ءبارى دە كوز الدىمىزدا, كوڭىل سارايىمىزدا

مەن استانانىڭ «شۇبار» اۋ­دانىندا تۇرامىن. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن مەملەكەتتىك تۋ قا­دال­عان بيىك توبە انىق كورىنىپ تۇ­رادى. تاڭەرتەڭ تۇرعاندا مەن ال­دىمەن كوك بايراعىمىزعا قاراي­مىن. ول جايىلا جەلبىرەپ, اس­قاقتاي شالقىپ تۇرسا, جۇرەگىمدى قۋانىش كەرنەپ, كوڭىل-كۇيىم بىردەن كوتەرىلىپ سالا بەرەدى. كەيدە قۋانىشتان كوزىمە جاس تا كەلىپ قالادى. وسى كۇي مەنىڭ وتبا­سىم­نىڭ مۇشەلەرىندە بارىن دا باي­قاپ قالدىم, ءبارى دە ونى كوز قيىعىمەن شولىپ ءوتىپ, جەلبىرەپ تۇرعانىن كورسە, كوڭىلدەرى ورنىنا تۇسەتىن سياقتى. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بو­يى اڭساعان, سول ءۇشىن قان توك­كەن, قورلىق-زورلىق كورگەن, ادام ءۇشىن ەڭ ارداقتى, ەڭ قاستەرلى جەتىستىك – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ سيمۆو­لى عوي. اسقاقتاعان كوك بايراقتان تاراعان كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي مەنىڭ كۇنى بويعى قىزمەتىمە وڭ اسەر ەتىپ, ومىرگە, جۇمىسقا, قورشاعان ورتامدى تەزىرەك كورىپ, ارىپتەس­تەرىممەن تەزىرەك قاۋىشۋعا دەگەن قۇشتارلىعىمدى ارتتىرا تۇسەدى. مەنىڭشە, ءاربىر سانالى ازامات ءوز تۋىمىزدىڭ اسقاقتاۋىنا «وسى مەن قانشالىق ۇلەس قوستىم جانە ۇلەس قوسىپ ءجۇرمىن» دەپ وزىنە-ءوزى اۋىق-اۋىق ەسەپ بەرىپ وتىرۋى كەرەك سياقتى. سوندا تاۋەلسىزدىكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, ونىڭ جەڭىل جۇك ەمەس ەكەنىن ۇنەمى ەسكەرىپ وتىرار ەدىك. قازىر شەتەلدەرگە ءجيى شىعامىز عوي. سوندايدا دا­مىپ كەلە جاتقان نەمەسە وركەندە­گەن ەلدىڭ ادامدارى كوزىڭە نۇرلى جۇزبەن, كوڭىلدى قاراپ, «welcomە» (قوش كەلدىڭىز) دەگەن ءسوزدى ايتۋدى استە ۇمىتپايدى. وسى ءسوزدىڭ ءتۇ­بىندە الگى ازاماتتىڭ ەلىنە جانا­شىرلىق ءبىلدىرىپ, كەلگەن قوناق­تىڭ ول تۋرالى جاقسى وي-پ­ي­عىل­مەن اتتانعانىن تىلەۋ بار. مۇن­داي ۇستانىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە ءاربىر ازاماتىنىڭ بويىنان تابى­لىپ جاتسا, قانداي عانيبەت. مەن – اقمولانىڭ استانا بو­لىپ قاداسى العاش قاعىلعان ءساتى­نەن وسى جەردە قىزمەت ەتىپ ءجۇر­گەن جانداردىڭ ءبىرىمىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسا­تىن جان-تانىممەن قولداپ, اقمو­لانىڭ استانا بولىپ قالىپ­تاسۋى­نا وزىندىك ۇلەسىمدى قوستىم دەپ ايتا الامىن. العاش اقمولاعا 1997 جىلى كەلدىم. ول ۋاقىتتا جە­كە بيزنەسپەن اينالىساتىن ەد­ىم. ۇزاق جىلدار بۇرىنعى اكىمشى­لىك باسقارۋ سالاسىندا جۇمىس ات­قارعانىم ەسكەرىلىپ, الماتى اۋد­ا­نى اكىمدىگىنىڭ اپپارات جەتەكشىسى قىزمەتىنە الىندىم. ودان وسى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇرگەنىمدە, جاڭادان