قانداستار

استراحانداعى نۇرجان, ەليستاداعى حاتيموللا مەن سانكت-پەتەربۋرگتەگى سارسەنعاليدىڭ ايتار سىرى كوپ «نۇر وتان» حدپ اقتوبە قا­لا­لىق فيليالىنىڭ باستاما­سى­مەن, قا­لالىق اكىمدىگى جانە قا­زان­عاپ اتىن­داعى بالالار ونەر مەكتەبىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداس­تى­رىلعان حا­لىق­ارالىق « ۇلى مۇرا» بايقاۋ-فەستيۆالى ءوتتى. قا­زاق­ستان تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 20 جىلدى­عى­نا ارنالعان بۇل شاراعا رەسەي­دىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن كەلگەن قان­داس­تارىمىز الدىمەن ال­عا اۋدا­نىنداعى ەسەت كوكى ۇلى بابا­مىز­دىڭ كەسەنەسىندە بولىپ, ارۋاققا قۇران باعىشتادى. ەسەت باتىر كەسەنەسىنەن كەيىن قوناقتار اقتو­بە­دەگى دوستىق ۇيىنە كەلىپ, وسىن­دا­عى ەتنو­مادەني ورتالىق­تار­­دىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. الىس­تان ات ارىتىپ كەلگەن اعايىن­دار «نۇر عاسىر» مەشىتىندە, قالا­مىز­دىڭ باسقا دا كورنەكتى ورىن­­دارىن­دا بولىپ, «مەگا اق­تو­بە» ساۋدا, ويىن-ساۋىق كەشەنىنىڭ كي­نوزا­لىن­دا ەلباسى شىعارما­لارى­نىڭ جەلىسىمەن «قازاقفيلم» ءتۇسىر­گەن «با­لا­لىق شاعىمنىڭ اسپانى» كور­كەم­فيلمىن تاماشالادى. كەلەسى كۇنى رەسەيدىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, سامارا, قالما­قيا, استراحان, ورىنبور, باش­قۇرت­ستان, ساراتوۆ وڭىرلەرىنەن كەلگەن قازاق ۇلتتىق-مادەني ورتالىق­تارى­نىڭ جەتەكشىلەرى, «نۇر وتان» پار­تيا­سى حدپ وبلىستىق, قالالىق في­ليالدارىنىڭ باسشىلارى جانە وب­لى­سىمىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى وكىلدەرى «نۇر وتان» حدپ وب­لىس­تىق فيليالىنىڭ كۇمبەزدى زا­لىن­دا وتكەن «مادەنيەت: ءداستۇر­لەر مەن جاڭالىقتار ۇيلەسىمى» اتتى ءدوڭ­گەلەك ۇستەلدە باس قوستى. بايقاۋ-فەستيۆالعا كەلگەن قانداس­تارى­مىز­دىڭ اڭگىمەسى وزدەرى تۇرا­تىن جەردە قازاق ءتىلىن ساقتاپ قالۋ, جاستارعا انا ءتىلىن ۇيرەتۋ, سالت-ءداس­تۇردى ۇستانۋ, قازاقستانمەن قارىم-قاتىناستى نى­عايتۋ توڭىرەگىندە ءور­بى­دى. ولاردىڭ پىكىرلەرىنەن ۇلت­جان­­دىلىق, ۇرپاق تاربيەسىنە دەگەن ۇلت­تىق ۇستانىم ايقىن سەزىلدى. الىس­تا جۇرسە دە قا­زاقستاندى اتامەكەن ار­دا­ع­ىم, تاريحي وتانىم دەپ ارقا سۇيەيتىندەي ماقتانىش سەزىمى اڭعا­رىلدى. « ۇلى مۇرا» باي­قاۋ-فەستي­ۆالى اياسىندا وتكىزىلەتىن شارا­لار­دىڭ كوپتىگىنە جانە ۋا­قىت­تىڭ تى­عىز­دىعىنا قارا­ماس­تان, ءوز­دەرىن تول­عانتقان ماسەلە­لەر­دى كە­ڭى­نەن قام­تى­دى. سونىمەن, الىس­تا ءجۇر­گەن اعا­يىندارىمىزعا ءسوز بەرەلىك. – ساراتوۆ وڭىرىندە قازاقتار بار­شىلىق. كەي مەكتەپتەردە وقۋ­شى­­لاردىڭ 40-50 پايىزى قازاق با­لا­لارى بولىپ كەلەدى. دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ اسسوتسياتسياسى جىبەرگەن سD ديسك, وقۋلىقتاردى پاي­دا­لانىپ, وبلىستىق ۇكىمەتتەن ءبو­لىن­گەن قارجىعا فاكۋلتاتيۆ رەتىندە قازاق ءتىلىن وقىتىپ جۇرگەن مەكتەپتەر بار. بىراق ونداي مەكتەپتەر بىرەن-ساران عانا. ءتىل ۇيرەتەتىن مامان وقىتۋشى جوق. قازاقستاننان كەلەمىن, وقىتامىن دەيتىن ەرىكتىلەر تابىلىپ جاتسا, قۋانا قارسى الار ەدىك, – دەيدى ساراتوۆ وبلىستىق «قا­زاق­ستان» ءما­دە­نيەت ورتالىعى» قو­عام­دىق ۇيى­مى باسقارماسىنىڭ تەڭ ءتورايىمى ءۇمىتحان جونەلباەۆا. ماسكەۋدەن