ءۇش قاباتتى, ساۋلەتتى سارايدا بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى 16 ەتنومادەني ءبىرلەستىك ورنالاسقان. ولاردان باسقا, اسسامبلەيانىڭ جاستار قاناتى مەن وبلىستىق سوعىس ءجانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ كابينەتى بار. سونىمەن قاتار, 150 ورىندىق كونتسەرت زالى, 80 ورىندىق ءماجىلىس زالى ءبىر جىل ىشىندە تالاي-تالاي ىزگى شارانىڭ وتۋىنە كۋا بولدى. جاقسى جابدىقتالعان مەدياتسيا كابينەتى دە كەلۋشىلەرگە پايدالى قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى.
بۇلاردان باسقا, ەكى دايىندىق كابينەتى مەن حورەوگرافيا زالى, ءۇش ءتىلدى ۇيرەتۋ سىنىبى بار. كيىم ساقتاۋ, بەت ارلەۋ جەكە ورىندارى دا جۇمىس ىستەيدى. اتالعان عيماراتتا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا دا بارلىق جاعداي جاسالعان. پاندۋستار مەن جەدەلساتى ورناتىلعان. سوڭعى ۇلگىمەن جابدىقتالعان دىبىس جازۋ ستۋدياسى مەن دىبىس رەجيسسەرىنىڭ ورىندارى ءجانە جارىق ءتۇسىرۋ كابينەتىنىڭ قىزمەتى دە ۇسىنىلعان. ۇلكەندى-كىشىلى 143 بولمەدەن تۇراتىن «دوستىق ءۇيىن» اتىنا زاتى ساي ىنتىماقتىڭ ۇياسى دەۋگە ابدەن بولادى.
ستاتيستيكاعا قاراساق, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 90 ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلى تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىس كەشىپ جاتىر. وڭىردە بارلىعى 50-دەي ەتنومادەني ءبىرلەستىك بولسا, سونىڭ 16-سى وبلىس ورتا-
لىعىندا شوعىرلانعان.
اڭگىمەنىڭ رەتى كەلىپ تۇرعاندا, ءدال وسى 16-نىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەي كەتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز: باۋىرلاس ازەربايجان حالقىنىڭ «بىرلىك» اتتى ۇيىمى ءاۋ باستا 1992 جىلى قۇرىلعان ەكەن. باتىس قازاقستان وبلىسىندا 1504 ازەربايجان تۇرادى, ونىڭ 1109-ى ورال قالاسىندا. ازەربايجانداردىڭ جاپپاي قازاق جەرىنە قونىس اۋدارۋى 1930-جىلدارعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە بولىپتى. نادجاف مامەدوۆ باسقاراتىن «بىرلىك» ورتالىعى بۇگىندە قوناقجاي قازاق جەرىنىڭ گۇلدەنىپ دامۋى ءۇشىن ۇلەس قوسۋدا.
باتىس قازاقستان وبلىستىق «ماسيس» ارميان ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگى 1995 جىلى ءدۇنيەگە كەلگەن «كوۆچەگ-تاپان» قوعامىنان باستاۋ الادى. بۇگىندە «ايدانا» اتتى جول-قۇرىلىس كومپانياسىن باسقارىپ وتىرعان بەلگىلى كاسىپكەر, ورال قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى اۆەتيك اميرحانيان وڭىردەگى 500-گە جۋىق ارميان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, «قازاقستان» اتتى ورتاق شاڭىراقتىڭ ىرىسى مەن ىنتىماعىن جاراستىرىپ كەلەدى.
«گرامادا» بەلارۋس ەتنومادەني بىرلەستىگى 2007 جىلى قۇرىلعان. ءوز ۇلتىنىڭ ۇلى ءداستۇرلەرىن جاڭعىرتىپ, تۋعان ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن باس قوسقان بەلارۋستار دا «دوستىق ءۇيىنىڭ» تەڭ دارەجەلى «تۇرعىندارىنىڭ» ءبىرى. بۇل ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا داريان اۋىلىندا قۇرىلعان «سيابرى» بەلارۋس فولكلور انسامبلى ەرەكشە اتسالىسادى. ءسويتىپ, وڭىردە تۇرىپ جاتقان 2 مىڭعا جۋىق بەلارۋس وكىلدەرىنىڭ ءۇنى دە اقجايىقتىڭ اسپانىندا قا-لىقتاپ تۇر دەۋگە بولادى.
«رەسپۋبليكالىق دۇنگەن ءمادەني ورتالىعى» باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ فيليالى وسىدان ون جىل بۇرىن, 2007 جىلدىڭ 22 تامىزىندا ءتىركەلگەن ەكەن. سانى از بولسا دا ۇيىمشىلدىعىمەن تالاي تاعىلىمدى شارالارعا ۇيىتقى بولىپ ءجۇرگەن ۇجىمنىڭ ءبىرى.
«ادەبيەت سالونى», «تاريح كلۋبى», «كىتاپحانا» سەكىلدى سان ءتۇرلى ۇيىرمەلەردى ۇزدىكسىز ءجۇرگىزىپ, اعارتۋشىلىق قىرىمەن تانىمال بولعان «لامەد» باتىس قازاقستان وبلىستىق ەۆرەي ەتنومادەني قوعامدىق ءبىرلەستىگىن ولگا دەرگاچەۆا باسقارادى.
