ءمىرزاشولدىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلماق

سىلاڭداپ اعار سىرداريا سۋى شەكارا دەگەنىڭىزگە سەلت ەتپەيدى. عاسىرلار بويى جاساپ ال­­عان ار­نا­سىمەن تىنىمسىز اعا بەرمەك. دەگەنمەن, بۇگىندە سۋ­­دىڭ دا جو­لىن بوگەۋشىلەر, وزدەرىنە قاراي ارنانىڭ اۋزىن كەڭىرەك اشىپ قويعىسى كەلەتىندەر تابىلار. ورتالىق ازياعا ورتاق سىردىڭ سۋىن كۇنى كەشە قىرعىزستان, ءوز­بەكستان, تاجىكستان جانە قازاق­ستان تەل ەمەتىن ەدى. كسرو كۇي­رە­گەن سوڭ اتالارىنىڭ باسقا ەكەنى ەستەرىنە ءتۇسىپ, جەكە-جەكە قو­جايىندىق جاساپ, داريانىڭ ءتو­مەنگى بولىگىندە جاتقان قازاق­ستان­دى شومىشتەن قىساتىن بول­دى. مۇنىڭ زاردابىن اسىرەسە مىر­زاشول دالاسىندا وتىرعان ديقاندار قاتتى تارتۋدا. كەزىندە كۇزگى-قىسقى جانە كوكتەمگى سۋ تاس­قىندارىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ءجا­نە ولاردىڭ كەرى اسەرلەرىنەن ساق­تانۋ ءۇشىن ەلباسى ن.نازار­باەۆ­تىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقا­سىن­دا قىسقا مەرزىمدە “كوك­سا­راي” سۋ رەتتەگىشى سالىنىپ, پاي­دالانۋعا بەرىلگەنى بەلگىلى. بۇل ءوز كەزەگىندە ونداعان جىلدار بو­يى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان وڭتۇستىك قازاقستان جانە قى­زىل­وردا وبلىستارىنداعى ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋ قاۋپىنىڭ بەتىن قايتاردى. ەندى جوعارى­دا­عى­داي ماسەلەلەر تۋىنداعان سوڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ماقتاارال اۋدانىنداعى ەگىستىك القاپتارىن شاردارا سۋ قويما­سىنىڭ سۋىمەن تۇراقتى قامتا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ تاپ­سىرماسى بويىنشا 90 مىڭ گەكتار القاپتى سۋا­رۋعا قابىلەتتى 30 شاقىرىم ماگيس­ترالدى كانالى بار سورعى ستانساسى سا­­لىنۋدا. ترانس­شەك­ارا­لىق امۋداريا مەن سىرداريا ءوز­ەن­دەرىنىڭ سۋ رە­سۋر­ستارىن پايدا­لا­نۋ­داعى بارلىق ءتۇيت­كىل­دەردى شەشۋ ماق­ساتىندا ەل­با­سى ءتورت ەل باسشى­لا­رى­­نا ۇلەستىك قاتىسۋ ارقىلى مەملەكەتارالىق سۋ-ەنەر­گەتيكالىق كونسورتسيۋمىن قۇرۋ­­­دى ۇسىندى. بۇل ءار مەملەكەتتىڭ اتالعان وزەندەردىڭ سۋ رەسۋر­ستا­رىنا تەڭدەي قولجەتىمدىككە يە بولۋى ءۇشىن قاجەت. قالاي ەسەپتەسەڭىز دە كەزىندە وزبەكستاننان تارتىلعان “دوس­تىق” كانالىنىڭ سۋى ماقتا­ارال­داعى 132000 گەكتار سۋار­ما­لى القاپتى تولىق قامتي ال­ماي­دى. سۋ جەتىمسىزدىگىنەن بارلىق نەسىبەسىن جەردەن ايىرىپ وتىر­عان ديقاندار شىلدەدە باۋ-باق­شاسى مەن ماقتاسىن شولىركەتىپ, ويداعىداي ءونىم الا الماي بار­ماق تىستەپ قالىپ ءجۇر. ەندى, مىنە, ماقتاارالدىقتاردىڭ بۇل ءما­سەلەسى شەشىلگەلى تۇر. اتالمىش قۇرىلىسقا ۇكىمەت تاراپىنان 13 ملرد. 655 مىڭ تەڭگە بولىنگەن. