ەندى اتالعان جاڭعىرۋدىڭ رۋحاني جاڭارۋسىز, ادامي فاكتورسىز بولمايتىنى بەلگىلى. وسى ماقالانى وقىپ وتىرعاندا حح عاسىردىڭ 20-جىلدارىندا ۆ.ي.لەنينمەن ايتىسقان, كەيىن اقش-قا كەتكەن رەسەيلىك الەۋمەتتانۋشى-فيلوسوف پيتيريم سوروكين ەسىمە ءتۇستى. ول بولشەۆيكتەر كوسەمىنە: «ءسىز ءسوتسياليزمدى, كىممەن, قانداي ادامدارمەن قۇرماقسىز؟ رەسەي سوتسياليزمگە دايىن ەمەس. ەل نادان, ادامي الەۋەتى تومەن. مۇنداي ەلدە سوتسياليزمدى كۇشپەن, قۋعىن-سۇرگىنمەن قۇراسىز. بۇل ءتۇبى ءسوتسياليزمدى قۇرتادى», دەدى. ايتقانى كەلدى. «ناقۇرىستار مەن قابىلەتسىز ادامداردان تۇراتىن قوعام ەشۋاقىتتا ۇلكەن تابىسقا يە بولا المايدى. ءبىر توپ ساۋاتسىز ناداندارعا تاماشا كونستيتۋتسيا بەرسەڭىز دە تاماشا قوعام قۇرا المايسىز. ال كەرىسىنشە, تالانتتى, دارىندى, ءبىلىمدى, دەنى ساۋ, جىگەرلى ازاماتتاردان تۇراتىن قوعام ءسوزسىز, ءومىر ءسۇرۋدىڭ جاڭا, ىلگەرى جولدارىن باستاپ, تابىستارعا جەتەدى» دەدى ول. بۇل – وتە قۇندى پىكىر. كەيىن مۇنى ادامي كاپيتال دەپ اتادى. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ تۋرالى تاپسىرماسى وسى يدەيامەن ۇندەسىپ جاتىر.
نەگىزىندە, اقپاراتتاندىرۋ ءداۋىرى, ءسوز جوق, ادامعا, ونىڭ رۋحاني ۇستانىمىنا تىرەلەدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ: «كۇتپەگەن پروبلەما الەمنىڭ قارقىندى وزگەرىپ جاتقانىنا قاراماستان, بۇقارالىق سانا-سەزىمنىڭ وتباسى, وشاق قاسىندا قالۋىنان تۋىندايدى» دەيدى. ءبىزدىڭ كوپتەگەن باستامالارىمىز رۋحاني-يدەولوگيالىق قولداۋ تابا الماي, اياقسىز قالىپ جاتادى. تەگىندە, باستى بايلىق – مۇناي-گاز, التىن سىندى تابيعي بايلىقتار, اقشا ەمەس, بۇل – ادام جانە ونىڭ رۋحاني قۋاتى. ادام – ەكونوميكانى جاساۋشى فاكتور عانا ەمەس, قوعامنىڭ ءمانى مەن ماقساتى. سوندىقتان, ەكونوميكالىق دامۋدى, رۋحاني دامۋدى ادامنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى.
ماسەلەن, وبلىس اكىمدەرى ءوز ەسەبىندە وڭىردە قانشا ادام تۇرادى, قانشا ادام دۇنيەگە كەلدى, قانشاسى ومىردەن وزدى, قانداي اۋرۋلار سەبەبىنەن وزدى, ەمدەۋگە كەلەتىنى قانشا ەدى, قانشا بالا اكەسىز ءوسىپ جاتىر, قانشا ادام جۇمىسسىز, ولاردىڭ ۇلتى, جاسى قانداي دەگەن ىسپەتتى ادامي فاكتوردى سارالاسا, ەكسترەميزمنىڭ سەبەپتەرى تۋرالى دۇرىس كوزقاراس قالىپتاستىرار ەدىك. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي تالداۋ جاسامايمىز. ءبىز ادامعا كۋالاندىرۋشى, جۇمىس كۇشى رەتىندە قارايمىز. سوندىقتان ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات جاعىمسىز دۇنيەلەردىڭ الدىن الۋى كەرەك. ماسەلەن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قادامدارىمىز قانشالىقتى جاعىمسىز نارسەلەردىڭ الدىن الار ەدى؟ وسى ماسەلەلەر زەردەلەنۋى كەرەك.
ءبىزدىڭ بويىمىزدا ءبىر قورقىنىش بار سياقتى. بۇل تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى, توركىنىمىز – كەڭەس وداعى. قىزىل قوعامدا «بارلىعى ادام ءۇشىن!» دەگەن ۇران بولدى. بىراق ءتۇبى ادامدى ۇمىتىپ كەتتى. ونىڭ بارلىق مۇقتاجىن تابا المادى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇردىمعا كەتكەنىنىڭ ءبىر سەبەبى سول. سول سەبەپتى ەلباسىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جونىندەگى باستاماسىن داۋرىقپاي, كەشەندى تۇردە سارالاساق, قوعامىمىز تاربيە, ءبىلىم, مادەنيەت جاعىنان جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى دەگەن ويدامىن. بۇل جەردە نەگىزگى يدەيا – ادام. ادامنىڭ قولىنان بارلىعى كەلەدى. ءبىز تابيعاتتى دا جاڭعىرتا الامىز. قازاق «اتا-اناڭا نە ىستەسەڭ, الدىڭا سول كەلەدى» دەپ ايتادى. ءبىز جەر-انانى سىيلاماعاندىقتان دا ەكولوگيالىق توقىراۋعا ۇشىرادىق. ەلىمىزدەگى تابيعاتتى قورعاۋ دا پاراساتتى جانداردىڭ قولىندا. سوندىقتان, ادامنىڭ اقىل-پاراساتى ەلىمىزدى العا جەتەلەيتىنى انىق.
امانگەلدى ايتالى,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
اقتوبە