«ەدىل-جايىق قازاقتارى قاۋىمداستىعى» اتتى ۇيىمنىڭ ءدۇنيەگە كەلگەنىنە بيىل 20 جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ءتاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭسارىسىندە, 1990-جىلدارى قازاق جەرىن تالان-تاراجعا سالعىسى كەلەتىن سەپاراتيستىك اعىمدارعا قارسى قۇرىلعان پاتريوتتىق توپ بۇگىندە بايسالدى قالىپقا ءتۇسىپ, ەل يەسى, جەر يەسى رەتىندە ساليقالى ءسوز ايتاتىن سالماقتى ۇيىمعا اينالعان.
اقجايىق وڭىرىندە اتى بەلگىلى قوعامدىق قوزعالىستاردىڭ ءبىرى – ورال كازاچەستۆوسى. باتىس قازاقستان وبلىسى اسسامبلەياسىندا كازاك ۇيىمدارىنىڭ اتىنان بقو «ورال-يايك كازاكتارى» قوعامدىق ءبىرلەستىگى, «جايىق ورال كازاكتارى وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگى ءجانە بقو «يايك» قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق كازاك ورتالىعى ماندات العان. بۇلاردان بولەك, «ورىس مادەنيەتى ورتالىعى» بقو قوعامدىق بىرلەستىگى تاعى بار. بىرنەشە عاسىردان بەرى ءوڭىردىڭ ءوز تۇرعىنىنا اينالعان ورىستار ەڭ كوپساندى دياسپورا سانالادى. وبلىس بويىنشا ورىستاردىڭ سانى 129 982 بولسا, ورال قالاسىندا 88 940 ەكەن.
باتىس قازاقستان وبلىسىندا 928 كورەي تۇرادى, ونىڭ 674-ءى ورال قالاسىندا شوعىرلانعان. 1990 جىلى كورەي مادەنيەت ورتالىعى رەتىندە قۇرىلعان ۇيىم –اسسامبلەيانىڭ ەڭ بەلسەندى مۇشەسى. قازاق جەرىنە كورەيلەردىڭ زورلىقپەن كوشىرىلگەنىنە 75 جىل تولعان 2012 جىلى ورالدىق كورەيلەر جينالىپ, «قازاق حالقىنا مىڭ العىس!» اتتى مونۋمەنت تۇرعىزدى.
«حايمات» اتتى نەمىس ءمادەني-اعارتۋ قوعامى ورال قالاسىندا 1991 جىلى دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. سوعىستىڭ قيىن جىلدارى ءۇيرەنىسكەن مەكەنىنەن دەپورتاتسياعا ۇشىراپ, قازاق دالاسىنا ەرىكسىز كەلگەن نەمىستەر دە بقو-داعى ەڭ كوپ ساندى ۇلتتىڭ ءبىرى ەدى. قازاق كسر-ءىنىڭ ەكونوميكاسىن, اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرۋگە زور ۇلەس قوسقان نەمىس اعايىن-
داردىڭ ەسىمدەرى ەل ەسىندە. ءبۇگىندە دەنى اتاجۇرتىنا قونىس اۋدارعانىمەن, اقجايىق ءوڭىرىندە الىگە دەيىن نەمىس ۇلتىنىڭ 1313 وكىلى تۇرىپ جاتىر.
قازاقستاننىڭ باتىس ءوڭىرىندە اتى سيرەك ەستىلەتىن ۇيعىر حالقىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىگى ورال قالاسىندا 2005 جىلى قۇرىلعان. ۇيىمنىڭ العاشقى ءتوراعاسى نۇراحمەت ءماسىموۆ وڭىرگە تانىمال بەدەلدى جان ەدى. از ساندى اعايىندارىن ۇيىستىرىپ, ۇيىمشىل ۇجىم ەتە ءبىلدى. ءبۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى سالتاناتتى شارالاردا قىزىل-جاسىل كيىنىپ, اسەم اۋەن, ادەمى بيىمەن كورەرمەندى ءتانتى ەتىپ ءجۇرگەن ۇيعىر ەتنومادەني ءبىرلەستىگى – اسسامبلەيانىڭ تەڭ تەرەزەلى مۇشەسى.
ال ۋكرايندار باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بايىرعى وكىلدەرىنەن سانالادى. تاريحشىلار ۋكراينداردىڭ قازاق توپىراعىنا قونىس اۋدارۋىن بىرنەشە كەزەڭگە بولەدى. ءبۇگىندە وبلىس ايماعىندا 10 081 ۋكراين تۇرادى, ونىڭ 3 654-ءى ورال قالاسىن مەكەن ەتكەن. ورالداعى ۋكراين ەتنومادەني ءبىرلەستىگى 1994 جىلى 24 ناۋرىزدا ءتىركەلگەن ەكەن.
«ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ءمادەني-اعارتۋ قوعامى 1991 جىلى قۇرىلعان. بۇل ۇيىمنىڭ قۇرىلۋىنا چەشەن ۇلتىنىڭ اسىل ازاماتى مۇحتار بوقاەۆ اعامىز ۇيىتقى بولعان ەكەن. قازاق تىلىنە سۋداي, وتە ءبىلىمدى, زيالى اعامىز چەشەن حالقىنىڭ ەرتەگىلەرىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارعانىمەن دە كوپشىلىك جادىندا قالدى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا 600-گە جەتەر-جەتپەس چەشەن وكىلى بولسا دا, «ۆايناح» كوپۇلتتى كەڭىستىگىمىزدىڭ پاليتراسىن تولىقتىرىپ تۇراتىن ىرگەلى ۇجىمعا اينالعان.
مىنە, ءجۇزى باسقا – جۇرەگى ءبىر, ءتىلى باسقا – تىلەگى ءبىر سان ءتۇرلى ۇيىمنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان, باق پەن بەرەكەنىڭ بەسىگى, ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ ۇياسى – «دوستىق ءۇيىنىڭ» «تۇرعىندارى» وسىنداي.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال
