ەلباسى كوتەرگەن ماسەلەلەر جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىل تۇكپىرىندەگى ويلاردى قوزعادى, ەرتەڭىمىزگە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. وبلىستاعى زيالى قاۋىم وكىلدەرىن, باسقارما, جوعارى, ارناۋلى وقۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ باسىن قوسقان وبلىس اكتيۆىندە دە وسى ماقالادا ايتىلعان ماسەلەلەر وزەك بولدى.
اكتيۆ جينالىسىن جۇرگىزىپ وتىرعان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل ماقالاسى ونىڭ جىل باسىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداعان «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق ءباسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىمەن تىعىز بايلانىستى, ونىڭ جالعاسى ىسپەتتى ەكەنىن ايتتى.
سانا سىلكىنبەي, ساياسي, ەكونوميكالىق دامۋ باياندى بولمايدى. القالى باسقوسۋدا ءسوز العان قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركىن ءابىل «رۋحاني جاڭعىرۋ نە ءۇشىن كەرەك؟» دەگەن ويدى العا تارتتى.
– وتكەن عاسىردا نەمىس فيلوسوفى ماكس ۆەبەر مادەني جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءوزارا بايلانىسىن زەرتتەدى. فيلوسوف قورىتقانداي, ۇلتتار تەك وندىرگەن تاۋارى مەن كورسەتكەن قىزمەتىن عانا ەمەس, باسەكەگە بۇكىل قوعامدىق قۇندىلىقتارىن, ءبىلىم جۇيەسىن قوسادى. ال بۇگىنگى ەكونوميكالىق باسەكە ۇعىمى تەك ءونىم ءوندىرۋ, قىزمەت كورسەتۋ ەمەس, «اقىل» جارىسىنان تۇرادى. سوندىقتان, ەلباسى بۇل ماقالادا زاماناۋي جانە ءتيىمدى ءبىلىم جۇيەسىن جاساۋ, جۇمىسشى كادرلاردىڭ ءباسەكەگە ساي بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ زياتكەرلىگىن, پاراسات زەردەسىن كوتەرۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى. بۇل بارلىق جاعىنان دا ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرەدى, –دەدى ەركىن امانجول ۇلى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ جولداۋلارىندا, سويلەگەن سوزدەرىندە ۋاقىتتىڭ سيپاتىن, جاھاندانۋ ۇدەرىسىندە ۇتىلىپ, جۇتىلىپ كەتپەۋ ءۇشىن بەيىمدەلە ءبىلۋىمىز كەرەكتىگىن ايتىپ وتىرادى. بۇل جولعى ماقالادا دا دامۋدىڭ الەمدىك جىلدامدىعىن ايتىپ وتەدى. جازۋشى عۇمار احمەتچين ەلباسىنىڭ ەلىمىزدەگى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ بىرنەشە باعىتىن اتاپ وتكەندىگىن, بۇلجىمايتىن ەكى ەرەجە – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەتتى ساقتاۋ جانە ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن ءوتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ تۋرالى ايتقانى ۋاقىت تالابىمەن ءۇندەسەتىنىن, مۇنسىز ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايتىنىن جەتكىزدى.
– قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بولمىسى سان عاسىر قويناۋىنان بۇلجىماي كەلە جاتقان گۋمانيزممەن, ادامگەرشىلىك ىزگى قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان حالىقتاردى قازاقتىڭ كەۋدەدەن يتەرمەي, ءبىر ءۇزىم نانىن بولىسكەنىن ءبۇگىندە بارلىق ەتنوس وكىلدەرى العىسپەن ەسكە الادى. 1990 جىلى قازاقستانعا گەرمانيادان ارنايى كەلگەن, بۇرىنعى اقمولاداعى الجير تۇرعىنى بولعان گەرترۋدا پلاتايستىڭ ەستەلىگى بۇكىل الەمدى تاڭعالدىردى. قاماۋداعى جانداردى اش-ارىق كۇيىندە قامىس دايىنداتۋعا اپارعاندا كورشى اۋىلدىڭ بالالارى «تاسپەن» اتىپتى. ايداۋىلدار «سەندەردى بالالارعا دەيىن جەك كورەدى» دەپ ماسايراعاندا, جارىم كوڭىلدى ايەلدەر جىلاي باستايدى. سويتسە, الگى تاس دەگەندەرى قازاقتىڭ قۇرتى دەگەن ەكەن. حالقىمىزدىڭ ادامگەرشىلىكتى تۋ ەتكەن وسىنداي قاسيەتى جوعالسا, قاتىگەزدىككە جۇتىلسا ۇرپاقتى ەرتەڭ قالاي ەلەستەتەر ەدىك؟ ۇلتتىق ءمادەنيەت مارجاندارىنىڭ نەگىزى, بۇلاق باستاۋى حالىقتىڭ قانىنا ءسىڭگەن ادامگەرشىلىك, ىزگىلىك قاسيەتتە جاتىر, – دەدى عۇمار عاريف ۇلى.
ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دەنيس كاچەەۆ ەلباسىنىڭ ماقالاداعى ءبىلىم ءجونىندەگى پىكىرلەرىنە توقتالدى. قازاقستان ءتاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا زور ءمان بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ءتۇرلى باعدارلامالار جاسالدى, سونىڭ ىشىندە «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى جاستار الەمنىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن تەرەڭ ءبىلىم الدى. قازاقستاندا قۇرىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر, زياتكەرلىك مەكتەپتەر, رەفورمالاردىڭ جۇرگىزىلۋى وسى سالانىڭ جاڭا تۇرپاتقا يە بولۋىنا باستادى.
– قازىر جاس ۇرپاق مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەك ءبىلىم الىپ عانا قويماي, ءححى عاسىر تالابىنان شىعۋدى, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ, قوعامنىڭ دامۋىنا ءوزىنىڭ قاجەتتىگىن سەزىنۋدى ۇيرەنۋى قاجەت. بۇگىنگى ۋاقىتتىڭ تالابى ء–ۇش تىلدىلىك, بۇل ماماندار دايارلاۋدىڭ جاڭا فورماتىنىڭ ءبىر سيپاتى, – دەدى جاس عالىم دەنيس كاچەەۆ.
اكتيۆ جينالىسىندا «گرين» قوستاناي وبلىسى بويىنشا ازاماتتىق اليانسى قوعامدىق قورىنىڭ ءتورايىمى دينارا وتەباەۆا, چەليابى ۋنيۆەرسيتەتى قوستاناي فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءالىمجان بەكماعامبەتوۆ, «سارىارقااۆتوپروم» زاۋىتى موترولوگيا باسقارماسىنىڭ باستىعى ۆاديم چاشكوۆ ەلباسى ماقالاسى تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ, ونداعى قوعام دامۋى, جاڭعىرۋى ءۇشىن قازاقستاندىقتار قاپەرىنە الاتىن ءماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى.
اكتيۆ سوڭىندا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ەلباسىنىڭ زامان تالاپتارىنا ساي كوتەرگەن باستامالارىنىڭ قوستاناي وڭىرىندە دە يگى ىستەرگە مۇرىندىق بولاتىنىن ايتتى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
