– ەلشى مىرزا, بيىل قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعانىنا 25 جىل تولادى. وعان دەيىنگى ۋاقىتتا ەكى ەل تاريحي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان تىعىز بايلانىستا بولعانى بەلگىلى. جاقىن ارىپتەس ءارى تاتۋ كورشى رەتىندە قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ بولاشاعى الداعى ۋاقىتتا قالاي ءوربيدى دەپ ويلايسىز؟
– دۇرىس ايتاسىز, وسى جىلدىڭ كۇزىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتقانىنا 25 جىل تولادى. وسى كەزەڭ ىشىندە ەكى ەل اراسىندا كوپتەگەن ماڭىزدى وقيعالار بولدى, بولاشاقتا جان-جاقتى ءىس-قيمىلداردى جۇيەلى تۇردە كۇشەيتۋدىڭ سالماقتى بازاسى قالىپتاستى.
رەسەي فەدەراتسياسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازىرگى قاتىناستارىنىڭ نەگىزىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن, ولاردىڭ بولاشاق دامۋىن بولجاۋ ءۇشىن 25 جىلعا ارتقا شەگىنىپ, رەسەي مەن قازاقستان ەگەمەندىك العان كەزەڭگە دەيىنگى ۋاقىتقا ۇڭىلگەن ارتىق بولماس ەدى. كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ بىرىگىپ ءومىر ءسۇرۋ تاجىريبەسى ساياسي, گۋمانيتارلىق جانە ەكونوميكا سالالارىندا مۇددەلەر توعىسۋى مەن دامۋ ورتاقتىعىنىڭ الۋان ءتۇرلى فورمالارىنا تولى بولدى.
قازاقستاننىڭ 80-جىلداردىڭ سوڭىندا گۋمانيتارلىق سالادا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تاڭ قالدىرعان. رەسپۋبليكا حالقى جاپپاي ساۋاتتى بولدى, 56 جوعارى وقۋ ورنى, 260 ورتا ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جۇمىس ىستەدى, 7 ميلليونعا جۋىق ادام ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق تۇرىمەن قامتىلدى. ۇلتتىق مادەنيەتتەردىڭ ءبىر-بىرىمەن تەرەڭ ءسىڭىسىپ, ورتاق مەملەكەتتىڭ كەڭ اۋقىمىنا شىعۋى ورىن الدى. رەسەي-قازاقستاندىق كونتەكسىندە قوس رەسپۋبليكا ينتەلليگەنتسياسىنىڭ, ولاردىڭ شىعارماشىلىق وداقتارى مەن عىلىم اكادەميالارىنىڭ تىعىز بايلانىسى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنىڭ ورتاقتىعى مۇنىڭ تىكەلەي مىسالى بولدى. مادەني تۇرعىدا اباي, مۇحتار اۋەزوۆ, ءىلياس ەسەنبەرلين جانە باسقا دا قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەگى ورىس تىلىندە باسىلىپ شىعۋى ارقىلى الەمدىك تانىمالدىققا جەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستان تەاترلارى مەن «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ وركەندەۋى بايقالدى.
ەكونوميكا سالاسىندا ەرەكشە جارقىن كورىنىس قالىپتاستى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنا سۇيەنسەك, كسرو حالىق شارۋاشىلىعى كەشەنىنىڭ قۇرامىنداعى دامۋ كەزەڭىندە قازاقستان اسا ماڭىزدى ەكونوميكالىق ايماققا اينالدى. 1917 جىلعى رەۆوليۋتسياعا دەيىن قازاقستان ونەركاسىبىندە 15 سالا بولسا, 30-شى جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا – 30, ال 80-ءشى جىلداردىڭ سوڭىندا 230-دان استام, سونىڭ ىشىندە ماشينا قۇراستىرۋ مەن مەتالل وڭدەۋدىڭ 65 سالاسى بولدى.
قر-ڭ بۇگىنگى استىق ونىمدىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان 25 ملن. گەكتار تىڭ جەرلەردىڭ يگەرىلۋىنىڭ ارقاسىندا ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 8,9 ەسەگە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 6,2 ەسەگە, قۇرىلىس كولەمى 8 ەسەگە جۋىق ۇلعايدى. 1990-جىلداردىڭ باسىندا قازاقستان بۇرىنعى كەڭەس وداعىنداعى ءتۇستى مەتاللۋرگيا مەن كومىر ونەركاسىبىنىڭ باستى بازاسىنىڭ بىرىنە, استىق تاۋارلارىن وندىرەتىن جانە ەكسپورتتايتىن اسا ءىرى ايماققا اينالدى.
كسرو كونستيتۋتسياسىندا جازىلعان وداقتىق رەسپۋبليكالاردىڭ بولىنگەنگە دەيىنگى وزدەرىن وزدەرى بيلەۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋى 1991 جىلى بۇرىنعى كەنەس وداعىنىڭ ورنىندا جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتەرىنىڭ پايدا بولۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل ورايدا, ءداستۇرلى ەكونوميكالىق بايلانىستار جانە قازاقستاننىڭ كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەكونوميكانى ساياساتتان ءبىرىنشى قويعان مەملەكەتتىك دانالىعى اسا زور وڭ ىقپالىن تيگىزدى.
1991 جىلعى 17 تامىزدا-اق قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى الماتىدا وتكەن كەزدەسۋدە «ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىك تۋرالى» بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداپ, بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ەكونوميكالىق كەلىسىم تۇجىرىمداماسىن جاساپ شىعارۋدى ۇسىندى. بۇل قادام سول جىلى جەلتوقسان ايىندا كسرو-ڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ توقتاپ, جاڭادان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ قۇرىلۋى تۋرالى جاريالاعان 11 مەملەكەت باسشىلارىمەن الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلداۋىنا جول اشتى. 1992 جىلدىڭ 22 قازانىندا رف مەن قر اراسىنداعى وكىلەتتى وكىلدەرمەن الماسۋ پروتوكولىنا قول قويۋ ساتىنەن باستاپ رەسەي مەن قازاقستان قارىم-قاتىناستارىنىڭ ىنتىماقتاس ەگەمەن مەملەكەتتەر رەتىندەگى تاريحى باستالدى. وسى تەكتەس بايلانىستار ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرىپ, قازىرگى تاڭدا ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالدى.
بۇل كەزەڭ ىشىندە ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالالارىن دەرلىك قامتىعان بەرىك قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك بازا قالىپتاستى. سولاردىڭ ىشىندە دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى شارت (1992 جىلعى 25 مامىر), XXI عاسىرعا باعدارلانعان ماڭگىلىك دوستىق جانە وداقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسيا (1998 جىلعى 6 شىلدە), XXI عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارت (2013 جىلعى 11 قاراشا) سىندى قۇجاتتاردى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. 300-گە تارتا مەموراندۋم مەن كەلىسىم جاسالدى, ءتۇرلى قىزمەت سالالارىنداعى ۇلتتىق زاڭنامالار بىرەگەيلەندىرىلدى. 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل تۋرالى جوسپار, 2020 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى, 2012-2017 جىلدارعا ارنالعان وڭىرارالىق جانە شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ شارالارىنىڭ باعدارلاماسى مەن جوسپارى تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قازاقستان مەن رەسەي ارىپتەستىگىنىڭ ستراتەگيالىق دەڭگەيىنە ەكى ەل باسشىلارىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا ساياسي سەنىم مەن ءداستۇرلى دوستىق قارىم-قاتىناس وڭ ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. جالپى العاندا, 2015 جىل مەن 2017 جىلدىڭ باسى ارالىعىندا ەكى مەملەكەتتىڭ پرەزيدەنتتەرى رەسمي ساپارلار مەن حالىقارالىق شارالار اياسىندا جيىرمادان استام كەزدەسۋ وتكىزىپتى. ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەس پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسى وتىرىستارىنىڭ اياسىندا رف مەن قر-ڭ ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جانە ۇكىمەت توراعالارىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى وتەدى. رەسەي مەن قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنەدى. بىلتىر 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى كونسۋلتاتسيالار جوسپارىنا قول قويىلدى.
پارلامەنتتىك جەلى بويىنشا بايلانىستار بەلسەندى تۇردە دامۋدا. 2016 جىلعى مامىردا استاناعا رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جيىنى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو كەلدى, ال جەلتوقساندا رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى ۆياچەسلاۆ ۆولودين العاش رەت قازاقستانعا رەسمي ساپار جاسادى. وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا استانادا جانە قاراشادا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتىرىستارى وتكەن «رەسەي-قازاقستان» ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى پارلامەنتارالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى جالعاسىن تابۋدا. رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتى رەسەي مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قوسقان قوماقتى ۇلەسى ءۇشىن «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتادى. بۇل وردەن قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسىنا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىزىندا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن تمد پا كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا تاپسىرىلدى.
