سوڭعى 5 جىلدا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 200 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات جۇمسالدى. ءبىراق, قابىلدانعان باعدارلاما ءناتيجەسىندە قازاقستاندا ونكولوگيالىق قىزمەتتى جاقسارتۋدىڭ جاقسى جاقتارى ورىن العانىمەن, كوپتەگەن ماسەلەلەر ءالى شەشىمىن تاپپاي وتىر. بارلىق وبلىستىق ديسپانسەرلەر شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مەملەكەتتىك كاسىپورىن ءمارتەبەسىن الا الماۋدا. ونكولوگيالىق ناۋقاستى ەمدەۋ قۇنىنىڭ تاريفتەرى ءارتۇرلى, ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەردى جابدىقتاۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتى انىقتالماعان, تسيتوستاتيكتەردى ورتالىقتاندىرىلعان ەرىتۋ كابينەتتەرى بارلىق جەردە اشىلماعان. قازىرگى ۋاقىتتا ەم قابىلداپ جاتقان ونكولوگيالىق ناۋقاستار سانىنا وراي ونكولوگيالىق قىزمەتتى قارجىلاندىرۋ (ناۋقاستار سانى ءوسكەن سايىن قارجىلاندىرۋ وسەدى) ءوزىن ءوزى اقتاماي, قىزمەتتى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتە الماۋدا. ءويتكەنى, قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ءار مەكەمە باسشىسى ەسەپكە الىنعان ونكولوگيالىق ناۋقاس سانىن وسىرۋگە تىرىسادى. ال بۇل مەديتسينالىق كومەك ساپاسىنا دا, ستاتيستيكانىڭ دۇرىستىعىنا دا, جالپى ونكولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, باعدارلاما اياسىندا سكرينينگ ءجۇرگىزۋگە قوماقتى قاراجات ءبولىنگەنمەن, قاتەرلى ىسىكتى انىقتاۋ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايماعان. بۇگىندە سكرينينگتىڭ وسى ءادىستەرىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ءبىرقاتار ماسەلە ورىن الىپ وتىر. ءماسەلەن, 2016 جىلى مەملەكەتتە وڭەش, اسقازان, جاتىر موينى, كولورەكتالدىق وبىر, قۋىقاستى بەزى, گەپاتوتسەلليۋليارلىق وبىردىڭ 6 لوكاليزاتسياسى بويىنشا سكرينينگ ءجۇرگىزىلدى. تەكسەرىلگەن 1 988 662 ادامنان سكرينينگ بويىنشا تەك 2015-نەن ونكولوگيالىق ناۋقاس انىقتالدى. بۇل بارلىق تەكسەرىلگەندەردىڭ 0,1 پايىزىن قۇراپ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋ كورسەتكىشىنىڭ ءتومەندىگىن جانە سكرينينگ كەزىندە بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ ءتيىمسىز جۇمسالعانىن كورسەتىپ وتىر. سكرينينگ باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك (بمسك) ماماندارىنىڭ كومەگىمەن ءجۇرگىزىلەتىندىكتەن, ۇيىمداستىرۋ ءماسەلەلەرىن دۇرىس شەشىپ, سونداي-اق, سكرينينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ قاجەت ەدى.
دەسەك تە, ونكولوگيالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ بويىنشا ءجۇرگىزىلەتىن ءىس-شارالار ءتيىمدىلىگىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن مىنا دەرەكتەردەن دە كورۋگە بولادى.
ماسەلەن, ەلىمىزدە ءولىم كورسەتكىشى بويىنشا قاتەرلى ىسىكتەن قايتىس بولعاندار 2-ءشى ورىندا تۇر (12,1 پايىز). جىل سايىن ەلىمىزدە 17 مىڭعا جۋىق ادام قايتىس بولسا, ونىڭ 16,9 پايىزىن وكپە وبىرى قۇرايدى. جالپى, قاتەرلى ىسىكتەردەن بولاتىن اۋرۋ كورسەتكىشى دە ءوسىپ, 9,7 پايىزعا جەتكەن.
