بۇل ماڭىزدى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ايتۋ پارىز. تاۋەلسىز قازاقستاندى تورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل ءايگىلەپ, الەمنىڭ ەڭ ءىرى ينۆەستورلارىن تارتۋدا مەملەكەت باسشىسى شىنايى كوشباسشىلىق قارىمدىلىق تانىتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇكىل تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندەگى ەكونوميكاسىنا ەڭ كوپ شەتەل ينۆەستيتسياسى قۇيىلعان ەل بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا, تەك سوڭعى 10 جىل كولەمىندە عانا, ياعني 2005 – 2015 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنا 237 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلعان ەكەن.
جاقىندا الەمدەگى بەدەلدى Doing Business اگەنتتىگىنىڭ بيزنەس جۇرگىزۋ احۋالىن زەرتتەگەن ارنايى بايانداماسى جارىق كوردى. وسى ساراپتاۋ نەگىزىندە قازاقستان الەم ەلدەرى اراسىندا بيزنەس جۇرگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا بۇدان بۇرىنعى 41-ءشى ورىنداعى كورسەتكىشتەرىن ەداۋىر جاقسارتىپ, 35-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. وسى الەمدىك ساراپتاۋ نەگىزىندە قازاقستان بىرقاتار كورسەتكىشتەر بويىنشا الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىنەن دە قارا ءۇزدىرىپ, كوش باستادى. ماسەلەن, «مينوريتارلىق ينۆەستورلاردى قورعاۋ» كورسەتكىشى بويىنشا ەلىمىز جاھاندىق باسەكەدە 3-ءشى ورىندى يەلەنسە, بيزنەس جۇرگىزۋ زاڭدارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىندە ەرەكشە جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن الەمدەگى العاشقى وندىقتاعى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ «KAZNEX INBEST» ينۆەستيتسيا جانە ەكسپورت جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامى قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ودان ءارى ارتتىرۋ, ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ ءتيىمدىلىگى مەن يكەمدىلىگىن جاقسارتۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا جانە ولاردىڭ قالتقىسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
سونىمەن بىرگە, 2015 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالارىنا وراي ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى ۇكىمەتتىك كەڭەس قۇرىلدى. بۇل كەڭەستىڭ جۇمىسىن نەگىزگى ءۇش باعىت بويىنشا ءجۇرگىزۋ كوزدەلىنۋدە. بىرىنشىدەن, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوبالارىنا ءجانە جەكەشەلەندىرىلگەن نىساندارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ; ەكىنشىدەن, جالپى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ; ءۇشىنشىدەن, ترانسۇلتتىق كومپانيالاردان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى تۇردە ءجۇرگىزىلگەن وسىنداي كەشەندى شارالار ءوزىنىڭ يگى ناتيجەلەرىن كورسەتۋدە.
سوڭعى جىلدارى ەل ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيالار اۋقىمىندا ازيالىق كوشباسشى ەلدەردىڭ ۇلەسى قوماقتى. ونىڭ ىشىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا اكەلگەن ينۆەستيتسياسى كوش باستاپ تۇرعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە كولىك-ينفراقۇرىلىمدىق, ونەركاسىپتىك, قۇرىلىس ماتەريالدارى, جول-قۇرىلىس تەحنيكالارىن شىعارۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالالارىنىڭ نىساندارى بويىنشا 51 ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بەلگىلەندى. وسى جوبالارعا بايلانىستى قىتايدان كەلەتىن تىكەلەي ينۆەستيتسيا 26,2 ميلليارد دوللار كولەمىندە بولماق. سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا جاپونيا مەن وڭتۇستىك كورەيادان كەلگەن ينۆەستيتسيا كولەمى دە اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق. ماسەلەن, ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتى بويىنشا, ازيالىق مەملەكەتتەردەن ەل ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسى كولەمىنىڭ ىشىندە جاپونيانىڭ ۇلەسى 24 پايىزدى قۇراسا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ ۇلەسى 16 پايىزعا تەڭ ەكەن. وسى رەتتە ءىرى شەتەل ينۆەستورلارى قاتارىندا 2015 جىلدان استانا قالاسىندا اۆتوموبيلدەردى ءوڭدەۋ جونىندەگى لوگيستيكالىق تەرمينال قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرا باستاعان «NYK Line» اتتى جاپونيالىق كومپانيانى جانە شىمكەنت قالاسىنداعى اۋەجايدى جاڭعىرتۋ جوباسىن قولعا الماق بولىپ وتىرعان «Jalux» اتتى ەكىنشى جاپونيا كومپانياسىن, سونىمەن بىرگە پوليمەتالل رۋدالارىن زەرتتەۋ جۇمىسى جونىندەگى جوبانى جۇزەگە اسىرا باستاعان «KORES» اتتى وڭتۇستىك كورەيا كومپانياسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.
الەمدىك ەكونوميكادا ورىن العان قارجى-ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, قازاقستان سوڭعى كەزدە ينۆەستيتسيا سالۋعا ەڭ قولايلى مەملەكەتتەر رەيتينگىندە ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنۋدە. وعان وتكەن جىلى ەل ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ءتىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ كورسەتكىشى ناقتى دالەل. ۇلتتىق بانكتىڭ ءمالىمدەۋىنشە, 2016 جىلى ەل ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ءوسىپ, 20,6 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراعان ەكەن.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
