بۇقارالىق سپورت – ۇلت دەنساۋلىعىنىڭ كەپىلى

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاڭى اتقان جيىرما جىلدان بەرگى ۋاقىت ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇقارالىق سپورت پەن جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىن دامىتۋ جولىندا قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باس­شى­لى­عىمەن قىرۋار جۇمىستار ات­قارىلدى. ەلباسى سپورتقا زور كوڭىل ءبولىپ, بۇل سالانى ءار­دايىم مەملەكەتتىك ماڭىزى باسىم باعىتتار ساناتىنا قوسىپ كەلەدى. 2010 جىلعى «جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا ن.نازارباەۆ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋدى مىندەتتەگەن بولاتىن.  مەملەكەت باسشىسى 2010 جىلدىڭ 12 ناۋرىزىندا وب­لىس­تاردىڭ, استانا مەن الما­تى قالالارىنىڭ اكىمدەرىمەن وتكىزگەن قازاقستاندى 2014 جىلعا دەيىن يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق تۇرعىدان قا­رىش­تاي دامىتۋ باعدار­لا­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ماجىلىستە بۇقارا­لىق سپورتتى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستاردى شيراتۋدى تاپ­سىر­دى. سونداي-اق سپورت نى­ساندارىنىڭ ءتيىمسىز پايدا­لا­نىلۋ جاعدايىن سىنعا الدى. «شا­عىن سپورت كەشەنىن اشۋىن اشا­دى دا, ولاردا, بىراق, نە ەشقانداي قۇرال-جابدىق جوق, نە وعان ەشكىم قارامايدى. وندا كەلگەندەر بار نارسەنى قيراتىپ, الاڭدارىندا قاڭعىباس يتتەر سايران سالىپ جۇرەدى. بار نارسەنى يگىلىككە پايدالانۋعا بولادى عوي», – دەپ ورىندى ەسكەرتتى ەل­با­سى. «ال­ماتى مەن استانانىڭ اۋلالارىندا سپورت الاڭقايلارى بار. سونى ءار اۋدان, ءار اۋىلدا دا جاساۋعا بولادى», – دەدى ن.نازارباەۆ. بىلتىرعى جىلى سپورتتىڭ ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق بازا­سىن نى­عايتۋ, سپورتشىلاردى دايىن­داۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە بۇقا­را­لىق سپورتتى دامىتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. بۇل شا­رالاردىڭ بارلىعى قازاق­ستان سپور­تىنىڭ الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتە­رۋ­گە جانە ەلىمىزدەگى بۇقارالىق سپورتتى ىلگەرى جىلجىتۋعا باعىتتالدى. ەلىمىزدەگى سپورتتىق ينفراقۇ­رىلىمدى دامىتۋعا «جول كار­تاسى» باعدارلاماسى يگى ىقپالىن تيگىزدى. وسى باعدارلامانىڭ ايا­سىن­دا بىلتىر جوسپارلانعان 56 سپورت نىسانىنىڭ ورنىنا ۇنەم­دەلگەن قاراجات ەسەبىنەن 12 وب­لىستا 64 نىسان جوندەلدى. بۇگىن­دە ەلىمىزدە 31 مىڭعا جۋىق سپورت نىسانى بار. دەنە شىنىق­تىرۋ­مەن, سپورتپەن تۇراقتى شۇعىل­داناتىن قازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى 380 مىڭ ادامعا كوبەيىپ, ولاردىڭ جالپى سانى 2 ميلليون 900 مىڭ ادامعا جەتتى. بۇل – ەل حالقىنىڭ 17,7 پايىزى دەگەن ءسوز. بىلتىر بارلىعى 17 مىڭنان استام سپورتتىق-بۇقارالىق شارالار وتكىزىلسە, سونىڭ جارتىسىنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە ۇي­ىمداستىرىلدى. قازاق كۇرەسى, توعىزقۇمالاق, ات سپورتى, تاعى دا باسقا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋعا ايرىق­شا دەن قويىلۋدا. ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا بىلتىرعى جىلى 80 جارىس وتكىزىلدى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, توعىزقۇمالاقتان تۇڭعىش الەم چەمپيوناتىن, جاس­وسپىرىمدەردىڭ ءبىرىنشى اۋىل سپور­تى ويىندارىن, قازاق كۇرەسىنەن الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ جۇلدەسى جولىنداعى ءىV حالىقتىق سپورت ويىندارىن اتاپ وتكەنىمىز ورىندى. سپورتپەن جۇيەلى اينالىساتىن مۇگەدەكتەر سانى 13 مىڭ ادامعا جەتتى. 