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن سۋ تاپشى­لى­عى جونىندەگى تۇيتكىلدى پرو­ب­لە­مانى تارقاتۋ ماقساتىندا وڭ­تۇستىككە ارنايى ىسساپارمەن كەلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءو.شوكەەۆ ىسكە ءوزى ارالاسقان. جاڭا جوبانىڭ ما­ڭىزدىلىعىنا اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرس­تارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى انار­بەك ورمان دا ەرەكشە كوڭىل اۋداردى. بۇگىندە 30 شاقىرىم ماگيس­ترالدى كانالى بار سورعى ستان­ساسىن “قۇرىلىس” جشس“ سالىپ جاتىر. وبلىستا بىرنەشە قۇرى­لىس نىساندارىنىڭ بوي كوتە­رۋ­ى­نە ىقپال بولعان ۇجىمدى ءتار­بيە­لى مامان قيلىبەك تۇرلىبەك باسقارادى. جشس-نىڭ ش.دىلدابەكوۆ اتىنداعى اۋىل وكرۋگىندەگى باس شتابىندا بولىپ, قۇرىلىس جايىمەن تانىسۋدىڭ رەتى كەلگەن. مۇنداعى كۇنى-تۇنگى قاربالاس تىرلىك سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جاتقان كانال قازۋ­شىلاردىڭ ەرەن ەڭبەگىن, جاۋاپكەرشىلىگىن تانىتقانداي. قيلى­بەك اڭگىمەسىن بىلاي باستادى: – شاردارا سۋ قويماسىنان وسى جەرگە دەيىن 13 شاقىرىمدىق كانال تارتىلۋدا. ونىڭ ەنى 100 مەتر, تەرەڭدىگى 10 مەتر. سۋ ءوز اعىسىمەن وسى ارنا ارقىلى گنس-1 سورعى ستانساسىنا كەلەدى. ءۇل­كەن ناسوس 12 مەتر بيىكتىككە كو­تە­رىپ, سەكۋن­دىنا 50-60 تەكشە-مەتر سۋ شى­عا­را­دى. بۇدان ءارى قاراي اعىن سۋ ۇزىندىعى 11 شاقىرىم­دىق كانال ارقىلى پمس-2 سورعى ستانساسىنا جەتەدى. مۇنداعى ناسوس سۋدى 9 مەترلىك بيىكتىككە كو­تەرەدى. مىنە, وسى تۇستان وتكەن سۋ “دوستىق” كا­نالىنا قۇيىلادى. “دوستىق” كا­نالىنىڭ بوگەتىن بيىكتەتۋ ار­قىلى ءۇشىنشى كوتەرى­لىم­دە سۋدىڭ مول قورى الىنباق. بىل­تىرعى جۇمىس قۇرىلىسشىلا­رى­مىزدى كوپ قينا­دى. كوكتەمدە جاۋىن-شاشىننىڭ مول تۇسۋىنەن جەراستى سۋلارى كو­تەرىلىپ كەتتى. مي-باتپاق شالشىق­تى كەشە ءجۇ­رىپ جۇمىس جاسادىق. بىراق قيىن­دىق­تارعا مويىمادىق. تىعىرىق­تار­دان شىعۋ ءۇشىن 25 ۇڭعى قا­زىپ, كانال تانابىندا جۇ­مىس ىستەپ جاتقان جەر سناريادتارى مەن ەكسكاۆاتورشىلاردىڭ بال­شىق­تى سىرتقا شىعارۋلارىنا مۇمكىن­دىك­تەر تۋعىزدىق. مىرزاشولگە ەكىنشى تىنىس بەر­گەلى وتىرعان جاڭا كانالدىڭ قازىلۋ بارىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن لاي كەشىپ, باتپاققا باتىپ بىرنەشە كۇن جۇرۋىمىزگە تۋرا كەلگەن. جانكەشتى جۇمىستى كوكتەمدە كور­گەنبىز. راسىندا 30 شاقىرىم كا­نال­دى قازىپ, ىرگەسىن بەكىتۋ وڭاي شارۋا بولماي شىقتى. جەر­استى سۋى كوتەرىلىپ, قازۋ جۇمىس­تارىنا كوپتەگەن قولبايلاۋلار تۋ­دىر­عا­نىن كوزىمىزبەن كوردىك. ونىڭ ءۇس­تىنە بۇل ءوڭىردىڭ توپى­را­عى قۇمدى كەلەدى. قازعان جەردىڭ وپىرىلىپ ءتۇسىپ جاتقانى, جۇ­مىس­قا جۇمىس ۇستەپ بەرەتىنى قۇ­رىلىسشىلاردى قاجىتپايدى دەپ ايتا الماسپىز. مۇندا جاڭا كانالمەن قاتار بۇ­رىنعى ارنا دا بار. باسقا جەردەردەن توپىراق تاسىمالدانىپ, ەسكى ارنا تولتى­رىلسا, قازىلعان كا­نال­­دىڭ لايى مەن بالشىعى اۋلا­عىراق اپارى­لىپ توگىلۋدە. قا­زىرگە دەيىن كا­نال­دىڭ 26 شاقى­رى­مى بەتوندا­لىپ ءبىتتى. قازىر وسى ماڭىزدى نىساندا “قۇرىلىس” جشس-دەن باسقا 22 قوسىمشا مەردىگەر مەكەمە جۇ­مىس ىستەۋدە. “يۋگسترويسەرۆيس”, “باتسۋ-ۆودوكانال”, “بارات”, “ەس-گرۋپپ”, “يۋجۆودستروي” سىندى قۇرىلىس مەكەمەلەرى بار. ولار وزدەرىنە تيەسىلى نىساندى دەر كەزىندە كەستەگە ساي سالىپ بىتىرۋدە. الەۋمەتتىك ماڭىزى جاعىنان عا­سىر قۇرىلىسى اتانعان نىساندا باس مەردىگەر بو­لىپ تابىلاتىن «قۇرىلىس» جشس بۇگىندە قۇرى­لىس-مونتاج جۇمىس­تا­رىمەن اي­نا­لىسۋدا. قۇرىلىسقا 212 ارنا­يى تەحنيكا, 2 بەتون زا­ۋىتى, 823 ادام جۇمىلدىرىلعان. ولار ەكى اۋىسىمدا ەڭبەك ەتەدى. نەگىزىنەن, ماڭىزدى نىسانعا بۇ­رىن قۇرى­لىس سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن ءتا­جى­ريبەلى ماماندار تارتى­لۋ­دا. ءبىز­دىڭ ەلدە ءالى دە ەكسكاۆاتور­شى, بۋلدوزەرشى, اۆتوكرانشى, بۇر­­عى­لاۋشى سياقتى جۇمىسشى كادرلار تاپشى ەكەنىن وسى جەردەن اڭعارۋعا بولادى. قازەكەمنىڭ بار­لىعىنىڭ قولتىعىنا پاپكى, با­سىنا شاپكى كەرەك. قۇلاپ قالماسا بولدى, استارىنا ءبىر-ءبىر ۇستەل, قۇلاشتاپ سوعار ءمور قاجەت. مۇندا كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ءبىر تولاستامايدى. جۇزدەرىن كۇن قاق­تا­عان جۇمىسشىلار سەرپىندى جو­بانى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاپ شى­عۋ جولىندا ايانباي تەر توگۋدە. «قۇرىلىس» جشس ديرەكتورى قيلىبەك تۇرلىبەكتىڭ ايتۋىنشا, جەراستى سۋىنىڭ كوتەرىلۋى جۇ­مىس قارقىنىن ارتتىرۋعا قول­باي­لاۋ بولۋدا. جەر قازاتىن بۋل­دوزەر­لەر 2 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن توپى­راق قازعان سوڭ قالعان جۇمىس ار­نايى توپتىڭ ۇلەسىندە ەكەن. ولار سۋ استىنداعى قۇمدى تەرەڭدەتە قا­زادى. قۇم ارالاس سۋدى جاعاعا اتادى. جوبادا بۇل جۇمىستارعا قار­جى قاراستى­رىل­ما­عان. مۇندا قازىر ەكى رەسەيلىك, قالعاندارى قازاقستاندىق مەردىگەرلەر جۇمىس جاساپ جاتىر. سۋ قويماسىنىڭ ال­دىنان №46 بەكەتتەن بوگەت تۇر­عىزىلعان. الايدا, جەراستى سۋى كوتەرىلۋدە. بۇل شار­دارا سۋ قوي­ماسىنداعى سۋدىڭ ەرنەۋىنە جەتىپ تۇرعاندىعىنان. ءبىر كەزدەردەگىدەي ارتىق سۋ دا­رياعا جىبەرىلىپ جات­قان جوق. كوك­سارايعا دا جيناق­تالىپ جاتىر. كەيىن بۇل سۋمەن ەگىستىكتى سۋلاندىرادى. شاردارا سۋ قويماسىنان تارتىلعان ارنا ارقىلى سۋ گنس-1 سۋ سورعىسىنا كەلەدى. اكۆاكامەرا دەپ اتالاتىن ايماقتا جۇمىس قىزعان. ارقايسىسىنىڭ سالماعى 22 توننا بولاتىن 12 قوزعالتقىش ورناتىلۋدا. وسى سورعى اگرەگاتتار ارقىلى ديامەترى 1652 مم 12 قۇبىر ارقىلى 12 مەتر بيىكتىككە كوتەرىلىپ, سەكۋندىنا 60 تەكشە مەتر سۋ شىعارىلادى. بۇگىندە 6 قوزعالتقىش مونتاجدالىپ ءبىتتى. 12 قۇبىرمەن سورىپ الىنعان سۋ باسسەينگە قۇيىلادى. ۇلكەن قى­سىممەن كەلەتىن سۋدىڭ قىسى­مى­نا شىداس بەرەتىندەي باسسەين بەكەم ەتىلىپ بەتوندالعان. اپات­تى جاع­داي­دا سۋ تاستايتىن ءشليۋزى دە بار. سۋ ايدايتىن ستانساعا سارى­اعاش اۋدانىنىڭ اباي ەلدى مەكەنىنەن ەلەكتر جەلىلەرى تار­تى­لىپ­تى. سۋ ايداۋ ماشيناسىنا 16 مىڭ كۆت. ترانسفورماتور قويىل­ماق. كەنتاۋ قالاسىندا قۇراس­تى­رىلا­تىن اپپاراتتار بيىل سى­نالماق. بۇل جۇمىستارمەن اقتو­بە­لىك «وسا­­­كاەنەرگو» قوسالقى مەر­دىگەر ۇيىمى اينالىسۋدا. سوڭ­عى جىل­دارى ماقتاارال اۋدا­نىنىڭ تۇر­عىندارى ەلەكتر قۋا­تىنىڭ تاپ­شى­لىعىن سەزىنۋدە. نى­سانداعى ەلەكتر قۋاتى مىرزا­شولدىڭ مۇق­تاجىن دا قاناعات­تان­دىرماق. اللا جازسا, شىلدە ايىنىڭ سو­ڭىنا قاراي جاڭا ارنامەن اق­قان سۋ ەگىستىك القاپتارىنا جەتپەك. مىنە, سوندا تۇكپىردەگى ما­ق­تا­شى­لار دا سۋ تاپشىلىعىن تار­ت­­پايدى. قىسقاسى, شاردارا سۋ قوي­ماسىنان ءمىرزاشول ايماعىنا “دوستىق” كانالى ارقىلى سۋ جىبەرۋ ۇلكەن ولجاعا كەنەلتكەلى تۇر. تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلعان ديقاندار ماقتا, كوكونىس, باۋ-باقشا ءونىم­دە­رىن مولايتامىز دەپ قوس قولدارىن ىسقىلاپ وتىر. ارينە, ولار ەل­باسىنىڭ كورەگەندىك ساياساتىنا, وڭتۇستىكقازاقستاندىق ماقتاشى­لار­عا جاساپ وتىرعان ۇلكەن قام­قورلىققا قۋانادى. سونىمەن قا­تار قيىندىقتاردان قورىقپاستان قارقىندى جۇمىس جاساپ جاتقان قۇرىلىسشىلار قاۋىمىنا ايتار العىستارى شەكسىز. ءيا, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدى­عى قارساڭىندا وڭتۇستىكتە تاعى ءبىر وڭ ءىس اياقتالىپ, ەلدى قۋان­ت­­قالى تۇر. ءمىرزاشولدىڭ مەيىرى قانسا, بەرەكە-بايلىق تا مەيلىنشە تاسقىنداي تۇسپەك. سابىربەك ولجاباي. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.