتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كوردى. ەلىمىزدە 170 مىڭ گەكتارعا كارتوپ ەگىلسە, سونىڭ 34 مىڭ گەكتارى جەتىسۋلىقتار ەنشىسىندە ەكەن. اس اتاسىنان كەم تۇسپەيتىن كارتوپ داقىلىن جىل سايىن شارۋالار كوپتەپ ەگۋدى قولعا العان. ماسەلەن, وتكەن  جىل­ى عانا 165 تسەنتنەردەن ءونىم العان ديقان قاۋىمى بۇل مەجەنى 585 مىڭ تونناعا جەتكىزىپ, سا­پا­لى كارتوپ جيناعان. بۇل جاڭا تەحنولوگيا مەن شارۋاگەر­لەردىڭ تىنىمسىز تىرلىگىنىڭ جەمىسى ەكەنى تۇسىنىكتى. عىلىمي جۇمىسپەن اينالى­سىپ, ونىمدىلىگى مول, ەكولوگيا­لىق تازا ءارى ءتوزىمدى تۇقىمدى وي­لاپ تابۋعا دەن قويعان عالىمدار ەڭ­بەگى ەرەكشە. عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمى­سى وراسان دەۋگە بولادى. قازاق­ستاندىق كارتوپ وسىرۋمەن اينالى­ساتىن شارۋالاردىڭ 60 پايىزى ءدال وسى عىلىمي ينستيتۋت وسىرگەن تۇقىمداردى پايدالانىپ كەلەدى. جايقالعان القاپتاعى جاڭا تەحنولوگيامەن تانىسۋ بارىسىندا بۇگىنگى ىزدەنىستىڭ ناقتى جۇمىس­پەن جالعاسقانىنا كوز جەتكىزىلدى. ينستيتۋت يگىلىگىندە عىلىمي جۇ­مىسپەن شۇعىلدانۋ ءۇشىن ءبولىن­گەن 450 گەكتار القاپتىڭ 200 گەك­تارى سۋارمالى. ال, 60 گەكتارعا كارتوپ, 30 گەكتار القاپقا كوكونىس وتىرعىزىلىپ, تامشىلاتا سۋارۋ ارقىلى گەكتار بەرەكەلىلىگىن ارت­تىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى قولدانىلعانىنا دا جينالعاندار ءوز باعاسىن بەردى. سوڭعى جىلدارى عىلىمي جۇ­مىسپەن اينالىسۋ ءۇشىن 332 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. وسى قارجىنىڭ ءبىر بولىگىنە سا­لى­نىپ جاتقان جىلىجايداعى زەرت­حانادا كارتوپتى ءارتۇرلى اۋرۋلاردان ساقتاندىرۋ جانە ساپالىق قۇرامى تەكسەرىلەدى. وسىلايشا باستاپقى تۇقىم نەگىزى قالانادى. جانە تۇقىم ساپاسىن جوعارى ءدا­رەجەگە جەتكىزۋ قاتار جۇرگىزىلەدى. تازا, ەليتالى كارتوپ, كوكونىس, باقشا داقىلدارىنىڭ تۇقىمدا­رىن مولايتۋ ماسەلەلەرى وسىلاي جالعاساتىنىن ايتقان ءجون. سوڭ­عى جىلدارى ينستيتۋتقا 50 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, اگروتەحني­كالىق شارالارعا قاجەتتى جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىنعان. – كارتوپتىڭ جاڭا تۇقىمدارى عىلىمي ورتالىقتا سالىنىپ جات­قان زاۋىتتا وندىرىلەتىن بولادى. قازىرگى كەزدە نىسان قۇرىلىسى قارقىندى. تاياۋدا قۇرىلىس اياق­تا­لىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. مۇنداي زاۋىت تمد ەلدەرىندە جوق. تەك, كانادا مەن ساۋد ارابياسىندا بار, – دەيدى وب­لىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى دە­پار­تامەنتىنىڭ باستىعى باعدات اليەۆ. – سەمينارعا قاتىسقاندار عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ كوك­ونىس وسىرىلگەن القاپتارى مەن جى­لىجايلارىن ارالاپ, بار جۇمىس­تى كوردى. جالپى, كوكونىس تۇقى­مىن كوبەيتۋدە بىرقاتار ءتۇيىندى ماسەلەلەر بار دەسەك, مامان تاپ­شىلىعى, عالىمداردىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ, سەلەكتسيالىق جۇمىستى جىلداپ جۇرگىزگەنىنىڭ ناتيجەسىن­دە الىنعان تۇقىم كوبىنە قولدا­نىسقا وتپەيدى. اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن تۇقىم شارۋاشىلى­عىن قۇرۋ قاجەت. بۇل ارينە مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىنسىز شەشىلمەيدى, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سايلاۋبەك باباەۆ. عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى­نىڭ قول جەتكىزگەن تاعى ءبىر ەلەۋلى جەتىستىگى سەلەكتسيالىق جۇمىس جۇرگىزۋگە ارنالعان جىلىجاي كەشەنى. جاڭا تەحنولوگيانىڭ بار مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان گەليو- جىلىجاي وڭتۇستىك كورەيا تەحنو­لوگياسىمەن بوي كوتەرىپتى. عا­لىم­دار قىزاناق, قيار جانە بۇ­رىش­تىڭ سان ءتۇرىن وسى جەرگە وتىر­عىزىپ, كۇتىپ-باپتاۋدا. عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا كارتوپ, كوكونىس جانە باقشا داقىلدارىن وندىرۋدەگى عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ قازىرگى جاع­دايى مەن بولاشاعى جونىندە شەت ەلدەن كەلگەن ماماندار مەن شارۋالار پىكىر الماسىپ, تاجىريبە ءبولىستى. ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋ مۇمكىندىكتەرىن العا قوي­عان كەڭەستىڭ تيىمدىلىگىن وعان قاتىسقاندار ەرەكشە ايتتى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى.