كەڭەس باستالماس بۇرىن ەلباسى كورمە قالاشىعىن ارالاپ, سالىنىپ جاتقان نىسانداردى كورىپ شىققان بولاتىن. ۇكىمەت باسشىسى مەن مينيسترلەر, استانا قالاسىنىڭ اكىمى, «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارما توراعاسى, باسقا دا ءتيىستى ورگانداردىڭ باسشىلارى قاتىسقان جيىندى اشقان مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق كورمەنىڭ ەلىمىز بەن حالقىمىز ءۇشىن اسا زور ماڭىزعا يە ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. شەتەلدىك مەيماندار مەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلەتىن تۋريستەردى لايىقتى كۇتىپ الىپ, ولارعا دۇرىس جاعداي تۋعىزۋ ءۇشىن جان-جاقتى دايىندالۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
– ءبىز بۇگىنگى جيىندى ەلىمىزدە وتەتىن اسا ماڭىزدى شارا − ەكسپو-2017 كورمەسىنە 50 كۇن قالعاندا وتكىزگەلى وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدى ايتىپ وتەتىن بولساق, سونىڭ ەڭ ۇلكەنى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كورمەنى وتكىزۋ مۇمكىندىگىن جەڭىپ العانىمىز. ەكسپو-2017 – حالقىمىزدىڭ, قازاقستاننىڭ دارەجەسىن الەم الدىندا تاعى ءبىر ساتىعا كوتەرۋى كەرەك. تمد مەن شىعىس ەلدەرىنىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇل شارانى ءبىرىنشى بولىپ وتكىزەدى. ونى ابىرويمەن اتقارۋ حالىققا دا, مەملەكەتكە دە, ۇكىمەتكە دە ۇلكەن سىن. كورمەگە 115 مەملەكەت, 21 حالىقارالىق ۇيىم قاتىسادى, 2,5 ميلليونعا جۋىق تۋريست كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەكسپو-نىڭ اشىلۋىنا 48 كۇن قالدى. قازىر دايىندىق جۇمىستارىنىڭ سوڭعى كەزىندەمىز, كوپ جۇمىس اتقارىلدى. قالعان ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىن ەسكەرسەك, ىستەلەتىن جۇمىس ءالى دە كوپ. بۇل − ءبىرىنشى. ەكىنشىدەن, قالا ەكسپو-نىڭ اشىلۋىنا دايىن بولۋى كەرەك. ميلليونداعان ادامدى قابىلداۋ, ولاردىڭ بارلىعىنا قاجەتتى جاعدايدى جاساۋ, جاتاتىن, تاماقتاناتىن, ەمدەلەتىن جەرى, جۇرەتىن كولىك جولدارىن قامتاماسىز ەتۋ قالانىڭ موينىندا بولادى. مەن جاڭا عانا سالىنىپ جاتقان نىسانداردى كورىپ كەلدىم. دايىندىق جوعارى دەڭگەيدە, قۇرىلىس جاقىن ارادا اياقتالعالى تۇر. نىسانداردى اباتتاندىرۋ, تولىقتىرۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. كورمە وتكىزۋدى لايىقتى ۇيىمداستىرۋ الەمدىك قوعامداستىققا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتەدى, – دەدى ەلباسى.
وسى جيىندا تالقىلانعان ەكى ماسەلەنىڭ ءبىرى حالىقارالىق كورمەگە دايىندىق بارىسى بولسا, ەكىنشى ماسەلە ەلوردانىڭ دامۋىنىڭ جاي-كۇيى ەكەنىن جوعارىدا ايتىپ وتكەنبىز. مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, ەل ەكونوميكاسىنداعى استانانىڭ ۇلەسى 12%-عا دەيىن كوتەرىلىپتى. ياعني, قازاقستان تاعى ءبىر قالاعا – وزىنە سالىنعان قاراجاتتى مەملەكەت قازىناسىنا قايتارا باستاعان قالتالى قالاعا اينالىپ, ۇلكەن اكتيۆپەن بايىدى دەۋگە نەگىز بار.
– بۇگىنگى تاڭدا شاھار ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 46%-دى قۇرايدى. بۇل − ەلدىڭ وزگە ايماقتارى اراسىنداعى ەڭ جوعارى دەڭگەي. استانا ميلليونەر قالاعا اينالدى. وتكەن جىلى ەل اۋماعىندا 10,8 ميلليون شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلسە, سونىڭ 2,3 ميلليون شارشى مەترى نەمەسە 20%-دان استامى استاناعا تيەسىلى. قالا ماڭىزدى ءارى جاھاندىق شارالار مەن كەزدەسۋلەردى ۇيىمداستىراتىن ءداستۇرلى ورىنعا اينالدى, – دەدى پرەزيدەنت.
قالانىڭ يىعىندا قىرۋار جۇمىس بار
جيىن بارىسىندا استانا اكىمى ءا.يسەكەشەۆ, «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارما توراعاسى ا.ەسىموۆ, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ جانە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆ ءسوز سويلەپ, حالىقارالىق كورمەگە ازىرلىك بارىسىن باياندادى. ولاردىڭ بايانداماسىندا قۇرىلىس نىساندارى, كولىك قاتىناسى, كورمەگە كەلگەن شەتەلدىك جانە وتاندىق تۋريستەردى ورنالاستىرۋ, تاماقتاندىرۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەر قامتىلدى. حالىقارالىق كورمەنىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تاقىرىبىنا ساي, ونىڭ مازمۇنىن بايىتۋ جۇمىستارى دا ورتاعا سالىندى.
ەلوردادا جاڭا اۋەجاي تەرمينالى مەن تەمىر جول ۆوكزالى سالىنىپ جاتقانى بەلگىلى. قالا اكىمى اسەت يسەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەكى نىسان حالىقارالىق كورمەگە دەيىن سالىنىپ ءبىتىپ, ۋاقىتىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى.
– ەكى نىسان ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى بارلىق قاجەتتى قوسىمشا پويىزداردى, اۋە رەيستەرىن پىسىقتادى. ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن اۆتوبۋستار ساتىپ الىندى. حالىقارالىق دەلەگاتسيالار ءۇشىن 110 اۆتوبۋس بولدىك. 167 اۆتوبۋستى شاتتل-باستىڭ 7 باعدارىنا جىبەرەمىز, ياعني بۇل ارنايى ەكسپرەستەر مەيمانداردى ەكسپو اۋماعىنا تاسىمالدايدى. سونىمەن قاتار, «استانا تاكسي» قىزمەتى قۇرىلدى, – دەدى اسەت يسەكەشەۆ.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, ەكسپو قالاشىعى اۋماعىنا كەلەتىن كولىكتەر اۆتوتۇراقتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. قاۋىپسىزدىك جاعى دا تولىق ويلاستىرىلعان. حالىققا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ ءتيىستى جۇمىستار جاسالعان. كورمە كەزىندە ەكسپو اۋماعىندا 7 مەديتسينالىق پۋنكت, قالا اۋماعىندا 13 مەديتسينالىق مەكەمە ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
44 مەملەكەتتىڭ ادامدارى بيلەت العان
«استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ كورمەگە دايىندىق بارىسى تۋرالى بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەكسپو قالاشىعىنداعى 20 نىساننىڭ 18-ءى تولىق اياقتالعان. قالعان ەكى نىسان – كونگرەسس-ورتالىق پەن قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسى دا كوپ ۇزاماي اياقتالۋى ءتيىس.
– كونگرەسس-ورتالىق ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىزبەن قايتا جوبالاندى, قوناقۇي دە بەرگەن ەسكەرتۋلەرىڭىز بويىنشا وزگەرتىلدى. سونىمەن قاتار, قۇرىلىسقا ينۆەستورلار تارتىلىپ, ناتيجەسىندە ونىڭ قۇنى 20 ملرد تەڭگەگە كەمىدى. ينۆەستورلاردىڭ سالعان قاراجاتىن ەسكەرسەك, مەملەكەتتىك بيۋدجەت قارجىسىنىڭ شىعىنى 30 ملرد تەڭگەگە دەيىن قىسقارادى. بۇل ەكى نىساننىڭ قۇرىلىسى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا اياقتالۋى ءتيىس. شەت ەل پرەزيدەنتتەرىن وسى جەردە قارسى الامىز, ەكسپو-نىڭ اشىلۋى وسىندا وتەدى, − دەدى ول.
احمەتجان ەسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, كورمەگە قاتىساتىن 115 مەملەكەتتىڭ 110-ى وزدەرىنە تيەسىلى پاۆيلونداردى العان, 90 ەل پاۆيلوندى بەزەندىرۋدى باستاپ كەتىپتى. قاتىسۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن, «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ورتالىق اشىلعان.
– بۇگىنگى تاڭدا 28 مىڭنان استام ادام اككرەديتتەۋدەن ءوتتى. 500 باق وكىلىنە ارنالعان ءباسپاسوز ورتالىعى قۇرىلدى. كورمەنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعى دا بار. قازىرگى تاڭدا 930 مىڭ بيلەت ساتىلدى. بيلەتتەردى ءوز ەلىمىزدەن بولەك, 44 شەت مەملەكەتتىڭ ادامدارى ساتىپ الدى, – دەدى ا.ەسىموۆ.
تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت
مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ باياندامالاردى تىڭداپ, ءتيىستى تاپسىرمالار جۇكتەدى. كورمەگە ازىرلىك بارىسىنا قاتىستى قالا تاراپىنان جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەردى دە تىزبەلەپ ءوتتى.
– قالانى باسقارۋدىڭ بارلىق سالاسىندا قازىرگى زامانعى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت. ۇكىمەت استانانى تسيفرلى تەحنولوگيالار ەنگىزىلەتىن نەگىزگى الاڭعا اينالدىرۋى كەرەك. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, ەكسپو اۋماعىندا IT-ستارتاپتاردىڭ حالىقارالىق تەحنوپاركى اشىلاتىن بولادى, – دەگەن ەلباسى شاھاردى دۋباي, گونكونگ, سينگاپۋر قالالارىنىڭ ۇلگىسىمەن دامىتۋدى جانە وندا ەۋرازيا كەڭىستىگى اۋقىمىنداعى قارجىلىق جانە ىسكەرلىك حاب قۇرۋدى تاپسىردى.
– بۇگىندە استانادا شەتەلدىك 2700 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ولار قالا ەكونوميكاسىنا 3,2 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالدى. دەگەنمەن, بۇل رەتتە قولدا بار مۇمكىندىكتەر تولىق پايدالانىلماي وتىر. استانا ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ الەۋەتى جەتكىلىكسىز پايدالانىلۋدا. ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋ بارىسىندا ۋربانيزاتسيا ءۇردىسىن ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. 2030 جىلعا قاراي قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى تاعى 1 ميلليون ادامعا ءوسۋى مۇمكىن. بۇل قالا الدىنا ۇنەمى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ارقىلى ەل-جۇرتتى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويادى, – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى تۇرعىن ءۇي سەكتورىن دامىتۋ جايىنا ارنايى توقتالىپ, ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپانا الۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسۋدى تاپسىردى. جىل سايىن جالپى كولەمى كەم دەگەندە 2 ميلليون شارشى مەتر بولاتىن تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرىپ وتىرۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتتى. ورتالىق اۋدانداردى ەسكىرگەن ۇيلەردەن تازارتۋ قاجەتتىگىن جەتكىزگەن ن.نازارباەۆ استانا اكىمىنە ەلوردا قۇرىلىسىن ىقشامداپ سالۋ ءجونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىردى.
بۇدان بولەك, قازاقستان پرەزيدەنتى تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ جونىنەن «كولەڭكەلى» نارىقتىڭ بەلەڭ الىپ وتىرعانىنا, ۇلەسكەرلەر پروبلەمالارىنا توقتالدى, زاماناۋي كولىك ينفراقۇرىلىمىن ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
– تۋريستىك ورتالىققا اينالۋ ءۇشىن استانانىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى. ۇكىمەتكە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, ەلوردا تۋريزمىن دامىتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلوردانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىنىڭ كەمشىن تۇستارىن دا تىزبەلەپ ءوتتى. ەلباسى ايتىپ وتكەندەي, قالادا سالىنعان كوكونىس قويماسى, كوممۋنالدىق بازار, ساۋدا پاۆيلوندارى جەلىسى ءالى دە تولىق پايدالانىلماي وتىر. ماسەلەن, سەگىز كوكونىس قويماسىنىڭ ەكەۋى جۇمىس ىستەمەيدى, ال قالعاندارىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا تولتىرىلعان. وتكەن ەكى جىل ىشىندە عانا استاناعا قۇنى 42 ملرد تەڭگەدەن اساتىن قاراجاتقا يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك اكەلىنگەن. ولاردىڭ كوبىسى – ءوزىمىز ءوندىرە الاتىن ءونىم. مۇنىڭ ءبارى, تۇپتەپ كەلگەندە, استانا توڭىرەگىندە ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ ءساتسىز بولعانىن بىلدىرەدى.
مەملەكەت باسشىسى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قالانىڭ دايىندىق بارىسىنا قاتىستى ۇلتتىق كومپانيا مەن ۇكىمەت الدىنداعى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى.
– نىسانداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋگە دايىن. سونىمەن بىرگە, كونگرەسس-ورتالىق پەن مەيرامحانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا. ولاردىڭ ۋاقتىلى تاپسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. قوناقتار العاش اۋەجاي مەن ۆوكزالعا كەلگەن ساتتەن باستاپ-اق كورگەنىن كوڭىلگە تۇيە باستايدى. بارلىق ينفراقۇرىلىم تولىق دايىن بولۋى كەرەك. الماتى, قاراعاندى جانە كوكشەتاۋ قالالارىنىڭ دا اۋەجايلارى رەزەرۆ رەتىندە قوناقتاردى كۇتىپ الۋعا دايىن بولسىن, – دەدى ەلباسى.
سونداي-اق, كەڭەس بارىسىندا كورمە وتەتىن كۇندەرى مادەني-كوپشىلىك ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ, اقپاراتتىق جۇمىس, استانا قوناقتارى مەن تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى, قوناقتاردى قارسى الۋعا ۆولونتەرلەردى دايىنداۋ سىندى ماسەلەلەر دە قامتىلدى.
– ەندى كورمەنى مازمۇندىق جاعىنان تولتىرۋ ماسەلەسىنە كەلەيىك. قاتىسۋشى ەلدەر ەكسپوزيتسيا جوبالارىن ءالى بەكىتىپ بولعان جوق. بارلىق شەتەلدىك قاتىسۋشىلاردىڭ ءوز پاۆيلوندارىن مازمۇندىق جاعىنان تولتىرۋ ۇدەرىسىن تەزدەتۋدى «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە تاپسىرامىن. قازاقستاننىڭ پاۆيلونىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. وعان وتاندىق 28 ازىرلەمە, سونىڭ ىشىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جوبالارى ىرىكتەلىنىپ الىندى. ءبىزدىڭ ەكسپوناتتار حالىقارالىق ەكسپوناتتاردان كەم تۇسپەۋگە ءتيىس, – دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ايتىپ وتكەندەي, باس قالانىڭ عانا ەمەس, ەلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىراتىن اۋقىمدى شارانىڭ اشىلۋىنا 48 كۇن قالدى. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە, استانا اكىمدىگىنە, «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنا وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتقارىلۋعا ءتيىس مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