وسى رەتتە, ونكولوگيالىق كومەكتى دامىتۋدىڭ 2012-2016 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسى حالىق پەن مەديتسينالىق قوعام اراسىندا كەڭىنەن تالقىلانباعانىن اتاپ وتكەن ءجون. حالىققا كورسەتىلەتىن ونكولوگيالىق كومەكتى دامىتۋ ءۇشىن بۇل باعدارلامانى قابىلداۋ تيىمدىلىگى مەن قانشا قاراجات جۇمسالعانى بەلگىسىز. دەسەك تە, 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ونكولوگيا ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 5 باسىمدىعىنىڭ ءبىرى رەتىندە انىقتالعان. ونكولوگيا – بۇل مۋلتيپاندىك سالا, ناۋقاستى ەمدەۋ كەزىندە ءارتۇرلى سالا ماماندارى قاتىسادى: حيرۋرگتەر, حيميوتەراپەۆتەر, ءار باعىتتاعى تەراپەۆتەر, ساۋلەلىك تەراپيا ءدارىگەرلەرى, دياگنوستيكالىق قۇرالداردا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار, پسيحولوگتار, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر. ياعني, ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى مامانداردىڭ دۇرىس قويعان دياگنوزدارىنا, كاسىبي شەبەرلىكتەرىنە, ەمدى دۇرىس باستاپ, ەمدەۋ كەزەڭىن دۇرىس تاڭداۋىنا بايلانىستى.
قازاقستاندا ديسپانسەرلىك ءادىستەرگە نەگىزدەلگەن ونكولوگيالىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ ۇستانىمدارى ءوزىن اقتاعانىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. بۇل قاتەرلى ىسىكپەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
الايدا, ءبىزدى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسى اياسىندا ونكولوگيالىق قىزمەتتى ءجۇرگىزۋ بارىسى الاڭداتادى. مىسالى, رەسەيدە ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى كەز كەلگەن كوپ سالالى كلينيكا ەمدەي الادى. وڭىرلەردەگى اۋرۋحانالار ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى قابىلداي بەرەدى. سەبەبى, ولارعا مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا اقشا تولەنەدى. ال رەتسيديۆتەرگە وپەراتسيا قاجەت كەرەك بولسا, ونكولوگيالىق ورتالىقتاردا جاسالادى. ال ءبىزدىڭ ءتاجىريبەمىزدە جالپى ەمدەۋ ءجۇرگىزەتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردا, جەكە كلينيكالاردا, شەتەلدە وپەراتسيا جاسالىپ, ناۋقاستىڭ اسقىنۋمەن كەلۋ جاعدايلارى كوپتەپ ورىن العان.
ەلىمىزدە ءمامس جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى جانە كوپ سالالى حيرۋرگيالىق ستاتسيونارلار, ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك كلينيكالاردىڭ ونكوناۋقاستارعا وپەراتسيا جاساۋعا رۇقسات الۋى وبىردىڭ اسقىنۋىنىڭ وسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. ءسويتىپ, كوپ جىلدار بويى جولعا قويىلعان ءجۇيەنى جوعالتىپ الۋىمىز ءمۇمكىن. ءمامس جاعدايىندا ونكولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ نىسانى مەن ءتۇرى ماڭىزعا يە. ءمامس شەڭبەرىندە ونكولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋدى قارجىلاندىرۋ تەتىگى ءالى جاسالا قويعان جوق. ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا وپەراتسيا جاساۋعا رۇقسات بەرىلەتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردى اككرەديتتەۋ تالاپتارى قاتاڭ بولۋى قاجەت. بارلىق رەتسيديۆ جاعدايلارى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى دەڭگەيىندە قاتاڭ قارالىپ, ليتسەنزياسىن الۋعا دەيىنگى شارالار قولدانىلۋى ءتيىس.
سونداي-اق, ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا ءۇش دەڭگەيلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ يدەياسىن قولدايمىز. ەلىمىزدە ونكولوگيانى ناقتى ءوڭىرلەندىرۋ (رەگيوناليزاتسيا) سالانى ايتارلىقتاي جەتىلدىرۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى, مامانداردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن جوعارىلاتادى, زاماناۋي قۇرالداردى ءتيىمدى پايدالانۋعا, جاڭا تەحنولوگيانى جىلدام ەنگىزۋگە, ءار دەڭگەيدە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتتارىن ءازىرلەۋگە ىقپال ەتەدى. مىسالى, ۇيقى بەزىنىڭ وبىرى سياقتى قاتەرلى اۋرۋ سيرەك كەزدەسەدى. ال ونى دياگنوستيكالاۋدىڭ ءوزىندىك قيىندىقتارى بار, وپەراتسيالار دا سيرەك جاسالادى, ياعني اسقىنۋ مەن رەتسيديۆتەر ءجيى بولادى, تيىسىنشە ءولىم كورسەتكىشى دە جوعارى. ناۋقاستى ۋاقتىلى 3 دەڭگەيدە ەمدەۋ مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن جوعارىلاتۋعا, ادام ءومىرىن ۇزارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى 3 دەڭگەيگە ءبولۋ cيپاتى كوبىنە ورىندالمايدى, بۇل ەمدەۋ ساپاسىنا اسەر ەتەدى. سوندىقتان ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا مەديتسينالىق كومەكتى ءۇش دەڭگەيلى كورسەتۋ زاڭمەن بەكىتىلۋى كەرەك.
قالاي دەگەندە دە, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلارعا جاتاتىندىقتان ونكولوگيا قىزمەتىن قازىرگى قالپىندا ساقتاپ, قىزمەتتى قارجىلاندىرۋدى مەملەكەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ويتكەنى, بۇگىندە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ءبىرقاتارىن شەتەلدىك ينۆەستورلارعا بەرۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ وتىر. بۇل ونكولوگيا قىزمەتىنە دە قاتىستى بولۋى مۇمكىن.
سونداي-اق, ءبىرىنشى كەزەكتە پاتسيەنتتىڭ, مەديتسينالىق قىزمەتكەردىڭ, مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قورعاپ, بارلىق جۇمىس تالاپتارىن انىقتاۋدى ۇسىنامىن. ينۆەستورلارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى الىپ, وبىردىڭ كۇردەلى فورمالارىن دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ ءجۇرگىزىپ, زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان 4 وبلىسارالىق ونكولوگيا ورتالىعىن (وڭتۇستىك, سولتۇستىك, شىعىس, باتىس) اشۋدى ۇسىنۋعا بولادى. بۇل ورتالىقتاردا جالپى ەمدەۋ سالاسى ماماندارىنا وبىردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ بويىنشا ۇزدىكسىز وقۋلار ءجۇرگىزۋ قاجەت. ينۆەستورلاردى ەلىمىزدە جوق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, مامانداردى بۇل تەحنولوگيالارعا وقىتۋعا, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ الۋ كەزىندە وتاندىق ونىمدەردى الۋعا ءمىندەتتەۋ كەرەك.
جاستاردىڭ ونكولوگيا ءجونىندە ساۋاتتىلىعىن جوعارىلاتۋ باعدارلاماسىن ءازىرلەۋ قاجەت. بۇل اۋرۋدىڭ اسقىنعان ساتىسىندا ونكوپاتولوگيانىڭ ءتومەندەۋىنە اكەلەدى. سونداي-اق, «ونكولوگيا» مەملەكەتتىك ۇلتتىق باعدارلاماسىن ءازىرلەۋدى قاجەت دەپ سانايمىز. وندا ونكولوگيالىق قىزمەت ءماسەلەلەرىن شەشۋ تاسىلدەرى مۋلتيپاندىك بولۋى قاجەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, مەملەكەتتىك ءجانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى, قوعامدىق ۇيىمدار وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋدە ءبىرلەسىپ كۇش جۇمساۋى كەرەك. ياعني, باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ستراتەگيانى انىقتاۋ ءجانە ونكولوگيالىق اۋرۋلار مەن ناۋقاستاردىڭ ءولىم كورسەتكىشىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتۋ ءۇشىن وبىرعا قارسى كۇرەستىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتاۋ, ەمدەۋ ساپاسىن, مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك-ەڭبەكپەن ساۋىقتىرۋ ەمدەرىن جاقسارتۋ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءازىرلەنگەن «100 ماسەلە – 100 شەشىم – 100 كۇن» الەۋمەتتىك جوباسى اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءماسەلەلەرىن شەشۋ جونىندەگى قىسقا مەرزىمدى ءىس-شارالار جوسپارى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان قاۋىپتەنۋ, قاتەرلى ىسىكتەردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىمدى تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقتىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرارى ءسوزسىز.
دامير داۋلەتباەۆ,
الماتى قالالىق ونكولوگيالىق
ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