قۇرىلعان قالالىق ىشكى ساياسات دەپارتامەنتىنە ديرەكتورلىققا تاعايىندال­دىم. وسى جەردە حالىقپەن تىعىز بايلانىسىپ, قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. اقمولانىڭ «تسەلينوگراد» اتا­­نىپ تۇرعان جىلدارىندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ وزىندىك مەنتاليتەتى قالىپتاستى. بىرنەشە جىل تىڭ ولكەسىنىڭ ورتالىعى بولىپ تۇرعانى دا قالالىقتاردىڭ مىنەزىنە وزىندىك رەڭك بەردى. مۇندا باسقا وبلىس ورتالىقتارىنا قارا­عاندا, ماسكەۋدەن ارناۋلى ينۆەستيتسيا كوبىرەك ءبولىنىپ, بىرنەشە مادەنيەت سارايلارى, كينوتەاتر­لار سالىندى. 5-6 جوو, 20 شاقتى ورتا ءبىلىم بەرەتىن ارناۋلى وقۋ ورىندارى اشىلدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىر كەزدە ماسكەۋگە تىكەلەي قارا­عاندىقتان, الەۋمەتتىك تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋى دە ءبىرشاما جوعارى بولدى. حالىق تۇتىناتىن ساپالى تاۋارلار دا مۇندا باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا, كوپتەپ جەتكىزىلىپ تۇراتىن. ولكە تاراعان سوڭ دا قازاقستانداعى تىڭ ورتالىعى رەتىندە نازاردان تىس قالعان ەمەس. الدىمەن ءبىز ءارتۇرلى توپتارعا جاتاتىن ادامدار اراسىنا ساراپتامالار جاساپ, ولاردىڭ ليدەرلەرىن انىقتادىق. باسقالارعا ءسوزى وتەدى-اۋ, پىكىرىن تىڭداتا الادى-اۋ دەگەن ادامداردى وزىمىزگە تارتىپ, سولارمەن بىرگە جۇمىس ىستەي باس­تا­دىق. ءسويتىپ, الدىمەن اقساقال­دار القاسىن قۇردىق. ولاردىڭ باسىن ءجيى قوسىپ, پروبلەمالارىن ورتاعا سالعىزىپ, ونى شەشۋ جول­دارىن بىرلەسە قاراستىرىپ, اكىم­دىك تارا­پ­ىنان جاسالاتىن شارا­لار­دى بەلگىلەدىك. سونداي-اق, جاستار ارا­سىنان دا سونداي قوعامدىق ۇيىم­دار قۇردىق. «جاستار كونگرەسى» دەپ اتالعان سول ۇيىم­داردىڭ ءبىرى جاستاردىڭ ءوزارا ۇيلەسۋىنە ۇلكەن سەبەپ بولدى. تولىپ جاتقان ءما­دەني شارالارعا جان-جاقتان كەل­­گەندەردى, ءارتۇرلى توپتارعا جا­تا­تىنداردى قىزۋ ارالاستىردىق. سول جىلدارى ستۋدەنت بولىپ, كونگرەستىڭ باسشىسى بولعان با­قىت سىزدىقوۆا دەگەن قىزىمىز قازىر ءماجىلىس دەپۋتاتى بولىپ وتىر. سول جىلدارى ايانباي جۇ­مىس ىستەگەندەر اراسىندا اسا بەلسەندى بولعان وسى كۇنگى قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى نادەجدا پەتۋحوۆا, گۇلجان ناسىروۆا, گۇلجان عازيزوۆا سياقتى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ەڭبەگىن ايرىقشا اتار ەدىم. سونداي-اق, كۇن-ءتۇن دەمەي, جاياۋلاپ-جالپىلاپ قىزمەت ەتكەن ەۆگەنيا پولوروتوۆانىڭ دا ەڭبەگى ەرەسەن بولدى. ول كەزدە ەڭبەكاقى دا از ەدى, بىراق وسى جاندار ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن وزدەرىنىڭ ىنتاسىمەن قىزۋ جۇمىس ىستەدى. ءالى ەسىمدە, سول جىلدارى تو­لىپ جاتقان شارالار وتكىزەتىنبىز. سونىڭ ىشىندە ءتىپتى جۇرتتىڭ جەكە تويلارىنا دا ارالاسىپ, ءان-كۇي مەن جۇرگىزۋشىسىن, كونتسەرتتىك توپ­تاردى تاۋىپ بەرىپ, ولاردىڭ اۋ­زىمەن «ءبىز استانالىقتارمىز» دەگەن سوزدەردى, ماداقتاردى ءجيى ايت­قىزىپ, ايتەۋىر جان تاپپايتىن ەدىك. اۋلالار, كوشەلەر, شاعىن اۋداندار مەرەكەسى دەگەندەردى دە ويلاپ تاپتىق. ولاردىڭ اراسىندا سپورتتان, ونەردەن ءوزارا جارىس­تار وتكىزدىك. ءبىر-ءبىرىن تانىماي­تىن كورشىلەردى, جان-جاقتان كەلگەن بەيتانىس جانداردى ءبىر-ءبى­رىمەن ارالاستىرۋ ارقىلى جاقىن­داس­تىرۋدىڭ قامى ەدى ول. شىن مانىندە وسىنداي شارالاردان كەيىن كورشىلەر ءبىر-بىرىنە ودىرايا قاراسپاي, جىلى ءجۇز تانىتىپ, امانداسىپ, جاي سۇراسىپ, جا­قىن­داسىپ جۇرەتىندەرىن اڭدايتىنبىز. قايسىبىر بيزنەسمەندەرگە جا­لىنىپ, اۋلا ىشىندەگى بالالار الاڭقايىن, كونتسەرت پەن سپورت الاڭدارىن جوندەتكىزىپ, اقىسىنا ولاردى باق-تاردان ماقتاپ, تەگىن جارناما جاساپ بەرەتىنبىز. ءتۇرلى باق ارقىلى دا استانالىق مەنتاليتەتتى قالىپتاستىرۋ جولىندا كوپ جۇمىستار جاسالاتىن. بىراق حالىقپەن ەتەنە ارالاسقان شارا­لاردىڭ تيىمدىلىگى ولاردان ءوتىم­دىرەك بولىپ, ايتەۋىر از جىلدا «استانالىقتارمىز» دەگەن تۇسىنىك ابدەن قالىپتاسىپ كەتتى. 2003 جىلدان باستاپ مەنىڭ اس­تاناداعى قىزمەتىم الماتى اۋدا­نى­نىڭ اكىمى لاۋازىمىن اتقارۋ­مەن جالعاستى. سودان بەس جىل بويى وسى مىندەتتى اتقارىپ, 2008 جىلى قازىرگى قىزمەتكە سايلان­دىم. ال ەندى «نۇر وتان» حدپ-داعى جۇمىستارىمىز تۋرالى از­دى-كوپ ايتايىن. 2007 جىلعى كونستيتۋتسياعا ەن­گىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس پار­لامەنت پارتيالىق جۇيەمەن ساي­لانعاندا 100 پايىز نۇروتان­دىق­تار ءوتىپ, سونىڭ ارقاسىندا پار­تيانىڭ ەل اراسىنداعى بەدەلى دە كۇرت كوتەرىلدى. بيلىك پارتياسى بولعاندىقتان, ونىڭ قۇرامىنا ەنۋ­شىلەر سانى دا ەسەلەپ ارتتى. ەگەر 2007 جىلعا دەيىن پارتيا ءمۇ­شەلەرىنىڭ سانى 350-400 مىڭ ادام بولسا, قازىر ونىڭ سانى 900 مىڭعا جەتىپ قالدى. بۇل سان 80-ءشى جىل­داردىڭ سوڭىنداعى كومپارتيا ءمۇ­شەسى بولعان جانداردىڭ سانىنان دا اسىپ ءتۇستى. سونىڭ ىشىندە استانا قالاسىندا 2006 جىلى پارتيا مۇشەلەرى 12 مىڭ بولسا, 2007 جىلدان بەرى پارتياعا ەنۋشىلەر سانى كۇرت كوبەيىپ, بۇگىنگى كۇنى 31 مىڭنان اسىپ كەتتى. ءبىزدىڭ پارتيامىزدىڭ بيلىككە جەتۋى وڭاي, بىراق ونىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگى وتە اۋىر. پرەزي­دەنت­تىڭ پارتياسى بولعاننان كەيىن حالىق ونى ءسوزسىز قولدايدى, بىراق حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بىزگە قابىلداۋعا كەلگەن ادامدار كوپتەگەن ماسەلەلەردى كوتە­رەدى. ارينە, جالپى ەلىمىز بوي­ىنشا «نۇر وتان» حدپ تۇ­عىرناماسىندا ايتىلعان جۇمىس­تار ورىندالىپ جاتىر. استانا ءماسليحاتىنا 9 مىڭداي ادامنىڭ اراسىنان ءبىر دەپۋتات سايلانادى. 9 مىڭ تۇرعىن دەگەن كى­شىگىرىم قالا, سوندىقتان الگى دە­پۋتاتتىڭ ءوز سايلاۋشىلارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن قاراۋعا شاماسى كەلە بەرمەيدى. بىزدىڭشە, زاڭدى جە­تىلدىرىپ, جەرگىلىكتى دەپۋتاتتار تۋرالى جاڭا ۇسىنىستار ەنگىزىلەتىن زاڭناما قابىلدانۋى كەرەك. قا­زىر ءبىزدىڭ «نۇر وتان» حدپ في­ليالى وسى ماسەلەنى كوتەرىپ ءجۇر. جوعارىدان بەكىتىلگەن شەشىمدەردى, باعدارلامالاردى ءتۇسىندىرۋ, حالىققا جەتكىزۋ قيىنداۋ ءتيىپ جا­تىر. ءبىزدىڭ 31 مىڭ پارتيا مۇشەسى قالانىڭ 800 مىڭ تۇرعىنى ارا­سىندا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. دەگەنمەن, ولاردى جەتكىلىكتى دارەجەدە دەپ ايتۋ قيىن. مەنىڭشە, ۇەۇ-لاردى مولايتىپ, ولاردىڭ جۇمىسىنا كومەك بەرىپ, ال مۇشەلەرىن پارتيا قاتارىنا الىپ, جۇمىستى جانداندىرا ءتۇسۋ كەرەك. ۇەۇ الەۋمەتتىك ماسەلە­لەر­دى شەشۋگە, تاتۋلىق پەن تۇراقتى­لىققا وزدەرىنىڭ ۇلكەن ۇلەسىن قو­سىپ ءجۇر. پارتيانىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتى دا جاستار اراسىندا بەل­سەندى جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز قىر­عىزستاندا, افريكا ەلدەرىندە بو­لىپ جاتقان وقيعالاردى ساراپتاي كەلىپ, ونداعى بەلسەندىلەردىڭ با­سىم بولىگى جاستار ەكەنىن انىق­تا­دىق. وسىنىڭ ءوزى جاستار اراسىندا جۇمىس جۇرگىزبەي, ولاردى كوزگە ىلمەگەننىڭ سالدارى. ال جاستار قاي كۇننەن ەلىككىش, بويلارىندا كۇش-قايراتتارى تاسىپ, ونىسىن قايدا جۇمسارىن بىلمەي جۇرەدى. سوندىقتان, ولاردىڭ اراسىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ, تاسىعان كۇش-قۋاتتى دۇرىس ارناعا اۋدا­رىپ وتىرۋ كەرەك. «جاس وتان» وسى ماقساتتا جۇمىس ىستەۋدە. ولار­عا ەلىمىزدىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرى مەن تاريحىمىزدىڭ جارقىن بەتتەرىن تانىتىپ, جۇرەكتەرىنە پات­ريوتتىق رۋح سەبۋ ماقساتى دا ەشقاشان ۇمىت قالمايدى. وسىن­داي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دە كورىنىپ تۇرادى. مۇنداي جۇمىس­تاردى وقيتىندار عانا ەمەس, جۇ­مىس ىستەيتىندەر نەمەسە ءتىپتى جۇ­مىس­سىزدار قاتارىندا جۇرگەندەر اراسىندا دا جانداندىرعان دۇرىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوعام­داعى بارلىق توپتارعا دا ىقپال ەتىپ, ءبارىن دە ۇيلەستىرۋگە تىرىسۋ كەرەك. ەشكىمنىڭ دە نازاردان تىس قالماعانى كەرەك. سوندا ءبىز پار­تيامىزدىڭ حالىقتىڭ قامىن وي­لاي­تىن ماقساتىن ورىنداپ, ەلى­مىز­دىڭ دامۋىنا بارلىق قازاق­ستان­­دىقتاردى جۇمىلدىرا الامىز. مۇحتار ەركەتاەۆ, «نۇر وتان» حدپ استانا قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.