2010 جىلى بىرقاتار جاڭا سپورتتىق ۇيىمدار اشىلدى. اتاپ ايتساق, وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى مەن نىسانا كوزدەۋ بويىنشا وليمپيادالىق دايارلاۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ تۇ­ساۋى كەسىلدى. ال الماتى وبلى­سىن­دا بالالار مەن ءجاسوسپىرىم­دەردىڭ ات سپورتى تۇرلەرى بوي­ىنشا رەسپۋبليكالىق سپورت مەكتەبى اشىلدى. جالپى, قازىر ەلىمىزدە بارلىعى 423 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى, 8 رەسپۋبليكالىق جانە 17 وڭىرلىك وليمپيادالىق ءىزباسارلار دايارلاۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەۋدە. ايتا كەتۋ كەرەك, ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنا  ارنايى سا­لىنعان نىساندار ەلىمىزدىڭ سپورت­تىق ينفراقۇرىلىمىن ەداۋىر نىعايتتى. 1972 جىلى «مەدەۋ» سپورت كەشەنى سالىنعاننان كەيىنگى ارالىقتا قازاق جەرىنە بۇيىرا قويماعان بىرەگەي سپورت نى­سان­دارى,  الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىس­تار وتكىزۋگە بولاتىن عاجايىپ عيماراتتار تۇرعىزىلدى. ەندى قىس­قى نەگىزگى وليمپيادالىق سپورت ءتۇر­لەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ ءوز سپورت­تىق بازاسى بار. وسى نىسان­داردا الەمدىك جارىستارعا دايىن­دا­لىپ, جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزۋگە ابدەن بولادى. قازاقستان سپورتىنىڭ تاريحى كورسەتىپ وتىرعانداي, ەلىمىزدە جاق­سى جابدىقتالعان سپورت عيمارات­تارى­نىڭ بولۋى سپورتتىڭ دامۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزىپ, حالىقارالىق سپورتتىق ارەنالاردا ءىرى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋىمىزگە دانەكەر بولادى. ايتالىق, ءبىر عانا «مەدەۋ» كەشەنىندە كونكي سپورتىنىڭ وزىنەن جالپى سانى 130 الەمدىك رەكورد جا­سالىپتى. ءVىى قىسقى ازيا ويىندا­رىن وتكىزۋگە استانادا ارنايى سا­لىنعان «الاۋ»  كونكي ستاديو­نىن­دا بولسا, مىنە, ازيا قۇرلىعىنىڭ 9 رەكوردى جاسالىپ ۇلگەردى. ازيادا نىساندارى ۇزدىك تەحنولوگيالار پايدالانىلىپ, زاماناۋي تالاپتارعا لايىقتالىپ سالىنعان. شىمبۇلاققا دەيىن تارتىلعان بىرەگەي اسپالى جول اتالمىش كەشەندى تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى رەتىندە دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزۋ شەڭبەرىندە بارلىعى 10 سپورت نىسانى جاڭادان سالىنىپ نەمەسە تۇتاستاي قايتا جاڭعىرتىلدى. ايتا­لىق, الماتىداعى «مەدەۋ» مەن «شىم­بۇلاق» كەشەندەرى, بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى تۇگەلىمەن قايتا جاڭعىرتىلىپ, ۆەلوترەك, «الاۋ» كونكي ستاديونى, الماتى وبلىسىندا شاڭعى جانە بياتلون كەشەنى, الماتى قالاسىندا ترامپلين كەشەنى جاڭادان سالىندى. بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعامدا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ – ءتو­تەنشە ماڭىزعا يە كوكەيكەستى ءما­سە­لە. ەلدەگى بالا تۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندىگى, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان, ناشاقورلىق پەن الكوگوليزمنەن زارداپ شەگۋشىلەر مەن ءولىم-ءجىتىمنىڭ ارتۋى, فيزيكالىق ءھام اقىل-وي تۇرعىسىنان دامۋدىڭ تەجەلۋى, اينالىپ كەلگەندە, ۇلت قاۋىپسىزدىگىنە, حالىقتىڭ ساناسى مەن پاراساتىنىڭ وسۋىنە, رۋحاني دامۋ­ىنا قاۋىپ توندىرەتىن فاكتورلار. وسىنىڭ ءبارى جينالىپ كەلىپ قازاق ەلىنىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىنە, ساياسي تۇراقتىلىعىنا, حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ارتۋىنا دا زالالىن تيگىزبەي قويمايدى. سوندىقتان, سالامات­تى ءومىر سالتىن مەملەكەتتىك ساياسات­تىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە جاپپاي ناسيحاتتاۋ العا قويعان ستراتەگيالىق ماق­ساتتارىمىزعا جەتۋ جولىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى سانالۋى ءتيىس. قازىر حالىقتىڭ باسىم بولىگى سپورتپەن شۇعىلدانۋعا نەمقۇرايدى قارايتىنى جاسىرىن ەمەس. دەن­ساۋ­لىققا اسا زياندى شىلىم مەن ىشىمدىكتەن قۇتىلا الماي جۇرگەن, ارىق­تايمىن دەپ نەشە ءتۇرلى ءدارى­سى­ماق­تى پايدالاناتىن ادامدار بار. سونىڭ بارىنەن ارىلۋ ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋ, سپورت جانە تۋريزم ارقىلى سالاماتتى ءومىر سالتىنا بەت بۇرۋ – ءومىردىڭ ءوزى الدىمىزعا كولدەنەڭ تارتىپ وتىرعان كوكەيكەستى ماسەلە. قازاقستانداعى بۇقارالىق سپورت – اركىمنىڭ جەكە باسىنا تاۋەلدى ءىس. بۇگىنگى حالىق تەننيس كورتىنا, باسسەينگە, فيتنەس زالدارىنا بار­عىسى كەلەدى. بىراق ونى ەكىنىڭ ءبى­رىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. دەسەك تە, اتالمىش نىسانداردا دەن­ساۋ­لىقتان بۇرىن جان راحاتى كوز­دەلەتىنى جاسىرىن ەمەس. ال ءبىزدىڭ ماماندار حالىقتى سپورتتىڭ مەي­لىنشە قولجەتىمدى تۇرلەرىنە تارتۋى ءتيىس. ماسەلەن, تاڭەر­تەڭگىلىك جۇگىرىپ نەمەسە اۋلا­داعى الاڭقايدا دوپ قۋسا, نەسى بار؟!. بۇقارالىق فۋتبولعا ەشقانداي شىعىننىڭ دا كەرەگى شامالى. ەڭ باستىسى – نيەت پەن كوڭىل بولسا بولعانى. كاسىبي فۋتبولشىلاردى ما­مانداندىرىلعان مەكتەپتەر دايار­لايدى. ءبىز, بىراق, مۇنى­مەن شەكتەلمەيمىز  دەپ وتىر­عان جوقپىز. قازىر سپورت ءۇيىر­مەلەرى مەن سەك­تسيالارىن كو­بەي­تۋ بويىنشا جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىمەن جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. ەلباسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن بارلىق دەڭ­گەي­دەگى اكىمدەرگە ەلىمىزدە بۇقا­را­لىق سپورت پەن دەنە شىنىق­تىرۋ ءىسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ورتاق شا­را­لاردى بەلگىلەۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەردى. جانە ۇلت دەن­ساۋ­لىعىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن, ۇلكەن سپورتتا ءۇمىت ارتاتىن بولا­شاعىمىز ءۇشىن ءبىز بۇل مىندەتتەردى بىرلەسە اتقارۋىمىز كەرەك. ءيا, مەملەكەتىمىز ءوزىنىڭ ال­دى­نا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورت­تى دامىتۋ تۋرالى تۇتاس ءمىن­دەت قويىپ وتىر. العاشقى مەملەكەتتىك باعدارلاما 2001 – 2005 جىل­دار ارالىعىن قام­تى­سا, ەكىنشى باعدارلاما 2007 – 2011 جىلدار ارالىعىنا ارنالدى. ەكىنشى باعدارلاما بويىن­شا ەلىمىزدە بالالار مەن جاس­وسپى­رىم­دەر سپورت مەكتەپتەرى, دارىندى بالالارعا ارنالعان وڭىرلىك سپورت مەكتەپ-ينتەر­نات­تارى, وليمپيا­دا­لىق ءىزباسارلار دايارلاۋ ورتا­لىق­تارى كو­بەي­ىپ, جەكەلەگەن سپورت تۇرلەرى بويىنشا رەسپۋب­لي­كالىق, وڭىرلىك مامانداندىرىل­عان سپورت ورتالىقتارى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا دەن قويىلىپ, سەرپىن بەرىلىپ وتىر. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرى­نىڭ سانى 423-كە جەتىپ, ولاردا 234 مىڭنان استام جەتكىنشەك تاربيە­لە­نۋدە. بۇعان قوسا, رەسپۋب­لي­كا­نىڭ سپورتتا دارىندى بالالارعا ارنالعان 15 مەكتەپ-ينتەرناتى 4 مىڭنان استام شاكىرت باۋلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلى بۇقارالىق سپورتپەن شۇ­عىلدانۋشى حالىقتىڭ سانىن 30 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى مىندەت قويدى. ال بۇل – بولاشاق دەنى ساۋ ۇرپاقتىڭ, ياعني ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ قامى. سپورتشىلارىمىزدىڭ الەم­دىك دەڭگەيدەگى بەدەلدى جارىس­تار­دا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى سپورتشىلاردى دايارلاۋداعى قا­زىر­گى جۇيەمىز ىقپالدى دا ءتيىمدى ەكەنىن اڭعارتادى. جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىنداعى رەكوردتار, حالىقارالىق, ۇلتتىق جانە باسقا دا رەسمي سپورتتىق باسەكەلەردەگى جەڭىستەر بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا مورالدىق تۇرعىدان يگى ىقپالىن تيگىزەدى. بۇقارالىق سپورت دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – سپورتپەن جۇيەلى شۇعىلدا­ناتىن ادامدار مەن سپورت ءتۇر­لەرىنىڭ دامۋى. ەكونوميكالىق تۇر­عىدان دامىعان ەلدەر بۇل كور­سەتكىشتى 30 جانە ودان دا كوپ پاي­ىزعا جەتكىزۋگە ۇمتىلۋدا. سالا­مات­تى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاپ, حالىقتى سپورتقا تارتۋ اسا ما­ڭىزدى. مۇنىڭ ادامنىڭ بويىنا كۇش-قۋات قۇيىپ, رۋحاني بولمى­سىن جاڭعىرتاتىن بىردەن-ءبىر امال ەكەنى داۋسىز. قازىر بىزدە, قازاقستاننىڭ بار­لىق وڭىرلەرىن قوسقاندا, جىل سايىن 20 مىڭنان استام سپورتتىق شارالار وتكىزىلەدى. بىراق, بۇل – از, جەر-جەردە: اۋىلداردا, ۇلكەن­دى-كىشىلى قالالاردا, سونداي-اق, كاسىپورىندار مەن ۇيىم-مەكەمە­لەر­دە تىڭ باستامالارعا جول اشۋ قاجەت. جارىستار, سپارتاكيادالار مەن ۋنيۆەرسيادالار, باسقا دا سپورتتىق باسەكەلەردى ءبىر مەزگىلدىك شارا كۇيىندە قالدىرماي, ءجۇي­ەلى, تۇراقتى, جىل سايىن وتە­تىن داستۇرگە اينالدىرعانىمىز ابزال. جانە مۇنى اركىم وزىنەن, ءوز شاڭىراعىنان باستاۋى كەرەك. سپورتتى دامىتۋ ءۇشىن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى مەحانيزمىن ىسكە قوسىپ, قارجىلى كا­سىپ­ورىنداردى سپورت نىساندارىن سالۋعا, سپورت سالاسىن قار­جىلاندىرۋعا تارتۋ قاجەت. سپورتتىڭ دامۋى, ونىڭ ىشىندە ماڭىزدى سپورتتىق جەتىستىكتەر مەم­لەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋىنە دە بايلانىستى. مەملەكەت سپورت سالاسىنا ءتيىستى دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتسە, سپورتشىلار دا ءتيىستى دارەجەدە دايىندالىپ, سونىڭ ارقاسىندا جوعارى سپورتتىق ءناتي­جەلەرگە قول جەتكىزە الادى.  جانە كەرىسىنشە, سپورتتىڭ دامۋ دەڭگەيى مەن حالىقتىڭ دەنە شىنىقتىرۋعا دەگەن نەمقۇرايدى­لى­عى ەكونوميكالىق ورلەۋگە كەرى ىقپالىن تيگىزۋى مۇمكىن. ارينە, مەيلىنشە دەنى ساۋ, دايارلىعى جان-جاقتى حالىق مەملەكەتتىڭ باسە­كە­گە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا دا با­رىنشا ۇلەس قوسادى. سوندىقتان, بۇقارالىق سپورت بۇگىنگى قازاق­ستان قوعامىن العا جەتەلەۋ جانە ۇلتتىق ستراتەگيالىق مۇددەلەرگە جەتۋ ءۇشىن اۋاداي قاجەت. تالعات ەرمەگياەۆ, تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى.