پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا بيىلعى جولداۋىندا: «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جەكە كرەدوسىنا اينالۋى ءتيىس» دەپ اتاپ وتكەنى ءمالىم. شىنىندا, ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋ تاۋەلسىز ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ باستى پارىزى بولسا كەرەك. «ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن اتالى ءسوز دە تەگىن ايتىلماعان عوي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلدىگىمىزدى الىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەگەن كۇننەن باستاپ ەلباسى اسكەري ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دە الدىڭعى ورىنعا قويىپ, سونىڭ ارقاسىندا وتانىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى ءبىلىمدى دە بىلىكتى ساربازدارمەن تولىعىپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا قورعانىس مينيسترلىگىنە بەس جوعارى, ءبىر تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقۋ ورنى مەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىر ورتا مەكتەپ قاراسا, بۇلاردىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وزىندىك قولتاڭباسىن قالىپتاستىردى. تەك قانا ءوز وتانىمىزدا عانا ەمەس, شەتەلدەرگە دە تانىلىپ ۇلگەردى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي وقۋ مەكەمەلەرى بولماعان مەملەكەتىمىزدەگى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ وزىندىك تاريحى قالىپتاسىپ, دامۋ كەزەڭدەرى بەكەمدەنىپ كەلەدى. مەن گازەت وقىرماندارىنا وسى وقۋ ورىندارىن تاراتىپ ايتا كەتسەم دەيمىن.
ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى پرەزيدەنتتىڭ 2002 جىلعى 27 اقپانداعى №815 جارلىعىمەن قارۋلى كۇشتەر اسكەري اكادەمياسى بولىپ جاريالاندى. ءبىر جىلدان كەيىن, ياعني 2003 جىلعى 21 تامىزداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ەل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى «ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل ءبىلىم ورداسى قازاق ەلى قارۋلى كۇشتەرى, باسقا ءاسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمدارىنا جوعارى كاسىبي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە 6 ماماندىق بويىنشا كادرلار دايىندايدى.
قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىنىڭ نەگىزى 1970 جىلى قۇرىلعان الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەدەن باستاۋ الادى. بۇل ىرگەلى ءبىلىم ۇياسى 1997 جىلى پرەزيدەنتتىڭ ارنايى جارلىعىمەن رەسپۋبليكا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى بولىپ بوي تىكتەگەن بولسا, كەيىن وسى اكادەميانىڭ قۇرامىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الماتى جوعارى ءاسكەري ۋچيليششەسى بولىپ ءبولىندى. ال ۇكىمەتتىڭ 2003 جىلعى 31 قازانداعى № 1080 قاۋلىسىمەن قر قك الماتى جوعارى اسكەري ۋچيليششەسى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى بولىپ جاساقتالدى. بۇل ينستيتۋت جوعارى ءاسكەري كاسىبي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 11 ماماندىقتان كادرلار دايىندايدى.
8 ماماندىق بويىنشا كادر دايىندايتىن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى العاشىندا اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسياسىنىڭ ۇشقىشتار ۋچيليششەسى بولعانى بەلگىلى.
مۇنىمەن قاتار, 2001 جىلدان بەرى 5 ماماندىققا ساي اسكەري ماماندار دايىنداپ كەلە جاتقان راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك جانە وتانىمىزدا بۇرىن ازىرلەنبەيتىن تىڭ مامانداردى دايىندايتىن اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتتارىنىڭ ءجونى بولەك.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ كادەت كورپۋسى باستاپقى اسكەري ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا وتاندىق قارۋلى كۇشتەرگە سەرجانتتىق قۇرامدى جاساقتاۋ بويىنشا ماماندىقتار دايىنداسا, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» رەسپۋبليكالىق مەكتەبى مەملەكەتتىك جانە شەتەل تىلدەرىن, اسكەري پاندەردى تەرەڭ وقىتۋمەن جانە كۇشەيتىلگەن دەنە دايارلىعىمەن جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋمەن اينالىسادى. وسى ارادا بۇل مەكتەپتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون سەكىلدى. ول وسى اتالمىش ءبىلىم ۇياسىنا وتكەن جىلدان بەرى 7-سىنىپتان باستاپ وقۋشى قابىلداۋ ەدى.
اسكەري ءبىلىم بەرۋ جانە كادرلاردى دايارلاۋ الەۋەتىن نىعايتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتا مينيسترلىككە باعىنىستى جوعارىداعى وقۋ ورىندارى «اسكەر مەن ءبىلىم» اتتى ۇعىمدى قاتار ۇشتاستىرىپ كەلەدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا قوسىلعان مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كاسىپتىك ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا دا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ قاتارىندا اسكەري كادرلاردى بىرلەسىپ دايىنداۋ دا بار. سونداي وقۋ ورىندارىنىڭ تىزبەسىنە جوعارىدا تاراتىپ ايتقان ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتتارىنىڭ ەنگىزىلۋى ۇلكەن جەتىستىك دەۋگە تۇرارلىق.
اسكەري وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن زامان تالابىنا ساي جۇرگىزۋ ىسىندە پرەزيدەنت بەكىتكەن 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ ورنى ەرەكشە دەپ بىلەمىن. بۇل باعدارلاما قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورتاعا بەيىمدەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى. ءبىز بۇل جەردە اسكەري وقۋ ورىندارىندا بولىپ جاتقان ءوزگەرىستەر تۋرالى ءبىر-ەكى پىكىر بىلدىرە كەتسەك دەيمىز.
باعدارلامادا «جوعارى وقۋ ورىندارىن كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدە كەرى ءۇردىس ورىن العان: پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىن جۇيەلى دايارلاۋ جوق, قوسا جۇمىس اتقارۋ كەڭىنەن تارالعان», – دەپ اتاپ كورسەتكەن. بۇل بارلىق جوو-عا ءتان قۇبىلىس. بىزدىڭشە, بۇل كەرى ءۇردىستى بولدىرماۋ ءۇشىن, مىسالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارىن اتتەستاتتاۋدا نەمەسە ليتسەنزيالاۋدا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ, ازاماتتىق جوو-عا قويىلاتىن تالاپتارمەن قاتار قاراۋعا بولمايتىندىعىن نازاردا ۇستاعانى ءجون سەكىلدى. ويتكەنى, عىلىم دوكتورى نە كانديداتى اتاعى جوق, بىراق ول اسكەري اكادەميانى بىتىرگەن, نە ارنايى كۋرستان ءوتكەن تاجىريبەسى مول پولكوۆنيكتى نەمەسە سپورت شەبەرىن قاي توپقا جاتقىزۋعا بولادى؟ كەلەشەكتە ليتسەنزيالاۋ زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتسا, قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى ءاربىر وقۋ ورىندارىنىڭ وزىندىك بەيىنىن ەسكەرىپ, ولاردىڭ كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە, عىلىمي الەۋەتىن جاقسارتۋىنا ىقپال ەتىپ, جوعارىدا اتالعان كەرى ءۇردىستىڭ ودان ءارى ورىن الماۋىنا جاردەمدەسەرى حاق دەگەن ويدامىز.
رەسپۋبليكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وقۋ دەڭگەيىنىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا جانە ءبىلىم بەرەتىن وقۋ باعدارلامالارىنا نەگىزدەلگەنى بارشاعا بەلگىلى. سوندىقتان دا قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ ازاماتتىق جوو-دا كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلۋى ارقىلى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسى قالىپتاسۋ ۇستىندە. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارى جۇيەسىندە بۇرىننان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇردىسى از دا بولسا بار ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. مىسالى, قورعانىس مينيسترلىگىنە باعىنىستى اسكەري وقۋ ورىندارىن ء(اوو) ۋاقىت تالابىنا قاراي قاجەتتى ماماندىقتار بولاشاق ساربازدارعا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەلەمەنتتەرى ارقىلى ءجۇزەگە اسىرىلادى. بۇدان, ءاوو باعدارلاماسىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تولىق قولدانىستا دەگەن ۇعىم-تۇسىنىك تۋماسا كەرەك. وسى باعىتتا مىندەتتى (لينەينوە) ءبىلىم بەرۋ جانە كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسىن زەردەلەي كەلگەندە, قازىرگى زامان تالابىنا ساي كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. وسى ورايدا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2007 جىلعى 22 قاراشاداعى № 566 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى ءجونىندەگى وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ ەرەجەسىنە» سايكەس ءاوو-دا ەكسپەريمەنت رەتىندە كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى جان-جاقتى تالقىلانۋدا.
وسى جەردە ەسكەرەتىن نارسە, كرەديتتىك وقۋ ءۇردىسى كەزەڭىندەگى باعالاۋدى ءبىر عانا قارۋلى كۇشتەرىنە باعىنىستى وقۋ ورىندارىنداعى كۇندەلىكتى وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىن باعالاۋمەن قاتار قويۋعا بولمايدى. بولاشاقتا قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارى ءۇشىن كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن جاعدايدا, ونىڭ باعالاۋ ۇردىسىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسىنا بايلانىستى اسكەري وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاساعاندا وڭ ناتيجە بەرەدى دەگەن ويدامىز.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى «جالپى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم مازمۇنىنىڭ بىرىگۋى, جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ىقپالداسۋىنىڭ جوقتىعى» دەگەن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋداعى بىردەن-ءبىر جول – ءاوو-دا كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىن مىندەتتى (لينەينوە) ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن قاتار قولدانسا دۇرىس بولار ەدى. بۇل وقۋ باعدارلامالارىنداعى جالپى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم مازمۇنىنىڭ بىرىگۋىندە جانە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ىقپالداسۋىندا بولاتىن كەدەرگىلەردى جويۋعا, سونداي-اق ازاماتتىق جوو مەن اسكەري وقۋ ورىندارى اراسىندا دا ءوزارا بايلانىستى جاقىنداستىرۋعا جاردەمدەسپەك.
وسى ورايدا, قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري وقۋ ورىندارى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى اسكەري ءبىلىم بەرۋ جانە اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدا باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ستراتەگيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى قولعا الىنۋدا.
ءسوز سوڭىندا, جاڭا باعدارلاما ستراتەگيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ تياناقتى ءىس-شاراسىن ايقىندەپ بەرىپ وتىر. مۇنى اسكەري وقۋ ورىندارى دا قولداۋدا. بۇعان قوسا وسى سالاداعى ءبىلىم بەرۋ جانە اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدا بولون پروتسەسى تالاپتارىنا ساي ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە بىرتە-بىرتە جاقىنداسۋعا مۇمكىندىكتىڭ جاسالۋى دا جاقسى ءۇردىس دەپ بىلەمىز.
داۋرەن كەنجەباەۆ, پولكوۆنيك.
قازىرگى تاڭدا قورعانىس مينيسترلىگىنە بەس جوعارى, ءبىر تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقۋ ورنى مەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىر ورتا مەكتەپ قاراسا, بۇلاردىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وزىندىك قولتاڭباسىن قالىپتاستىردى. تەك قانا ءوز وتانىمىزدا عانا ەمەس, شەتەلدەرگە دە تانىلىپ ۇلگەردى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي وقۋ مەكەمەلەرى بولماعان مەملەكەتىمىزدەگى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ وزىندىك تاريحى قالىپتاسىپ, دامۋ كەزەڭدەرى بەكەمدەنىپ كەلەدى. مەن گازەت وقىرماندارىنا وسى وقۋ ورىندارىن تاراتىپ ايتا كەتسەم دەيمىن.
ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى پرەزيدەنتتىڭ 2002 جىلعى 27 اقپانداعى №815 جارلىعىمەن قارۋلى كۇشتەر اسكەري اكادەمياسى بولىپ جاريالاندى. ءبىر جىلدان كەيىن, ياعني 2003 جىلعى 21 تامىزداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ەل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى «ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل ءبىلىم ورداسى قازاق ەلى قارۋلى كۇشتەرى, باسقا ءاسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمدارىنا جوعارى كاسىبي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە 6 ماماندىق بويىنشا كادرلار دايىندايدى.
قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىنىڭ نەگىزى 1970 جىلى قۇرىلعان الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەدەن باستاۋ الادى. بۇل ىرگەلى ءبىلىم ۇياسى 1997 جىلى پرەزيدەنتتىڭ ارنايى جارلىعىمەن رەسپۋبليكا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى بولىپ بوي تىكتەگەن بولسا, كەيىن وسى اكادەميانىڭ قۇرامىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الماتى جوعارى ءاسكەري ۋچيليششەسى بولىپ ءبولىندى. ال ۇكىمەتتىڭ 2003 جىلعى 31 قازانداعى № 1080 قاۋلىسىمەن قر قك الماتى جوعارى اسكەري ۋچيليششەسى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى بولىپ جاساقتالدى. بۇل ينستيتۋت جوعارى ءاسكەري كاسىبي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 11 ماماندىقتان كادرلار دايىندايدى.
8 ماماندىق بويىنشا كادر دايىندايتىن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى العاشىندا اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسياسىنىڭ ۇشقىشتار ۋچيليششەسى بولعانى بەلگىلى.
مۇنىمەن قاتار, 2001 جىلدان بەرى 5 ماماندىققا ساي اسكەري ماماندار دايىنداپ كەلە جاتقان راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك جانە وتانىمىزدا بۇرىن ازىرلەنبەيتىن تىڭ مامانداردى دايىندايتىن اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتتارىنىڭ ءجونى بولەك.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ كادەت كورپۋسى باستاپقى اسكەري ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا وتاندىق قارۋلى كۇشتەرگە سەرجانتتىق قۇرامدى جاساقتاۋ بويىنشا ماماندىقتار دايىنداسا, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» رەسپۋبليكالىق مەكتەبى مەملەكەتتىك جانە شەتەل تىلدەرىن, اسكەري پاندەردى تەرەڭ وقىتۋمەن جانە كۇشەيتىلگەن دەنە دايارلىعىمەن جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋمەن اينالىسادى. وسى ارادا بۇل مەكتەپتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون سەكىلدى. ول وسى اتالمىش ءبىلىم ۇياسىنا وتكەن جىلدان بەرى 7-سىنىپتان باستاپ وقۋشى قابىلداۋ ەدى.
اسكەري ءبىلىم بەرۋ جانە كادرلاردى دايارلاۋ الەۋەتىن نىعايتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتا مينيسترلىككە باعىنىستى جوعارىداعى وقۋ ورىندارى «اسكەر مەن ءبىلىم» اتتى ۇعىمدى قاتار ۇشتاستىرىپ كەلەدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا قوسىلعان مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كاسىپتىك ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا دا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ قاتارىندا اسكەري كادرلاردى بىرلەسىپ دايىنداۋ دا بار. سونداي وقۋ ورىندارىنىڭ تىزبەسىنە جوعارىدا تاراتىپ ايتقان ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتتارىنىڭ ەنگىزىلۋى ۇلكەن جەتىستىك دەۋگە تۇرارلىق.
اسكەري وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن زامان تالابىنا ساي جۇرگىزۋ ىسىندە پرەزيدەنت بەكىتكەن 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ ورنى ەرەكشە دەپ بىلەمىن. بۇل باعدارلاما قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورتاعا بەيىمدەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى. ءبىز بۇل جەردە اسكەري وقۋ ورىندارىندا بولىپ جاتقان ءوزگەرىستەر تۋرالى ءبىر-ەكى پىكىر بىلدىرە كەتسەك دەيمىز.
باعدارلامادا «جوعارى وقۋ ورىندارىن كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدە كەرى ءۇردىس ورىن العان: پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىن جۇيەلى دايارلاۋ جوق, قوسا جۇمىس اتقارۋ كەڭىنەن تارالعان», – دەپ اتاپ كورسەتكەن. بۇل بارلىق جوو-عا ءتان قۇبىلىس. بىزدىڭشە, بۇل كەرى ءۇردىستى بولدىرماۋ ءۇشىن, مىسالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارىن اتتەستاتتاۋدا نەمەسە ليتسەنزيالاۋدا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ, ازاماتتىق جوو-عا قويىلاتىن تالاپتارمەن قاتار قاراۋعا بولمايتىندىعىن نازاردا ۇستاعانى ءجون سەكىلدى. ويتكەنى, عىلىم دوكتورى نە كانديداتى اتاعى جوق, بىراق ول اسكەري اكادەميانى بىتىرگەن, نە ارنايى كۋرستان ءوتكەن تاجىريبەسى مول پولكوۆنيكتى نەمەسە سپورت شەبەرىن قاي توپقا جاتقىزۋعا بولادى؟ كەلەشەكتە ليتسەنزيالاۋ زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتسا, قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى ءاربىر وقۋ ورىندارىنىڭ وزىندىك بەيىنىن ەسكەرىپ, ولاردىڭ كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە, عىلىمي الەۋەتىن جاقسارتۋىنا ىقپال ەتىپ, جوعارىدا اتالعان كەرى ءۇردىستىڭ ودان ءارى ورىن الماۋىنا جاردەمدەسەرى حاق دەگەن ويدامىز.
رەسپۋبليكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وقۋ دەڭگەيىنىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا جانە ءبىلىم بەرەتىن وقۋ باعدارلامالارىنا نەگىزدەلگەنى بارشاعا بەلگىلى. سوندىقتان دا قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ ازاماتتىق جوو-دا كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلۋى ارقىلى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسى قالىپتاسۋ ۇستىندە. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارى جۇيەسىندە بۇرىننان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇردىسى از دا بولسا بار ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. مىسالى, قورعانىس مينيسترلىگىنە باعىنىستى اسكەري وقۋ ورىندارىن ء(اوو) ۋاقىت تالابىنا قاراي قاجەتتى ماماندىقتار بولاشاق ساربازدارعا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەلەمەنتتەرى ارقىلى ءجۇزەگە اسىرىلادى. بۇدان, ءاوو باعدارلاماسىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تولىق قولدانىستا دەگەن ۇعىم-تۇسىنىك تۋماسا كەرەك. وسى باعىتتا مىندەتتى (لينەينوە) ءبىلىم بەرۋ جانە كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسىن زەردەلەي كەلگەندە, قازىرگى زامان تالابىنا ساي كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. وسى ورايدا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2007 جىلعى 22 قاراشاداعى № 566 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى ءجونىندەگى وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ ەرەجەسىنە» سايكەس ءاوو-دا ەكسپەريمەنت رەتىندە كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى جان-جاقتى تالقىلانۋدا.
وسى جەردە ەسكەرەتىن نارسە, كرەديتتىك وقۋ ءۇردىسى كەزەڭىندەگى باعالاۋدى ءبىر عانا قارۋلى كۇشتەرىنە باعىنىستى وقۋ ورىندارىنداعى كۇندەلىكتى وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىن باعالاۋمەن قاتار قويۋعا بولمايدى. بولاشاقتا قارۋلى كۇشتەرگە باعىنىستى وقۋ ورىندارى ءۇشىن كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن جاعدايدا, ونىڭ باعالاۋ ۇردىسىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسىنا بايلانىستى اسكەري وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاساعاندا وڭ ناتيجە بەرەدى دەگەن ويدامىز.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى «جالپى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم مازمۇنىنىڭ بىرىگۋى, جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ىقپالداسۋىنىڭ جوقتىعى» دەگەن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋداعى بىردەن-ءبىر جول – ءاوو-دا كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىن مىندەتتى (لينەينوە) ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن قاتار قولدانسا دۇرىس بولار ەدى. بۇل وقۋ باعدارلامالارىنداعى جالپى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم مازمۇنىنىڭ بىرىگۋىندە جانە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ىقپالداسۋىندا بولاتىن كەدەرگىلەردى جويۋعا, سونداي-اق ازاماتتىق جوو مەن اسكەري وقۋ ورىندارى اراسىندا دا ءوزارا بايلانىستى جاقىنداستىرۋعا جاردەمدەسپەك.
وسى ورايدا, قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري وقۋ ورىندارى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى اسكەري ءبىلىم بەرۋ جانە اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدا باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ستراتەگيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى قولعا الىنۋدا.
ءسوز سوڭىندا, جاڭا باعدارلاما ستراتەگيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ تياناقتى ءىس-شاراسىن ايقىندەپ بەرىپ وتىر. مۇنى اسكەري وقۋ ورىندارى دا قولداۋدا. بۇعان قوسا وسى سالاداعى ءبىلىم بەرۋ جانە اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدا بولون پروتسەسى تالاپتارىنا ساي ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە بىرتە-بىرتە جاقىنداسۋعا مۇمكىندىكتىڭ جاسالۋى دا جاقسى ءۇردىس دەپ بىلەمىز.
داۋرەن كەنجەباەۆ, پولكوۆنيك.