رەسەي مەن قازاقستان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ 1994 ج. م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ-دە سويلەگەن سوزىندە كوتەرگەن ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلادى. ەۋرازەق, كەدەن وداعى جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك سىندى ساتىلاردان وتكەن بۇل يدەيا 2014 جىلى 29 مامىردا استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويۋعا ۇلاستى جانە 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا كۇشىنە ەندى. كەلەسى ينتەگراتسيالىق قادامدار – ەەو-نىڭ ارمەنيا مەن قىرعىزستاننىڭ ەسەبىنەن كەڭەيۋى, وداق جۇمىسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقان حالىقارالىق ۇيىمدار جانە كوپتەگەن مەملەكەتتەرمەن بايلانىس ورناتۋ بۇل ۇيىمنىڭ ومىرشەڭدىگى مەن دامۋ بولاشاعىن كورسەتەدى.
ءوزىڭىز كورىپ وتىرعانداي, رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ەقىجاقتى قارىم-قاتىناستار كەڭ ءارى الۋان ءتۇرلى. بۇگىندە دوس ەلدەردىڭ الدىندا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋ, شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋ, گەوگرافيالىق ورنىن ءتيىمدى پايدالانۋ, سونداي-اق قۋاتتى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك قۇرۋ سىندى ورتاق ماقساتتار تۇر.
– قازاقستان مەن رەسەي ءۇشىن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. الايدا, سوڭعى 2-3 جىلدا بۇل سالانىڭ ءبىرشاما تەجەلىپ قالۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟
– بارلىعى دا ءبىز قالاعانداي ءمىنسىز ەمەستىگىن راستايمىن. جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ شەگى 2015-2016 جىلدارعا تاپ كەلگەنىن بىلەسىز, سونىڭ سالدارىنان رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى ازايىپ, شامامەن 12,6 ملرد. دوللاردى قۇرايدى. ەلدەرىمىزدىڭ ساۋدا-ساتتىق كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە, نەگىزىنەن, مۇناي مەن ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ قۇلدىراعانى جانە سوعان بايلانىستى رەسەي مەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى باياۋلاعانى سەبەپ بولدى. ءوزارا تاۋار اينالىمنىڭ ازايۋى سونىمەن قاتار ۇلتتىق ۆاليۋتالار باعامىنىڭ تومەندەۋى ناتيجەسىندە دوللار باعاسىنىڭ كۇرت كوتەرىلۋىنەن جانە سونىڭ سالدارىنان حالىق پەن بيزنەستىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى سەبەبىبەن بولدى. وسىعان وراي, قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە جۇگىنەر بولساق, قازاقستاننىڭ باسقا ەلدەرمەن ساۋدا قاتىناسىنىڭ بۇدان دا تومەن تۇسكەن كەزدەرى بولعانىن اڭعارامىز. وسىلايشا, قازاقستان سىرتقى ساۋداسىنداعى فرانتسيانىڭ ۇلەس سالماعى 2016 جىلى 4,4%-دان 4%-عا دەيىن, گەرمانيانىڭ ۇلەسى 3%-دان 2,8%-عا دەيىن قىسقاردى. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ءبىرشاما قۇلدىراۋى بايقالادى. ونىڭ ۇلەسى 2015 جىلعى 13,8%-دان 2016 جىلى 12,7% دەيىن ازايدى. قازاقستان مەن قحر-دىڭ ساۋدا-ساتتىق كولەمى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 25,4%-عا (رەسەيمەن – 16,2%-عا) قۇلدىرادى, جانە بۇل سانكتسيالاردىڭ استىندا قالعان رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ قىسقارىپ, ال قىتاي ەكونوميكاسى, كەرىسىنشە, وسكەن جاعدايدا ورىن الىپ وتىر.
سوعان قاراماستان, رەسەي قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەلدىك ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. رەسپۋبليكانىڭ جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 20 پايىزى رەسەيمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ ۇلەسىنە تيەدى (سالىستىرۋ ءۇشىن: 2015 جىلى رەسەيگە قر-نىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ 19,7% ۇلەسى تيەسىلى ەدى, 2016 جىلى – 20,4%). ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسەيدىڭ سىرتقى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ىشىندە تمد بويىنشا ەكىنشى ورىن الىپ وتىر. ەلدەرىمىزدىڭ ءدال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىعى باسقا ارىپتەستەرمەن اراداعى قاتىناسقا قاراعاندا تاۋار اينالىمىنىڭ ازىراق قىسقارۋىن قامتاماسىز ەتتى.
– ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ مۇمكىندىكتەرىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ باياۋلاعانىنا قاراماستان, ينۆەستيتسيالىق جانە ىسكەرلىك بايلانىستاردا جاقسى ناتيجەلەر بار ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. 1991 جىلدان بەرگى ارالىقتا قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالىنعان رەسەيلىك ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 10 ميلليارد دوللار بولسا, رەسەي ەكونوميكاسىنا سالىنعان قازاقستاندىق ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 3 ميللياردتى قۇرايدى. قازاقستاندىق بيزنەستىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرىمەن ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا دەگەن تومەندەمەي تۇرعان قۇلشىنىسىن قاناعاتتانارلىقپەن اتاپ وتكىم كەلەدى. وتكەن جىلى قر-دا رەسەيدىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ سانى 20 پايىزعا ارتىپ, 7 مىڭعا جەتتى. بۇل كورسەتكىش الداعى ۋاقىتتا ۇزدىكسىز ءوسىپ وتىرادى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كوپتەگەن سالالارىندا جالپى سوماسى 20 ملرد.-تان استام دوللار قۇرايتىن 93 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اسىرەسە, ەنەرگەتيكا جانە كولىك سالالارىندا, تاۋ-مەتاللۋرگيالىق كەشەندە, ماشينا جاساۋ, كەمە جاساۋ, حيميا ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سىندى سالالاردا بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالار جەتەرلىك. ونەركاسىپتە, قازاقستاندا اۆتوموبيل تەحنيكاسىن بىرلەسىپ ءوندىرۋ مەن تاسىمالداۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىق جالعاسۋدا.
– رەسمي استانانىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەردەگى بىتىمگەرلىك باستامالارىنا, بىرقاتار حالىقارالىق پروبلەمالاردى (رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى, ۋكرايناداعى جاعدايلارعا, سيريا ماسەلەسى بويىنشا كەلىسسوزدەرگە بايلانىستى) شەشۋگە قاتىستى مامىلەگەرلىك رولىنە, اسىرەسە كوز الدىڭىزدا ءوتىپ جاتقان استانالىق كەلىسسوزدەر پروتسەسىنە قاتىستى كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى قىزمەتىن باستاعان, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇقشۇ, شىۇ, ەقىۇ, اوسشك سىندى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قر پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سىندارلى بىتىمگەر رەتىندەگى ءرولى حالىقارالىق ارەنادا كەڭىنەن تانىمال, ول تۋرالى 2015 جىلى استانادا جارىق كورگەن «بىتىمگەر» («ميروتۆورەتس») اتتى كىتاپتا جاقسى جازىلعان. ونى وقىرماندارعا وقۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين الەمدەگى داعدارىستى ەڭسەرۋدە قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك الاۋەتى مەن قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ بەلسەندى رولىنە بىرنەشە مارتە جوعارى باعا بەردى.
سوندىقتان سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلانعان وپپوزيتسياسىنىڭ اراسىندا ۇنقاتىسۋدى جولعا قويۋ ۇدەرىسىن قاي جەردە وتكىزۋ تۋرالى سۇراق تۋىنداعان كەزدە ەڭ وڭتايلى ورىن رەتىندە قازاقستان استاناسى – استانا قالاسىنىڭ تاڭدالۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. كەلىسسوزدەردىڭ ءۇش راۋندىنىڭ ناتيجەلەرىنە كوز جۇگىرتسەك, استانا پروتسەسى جەنەۆاداعى بۇۇ اياسىنداعى سيرياارالىق كەلىسسوزدى الماستىرماي, لايىقتى تولىقتىرىپ, بارلىق تاراپتار ءۇشىن ماڭىزدى ناتيجە اكەلۋدە. بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا الماتىداعى رەسەي مەن قازاقستان باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى بارىسىندا ۆلاديمير پۋتين استانادا سيريا ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقارالىق كەزدەسۋلەردى تابىستى ۇيىمداستىرۋعا جەكە ۇلەس قوسقانى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىس ءبىلدىردى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز وبەكتيۆتى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان ەلورداسىنداعى كەلىسسوزدەر كەزىندە بۇعان دەيىن بولماعان ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى: سيرياداعى اتىستى توقتاتۋ رەجيمىن قاداعالاۋ تەتىگى جاسالدى, بۇل جەنەۆا كەلىسسوزدەرىن جالعاستىرۋعا نەگىز بولدى.
– بيىلعى جىلى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 15 جىل تولادى. ۇيىمنىڭ تاريحى, مىندەتتەرى تۋرالى, سونداي-اق وسى ۇيىم اياسىنداعى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ىنتىماقتاستىعى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا 1992 جىلى 15 مامىردا تاشكەنت قالاسىندا تمد-عا مۇشە التى مەملەكەتتىڭ – قازاقستان, ارمەنيا, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان جانە وزبەكستان ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قول قويعان بولاتىن. وعان 1993 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ازەربايجان, ال سول جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا گرۋزيا مەن بەلارۋس ەلدەرى دە قوسىلدى.
2002 جىلعى 14 مامىردا, 15 جىل بۇرىن, ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان ەلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) قۇرىلدى. 2006 جىلدىڭ ماۋسىمىندا «وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇقشۇ-عا مۇشەلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى» شەشىم قابىلداندى. بىراق 2012 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بۇل ەلدىڭ مۇشەلىگى توقتاتىلدى. قازىرگى تاڭدا ۇقشۇ قۇرامىنا 6 مەملەكەت كىرەدى: ارمەنيا, بەلورۋسسيا, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان.
2002 جىلدىڭ 7 قازانىندا كيشينەۆتە ۇقشۇ جارعىسى قابىلداندى. جارعىعا سايكەس, اتالعان ۇيىمنىڭ باستى ماقساتتارى بەيبىتشىلىكتى, حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, ۇجىمدىق نەگىزدە مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىزدىگىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن جانە ەگەمەندىگىن قورعاۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ماقساتتارعا جەتۋدە مۇشە مەملەكەتتەر باسىمدىقتى ساياسي قۇرالدارعا بەرەدى.
ۇيىمنىڭ دامۋى بارىسىندا ونىڭ جارعىلىق قۇجاتتاردان بولەك 80-نەن استام ءتۇرلى كەلىسىمدەر مەن پروتوكولداردى قامتيتىن كەلىسىمشارتتىق-قۇقىقتىق بازاسى نىعايۋدا.
2004 جىلدان بەرى ۇيىمنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا بايقاۋشى مارتەبەسى بار. 2010 جىلى ماسكەۋدە بۇۇ مەن ۇقشۇ حاتشىلىقتارىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلداندى, وندا ەكى ۇيىمنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن, اتاپ ايتقاندا, بىتىمگەرلىك باعىتتاعى جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋ قاراستىرىلعان. ونى دامىتۋ ماقساتىندا 2012 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە نيۋ-يوركتە ۇقشۇ حاتشىلىعى مەن بۇۇ بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى وپەراتسيالار دەپارتامەنتى اراسىندا ءوزارا تۇسىنۋشىلىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. 2016 جىلدىڭ قاراشاسىندا وتكەن بۇۇ با 71-ءشى سەسسياسى بارىسىندا بۇۇ مەن ۇقشۇ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى رەزوليۋتسيا قابىلداندى. بۇل قۇجاتتا ۇقشۇ ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك اۋماعىنداعى كەڭ اۋقىمدى سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەرگە ادەكۆاتتى تۇردە جاۋاپ بەرە الاتىن ۇيىم رەتىندە قاراستىرىلعان. بۇۇ قك كونترتەرروريستىك كوميتەتى, بۇۇ ەسىرتكى مەن قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىن قوسا بۇۇ-نىڭ باسقا دا قۇرىلىمدارمەن ناتيجەلى بايلانىستار ورناتىلۋدا.
ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى شىۇ, ەقىۇ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, حالىقارارلىق كوشى-قون ۇيىمى جانە باسقا دا حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن اراداعى بايلانىستىردى جالعاستىرۋدا.
ۇقشۇ پارلامەنتتىك ولشەمى دامۋدا. 2006 جىلعى قاراشادا تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى بازاسىندا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ۇيىمنىڭ پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق ورگانى بولىپ تابىلاتىن ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (ۇقشۇ پا) قۇرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت جاسالۋىنىڭ 25 جىلدىعى, ۇيىمنىڭ قۇرىلۋىنىڭ 15 جىلدىعى جانە ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەيانىڭ 10 جىلدىعىنىڭ اياسىندا وتكەن ۇقشۇ پا كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى قاتىسۋشىلارىنىڭ رەسەيدىڭ سولتۇستىك استاناسىندا قايتا جينالۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار.
سانكت-پەتەربۋرگتەگى جيىندا رەسەي مەن قازاقستان جانە ۇقشۇ-ڭ باسقا مۇشە مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ الدىندا تۇرعان ورتاق مىندەتتەرىن قولدايتىندارىن كەزەكتى مارتە جەتكىزدى. ولار: ۇيىمنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ, تىعىز قارىم-قاتىناسقا جانە شيەلەنىس جاعدايلارىن شەشۋدە ديالوگ ەتيكاسىنا باعىت الۋ, سونىمەن قاتار حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستە كۇش بىرىكتىرۋ. وتىرىستا ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇيىمنىڭ ەۋرازياداعى اسكەري-ساياسي قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى رولىنە جوعارى باعا بەرىپ, ۇقشۇ الەۋەتىنىڭ جانە ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەرىنىڭ ارىپتەستىگى نىعايۋىنىڭ قازاقستاننىڭ مۇددەسىنە تولىق ساي كەلەتىنىن, ونى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ نازارىندا ۇستاپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستاندا تۇراتىن ورىستاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاتىستى قانداي پىكىردەسىز؟ رەسەيدەگى قازاقتارعا, سوندا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە قانشالىقتى جاعداي جاسالعان؟
– تاريحي قارىم-قاتىناستارىمىزعا بايلانىستى, بۇگىندە ەكى ەل شەكاراسىنىڭ ەكى بەتىندە دە قازاقتار, ورىستار, ارالاس وتباسىلار ءومىر سۇرۋدە. بۇگىندە قازاقستان وڭىرلەرىندە تۇراتىن رەسەيلىك وتانداستاردىڭ سانى 3,5 ميلليوننان اسادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ءبىرتۇتاس كوپۇلتتى قازاقستان حالىقىنىڭ ءبىر بولىگى بولا تۇرا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اياسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسادى جانە سونىمەن بىرگە وزدەرىنىڭ وزىندىك قاسيەتتەرى مەن مادەني-تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ كەلەدى. بۇل تولىقتاي رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى قول قويىلعان XXI عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارتتىڭ بولمىسىنا ساي كەلەدى. بۇل شارت, اتاپ ايتقاندا, ەكى مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ءومىر سۇرەتىن ۇلتتىق ازشىلىقتار مەن ەتنوستىق توپتاردىڭ ەتنوستىق, تىلدىك, مادەني جانە ءدىني تولتۋمالىعىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە دە سول تولتۋمالىقتى ساقتاۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋدىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. قازاقستانداعى ورىستاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى وسى شارتتا كورسەتىلگەن دۇنيەلەرگە تولىق جاۋاپ بەرەدى دەپ سانايمىن.
بۇل رەتتە, ورىس ۇلتى وكىلدەرىنىڭ, ياعني قازاقستان ازاماتتارىنىڭ باسقا قازاقستاندىقتارمەن بىردەي ءومىر ءسۇرىپ جاتۋى – تابيعي نارسە. دەگەنمەن, قازاقستاندا تۇرعىلىقتى تۇراتىن رەسەي ازاماتتارىنا قاتىستى ەرەكشەلىكتەر بار. رەسەي ازاماتتارىنىڭ بۇل كاتەگورياسى ازىرشە وزدەرىنىڭ وتانداستارى – قازاقستان ازاماتتارى سياقتى تولىققاندى قۇقىقتاردى يەلەنبەگەن. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمىنە قاتىستى. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر ازىرلەنۋدە. وسى وزگەرىستەر بويىنشا, رەسپۋبليكا اۋماعىندا تۇرعىلىقتى تۇراتىن شەتەل ازاماتتارى قازاقستان ازاماتتارىمەن ءبىر دەڭگەيدە تەگىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزە الادى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, سەبەبى ول قازاقستاندا تۇراتىن رەسەي ازاماتتارىنا تۇرعىلىقتى جەرلەرى بويىنشا ەمحانالاردا ەم قابىلداۋلارىنا, سونىمەن قاتار سوزىلمالى ناۋقاستارعا بەرىلەتىن ينسۋلين, استمالىق پرەپاراتتار سىندى ەرەكشە ءدارى-دارمەكتەردى الۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني, رەسەيدە تۇرعىلىقتى تۇراتىن قازاقستان ازاماتتارى سياقتى قۇقىقتارعا يە بولا الادى. اتالعان وزگەرىستەر كوپ ۇزاماي كۇشىنە ەنەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
زاڭدى تۇلعانى قۇرۋسىز جەكە كاسىپكەرلىكتى (جك) جۇزەگە اسىرۋشى رەتىندە قازاقستاندا تۇرعىلىقتى تۇراتىن رەسەي ازاماتتارىنىڭ ەڭبەك قىزمەتتەرىنە قاتىستى سۇراقتاردى شەشۋدە جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا كۇشىنە ەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپكەرلىك كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس جك رەتىندە تىركەلۋ ءراسىمى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلگەن: قىزمەتتىڭ ءوزى حابارلاندىرۋ تارىتىبىنە كوشىرىلدى, ال جەكە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى كۋالىك جويىلدى.
ەكىنشى سۇراعىڭىزعا كەلەر بولسام, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنە جانە قازاقستان ازاماتتارىنا بارىنشا ىڭعايلى جاعداي تۋعىزۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. رەسەيدە 1996 جىلى قابىلدانعان «ۇلتتىق-مادەني اۆتونوميالار تۋرالى» زاڭنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تۇرىپ جاتقان 70 مىڭنان استام ادامدى قامتيتىن قازاق دياسپوراسىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن رەسەي قازاقتارىنىڭ فەدەرالدىق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسى جىلدار بويى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە باسقا ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ءوزىن سايكەستەندىرۋدىڭ مۇنداي فورماتتارىن ۇيىمداستىرعان ءبىر دە ءبىر ەلدى اتاي المايمىن. رەسەيدىڭ قازاقستانمەن شەكارالاساتىن وبلىستارىنداعى قازاقشا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر, ونداعان قازاق ەتنومادەني ورتالىقتارى مەن بىرلەستىكتەرىنىڭ بولۋىنىڭ ايتارلىقتاي ماڭىزى بار.
ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا جاسالعان 2003 جىلعى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەرگە سايكەس, رەسەي تاراپى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى جوعارى جانە ورتا-تەحنيكالىق مەكەمەلەرىندە ءبىلىم الۋىنا گرانت ءبولىپ كەلەدى. وسىلايشا, مىسالى 2016-2017 وقۋ جىلىندا رەسەي فەدەرالدىق بيۋدجەتى قارجىسىنىڭ ەسەبىنەن 452 قازاقستان ازاماتى وقۋعا قابىلداندى. بيىل رەسەيدە تەگىن ءبىلىم الۋعا نيەت بىلدىرگەن ۇمىتكەرلەردەن تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ ماكسيمالدى سانى تىركەلدى: ءتيىستى كونكۋرسقا قاتىسقانداردىڭ قاتارى 2200 ادامدى قۇرادى. تاعى ءبىر ماسەلەنى اتاپ وتكىم كەلەدى. گرانت بولۋدەن بولەك, قازاقستاندىق تالاپكەرلەر ءۇشىن رەسەي جوو-نا تۇسۋگە رەسەي ازاماتتارىمەن بىردەي جاعداي جاسالعان. بارلىق تالاپكەرلەردىڭ تەگىن وقىتۋ فورماسىنا قابىلدانۋ مۇمكىندىگى تەڭ, ءارى ولار تەك ەمتيحان ناتيجەلەرى بويىنشا انىقتالادى. بۇل جاعدايدا ۇمىتكەرلەردىڭ ازاماتتىعى ەسكەرىلمەيدى.
– ەكى ەلدىڭ مادەني سالاداعى بايلانىستارىن قالاي باعالايسىز؟
– رەسەي مەن قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىلدارىنىڭ ارقاسىندا ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىس تا جوسپارلى تۇردە دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى اراسىنداعى 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دالەلدەدى. باعدارلامادا شىعارماشىلىق وداقتار, تەاترلار, مۋزەيلەر اراسىندا, ادەبي جانە ءتارجىما سالاسىندا, كينەماتوگرافيادا, حالىق شىعارماشىلىعىندا, كىتاپحانا ىسىندە بايلانىستى كەڭەيتۋ قاراستىرىلعان. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ماسكەۋدە تاراپتار باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمىن 2017-2019 جىلدارعا دەيىن ۇزارتۋعا شەشىم قابىلدادى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا رەسەيدىڭ مادەنيەت ءمينيسترى ۆلاديمير مەدينسكي مەن قر-ڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى استانادا اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنا قول قويدى. رەسەي مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ قازاقستان استاناسىنا كەلۋى اياسىندا ەلدەرىمىزدىڭ كينەماتوگراف سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان رەسەي كينوسىنىڭ كۇندەرى ءوتتى. ناۋرىز ايىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۋزەيىندە ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولۋىنا ورايلاستىرىلعان «رەسەي جانە قازاقستان: ماڭگىلىك دوستىق ستراتەگياسى» اتتى اۋقىمدى كورمە ۇيىمداستىرىلدى. ءساۋىردىڭ ورتاسىنا دەيىن قازاقستاندىقتار مەن استانا قوناقتارى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇراعاتتارىنان الىنعان 300-گە جۋىق قۇجاتتى قامتىعان بىرەگەي ەكسپوزيتسيامەن تانىسا الدى.
ءداستۇرلى زاماناۋي ونەردىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن دارىپتەپ جۇرگەن رەسەي مادەنيەتىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدەرىنىڭ اتقارىپ جۇرگەن ىستەرىن اتاپ وتپەسكە بولماس. قازاقستان استاناسىندا وتكەن 14-ءشى ماسكەۋلىك پاسحا فەستيۆالى اياسىندا ديريجەر ۆالەري گەرگيەۆتىڭ باسقارۋىمەن قويىلعان سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ماريندىك تەاترى سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ كونتسەرتى, سونىمەن قاتار سانكت-پەتەربۋرگتەگى ۆ.ەيفمان اكادەميالىق بالەت تەاترىنىڭ گاسترولدىك ساپارمەن كەلىپ, «استانا-وپەرا» تەاترىنىڭ ساحناسىندا العاش رەت «ەۆگەني ونەگين» بالەتىن قويۋى – مەنىڭ ەسىمدە قالعان شارالار.
قازاقستاندىقتار سەرگەي بەزرۋكوۆتىڭ كوركەمدىك جەتەكشىلىگىمەن كەلگەن ماسكەۋ گۋبەرنيا تەاترىنىڭ, رەسەي ارمياسى اكادەميالىق تەاترىنىڭ, ءنوۆوسىبىر وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ, ياكۋتيا اكادەميالىق تەاترىنىڭ ارتىستەرىن جانە باسقا دا ۇجىمداردى ۇلكەن قوناقجايلىلىقپەن قابىلدادى.
– ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا قانداي شارالار وتكىزۋ جوسپارلانعان؟
– 2017 جىلدىڭ جازىندا استانادا دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو-2017 كورمەسى اشىلادى. كورمەنىڭ اياسىندا رەسەي كۇندەرىن, ماسكەۋ كۇندەرىن, پەنزا وبلىسىنىڭ كۇندەرىن, باسقا دا وڭىرلەردىڭ كۇندەرىن وتكىزبەكپىز. ەرميتاجدىڭ كورمەسىن, ەلىمىزدەگى سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ماريندىك جانە ميحايلوۆسكي تەاترلارىنىڭ گاسترولدىك ساپارلارىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. استاناعا ا.پ.چەحوۆ اتىنداعى ماسكەۋ كوركەمونەر تەاترىنىڭ كەلۋى بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, جەتكىنشەكتەر اراسىندا پ.ي.چايكوۆسكي اتىندا فورتەپيانودان, سكريپكا مەن ۆيولونچەلدەن كونكۋرس وتەدى.
ءوزىڭىز بايقاعانداي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى مادەني بايلانىستار وتە بەرىك ءارى جان-جاقتى دەۋگە بولادى. ارينە, الداعى ۋاقىتتا ونى دامىتا بەرۋىمىز كەرەك. مادەني الماسۋلاردى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزۋ كەرەك, كونتسەرت, فەستيۆالداردى, ارتىستەردىڭ گاسترولدەرىن ۇيىمداستىرۋدى ىنتالاندىرۋ, بىرلەسكەن گۋمانيتارلىق جوبالاردى دامىتۋ قاجەت, رەسەي-قازاقستان قاتىناستارىنىڭ تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ كوبىرەك جاريالاعانىمىز, ەكى ىنتىماقتاس مەملەكەتتىڭ حالىقتارى اراسىنداعى قاتىناستار جايلى كوركەم كورىنىستەردى تۇسىرگەنىمىز ءجون. دوستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك داستۇرلەرىن نىعايتۋ – رەسەي-قازاقستان قاتىناسىنىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