شىعىپ, رەسەيدىڭ 33 ايماعىنا تارالاتىن «قازاق ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتورى, پەداگوگيكا عى­لىمدارىنىڭ كانديداتى ورىنباسار قۋاندىقوۆ جاستاردى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە تارتۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعا لايىق تاسىلدەردى پاي­دالانۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. جاس­تاردىڭ ينتەرنەتكە دەگەن ىقى­لا­سىن ەسكەرىپ, ون­لاين رەجىمىندە قاشىقتىقتان وقى­تۋ سەكىلدى تاسىلدەرگە دەن قويعان دۇرىس دەگەن ۇسىنىسىن دا العا تارتتى. اقتوبەمەن بارىس-كەلىسى, قا­رىم-قاتىناسى بۇرىننان قالىپ­تاس­قان كورشىلەس ورىنبور قازاق­تارى اسسو­تسيا­تسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كەنجەعالي دۋسالين­نىڭ سوزىنەن اڭ­عارىلعانداي, بۇل ماسەلەدە اۋىز تولتىرىپ ايتار­لىق­تاي ىستەر بار. ونىڭ ايتۋىن­شا, ورىنبور وڭىرىندە 39 مەكتەپتە قازاق ءتىلى ءپان نە فاكۋلتاتيۆ رەتىندە وقىتىلادى. ورسكىدەگى پە­دا­گوگيكالىق كوللەدجدە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعا­لىم­­دەرىن دايارلايتىن ءبولىم بار ەكەن. مۇن­دا قازاق تىلىندە گازەت شىعادى. ءوزارا بايلانىستىڭ ارقا­سىندا ءبىزدىڭ وبلىس ورىنبورلىق­تار­عا قازاق اۋىلىن جاساقتاپ بەرىپتى. دوڭگەلەك ۇستەلدە وبلىستىق ءماس­ليحات حاتشىسى, «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى بالعالي ورداباەۆ قازىر قازاقستاندا 130 ۇلت پەن ۇلىستار وكىلدەرىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتقانىن ەلى­مىز­دىڭ باستى جەتىستىگى رەتىندە باعالاي كەلىپ, سىرتتا جۇرگەن قانداس­تارى­مىزعا مۇمكىن­دىگىنشە ءتىلدى, ءداستۇر­دى ساقتاۋ ءما­سە­لەلەرىندە قولداۋ كور­سەتۋ جا­يىن ءسوز ەتتى. وسى باي­قاۋ-فەستي­ۆالدى وتكىزۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى دا وسى باعىتتاعى ماسەلە­ل­ەر­دى ورتاق ويلاسۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اقىن, «شامشىراق-اقتوبە» جشس ديرەكتورى مەيىرحان اق­داۋ­لەت ۇلى رەسەيدەگى ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ جۇمى­سى­نا باس-كوز بولىپ, ونداعى قانداس­تارىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىق­تار­دان قول ءۇزىپ قالماۋى ءۇشىن شىر-پىرى شىعىپ جۇرگەن ازامات­تارعا ريزاشىلىعىن جاسىرمادى: – ادام ءوزىنىڭ تۋعان تىلىنەن, ءما­دە­­نيەتىنەن, ۇلتتىق تامىرىنان اجى­­را­­ماۋى ءتيىس. رەسەيدە تۇرىپ جات­­­قان قانداستارىمىزدى, اسىرە­سە, جاستار­دى سونداي قاسىرەتتەن ساقتاپ قالۋ جو­لىندا سىزدەر ۇلكەن شارۋا تىن­دى­رىپ جۇرسىزدەر. ءبىزدىڭ سەرىكتەستىككە قاراستى ەكى وبلىستىق گازەت, بىرنەشە اۋدان­دىق گازەت شىعا­رى­لادى, كىتاپتار شىعارۋعا دا اتسا­لى­سامىز. ءبىزدىڭ ناقتى كومەگى­مىز وسى­لاردى رەسەيدەگى ۇلتتىق-ءما­دەني ورتا­لىقتارعا جىبەرە الامىز. بۇل قانداستارى­مىز­دىڭ قا­زاق­ستان ومىرىنەن اق­پاراتتىق حاباردار بولۋىنا, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋىنە سەپتىگى تيەدى, – دەدى ول. استراحان ايماقتىق «جولداس­تىق» قوعامدىق بىرلەستىگى ءتورال­قا­سى­نىڭ مۇشەسى, «قۇرمانعازى» مادە­نيەت ورتالىعىنىڭ ديرەك­تورى نۇر­جان مەدەتوۆ: «ءبىز قازاق­ستان­داعى ءومىردى قاداعالاپ وتىرا­مىز, قازاق ەلىنىڭ ءار جەتىستىگىنە كوڭىلى­مىز مار­قا­يىپ قالادى. ءبىز الىستا جۇرسەك تە قازاق­ستان­نان ءاردايىم قولداۋ كورىپ كەلەمىز. سول وڭىردە جەرلەنگەن اتاق­تى بابامىز قۇر­مان­عازى كۇيشىگە قازاقستاننىڭ تىكەلەي قولداۋى­مەن استراحان وبلى­سى ۆولودار اۋدا­نىن­دا كەسەنە تۇر­عى­زىلدى. سونداي-اق استراحان قا­لا­سىندا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. قۇر­مان­عازى كەسەنەسىنە مىڭداعان ادام كەلەدى. بەس جىل ىشىندە 150 مىڭعا جۋىق ادامدى قا­بىل­دادىق. سو­لار­دىڭ كوپشىلىگى: «ءبىز قازاق­ستان­دى, قازاقتى تانى­دىق» دەپ كەتەدى», – دەي كەلىپ, استرا­حان ءوڭىرى تۇرعىن­دارىنىڭ 14 پايىزىن قازاق­تار قۇرايتىنىنان حاباردار ەتتى. ەليستادان كەلگەن حاتيموللا ءىدىرىسوۆ تە, سانكت-پەتەربۋرگتە ەلۋ جىلعا جۋىق ۋاقىت تۇرىپ جاتقان قازاقتاردىڭ «اتامەكەن» قوعامى­نىڭ پرەزيدەنتى سارسەن­عا­لي قۇس­پانوۆ تا قاشىقتا جۇرگەن قانداس­تارى­مىز قايتكەندە قازاق بولىپ قالادى دەگەن ويلارىن ور­تاعا سال­دى. قازاقشا شەشەن ءسوي­لەي­تىن ءسار­سەنعالي اعامىزدىڭ سانكت-پەتەر­بۋرگتە قازاقتىڭ قا­مى ءۇشىن جاسا­عان شارۋالارى كو­ڭىل­گە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتىپ قانا قويمايدى, ناعىز قازاق وسىن­داي بولۋى كەرەك دەگەندەي ويعا قالدىرادى. فەستيۆال اياسىندا ۇيىمداس­تى­رىلعان وبلىستىق ونەر مۋزەيىندە اشىلعان حالىقارالىق كورمە جانە عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى فيلار­مونياداعى گالا-كونتسەرت تە بۇل شارا­نى بايىتا ءتۇستى. حالىق­ارالىق كورمەگە 49 اۆتوردىڭ 80-گە جۋىق ەڭبەگى قويىلدى. ءجانيا بارحامۋروۆا (ەليستا قالاسى), داريعا امانشيەۆا (ورىنبور وبلىسى) سىندى شەبەرلەردىڭ, رەسەيلىك جاس تالانت يەلەرىنىڭ, سونداي-اق قازان­عاپ اتىن­داعى ونەر مەكتەبى وقۋ­شى­لارىنىڭ قولىنان شىققان ءتۇرلى جانرداعى تاماشا تۋىندى­لار جۇرت­­­شىلىقتى ۇلكەن اسەرگە بولەدى. عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى في­لارمونيادا جەڭىمپازدار مارا­پات­تالىپ, توپجارعان تالانت يەلەرى قا­لا­لىقتار مەن قوناقتارعا ونەر كور­سەتتى. بەس نوميناتسيا بو­يىنشا باي­قاۋ-فەستيۆالدىڭ گران-پري جە­ڭىم­پازدارى بولىپ ساراتوۆتان كەلگەن نۇرعانىم نۇ­رىشەۆا («ۆوكال­دىق ورىنداۋشى­لىق ونەر»), باش­قۇرت­ستان­دىق سامات مەدەتوۆ («اس­پاپ­تىق جانر»), سامارادان كەلگەن «اي­گۇل» قازاق بي ءانسامبلى («حورەوگرافيا»), مارات وسپانوۆ اتىن­داعى با­تىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «يۋۆەنتۋس» حور ۇجىمى, سامارالىق ءمول­دىر سۇل­تانوۆا («ۆوكالدىق ورىن­داۋ­شى­لىق ونەر»), قالماقيالىق ەسەن دورجيەۆ («گرافيكا, جيۆوپيس») تانىلدى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىمىزدى باۋىرى­مىزعا تار­­تىپ, بىرلىگىمىزدى بەكىتىپ, تۇتاس­تى­­عىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعاي­تىپ جات­ساق, ول جيىرما جىلدىعىن مەرەكەلەگەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىگى­مىزد­ىڭ ار­قا­سى, ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەنشىسى دەۋىمىز كەرەك. الىستا جۇرگەن اعا­يى­ننىڭ انا تىلىنە, اتا-بابا سالت-ءداس­تۇرىنە دەگەن ىنتىزار كوڭى­لىن ك­ورىپ ءسۇي­سىن­دىك. وسىنداي شارالار ارقىلى باي­لا­نىس جاقسارىپ, قا­رىم-قاتىناس نى­عايا تۇسەتىنىنە سەنىم مول. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.