ەلباسى ءسوز باسىن, ياعني كىرىسپەدە «مەن ەلىمىز مىقتى, ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن بولاشاققا قالاي قادام باساتىنىمىز جانە بۇقارالىق سانانى قالاي وزگەرتەتىنىمىز تۋرالى كوزقاراستارىمدى ورتاعا سالۋدى ءجون كوردىم», – دەپ باستاعان. وسىنداعى ءبىرتۇتاس ۇلت دەگەن ۇعىمعا ەرەكشە ەكپىن بەرە قاراعان ابزال. مەملەكەت باسشىسى وسىعان دەيىنگى شيرەك عاسىرلىق سىندارلى ساياساتىندا «ءبىر حالىق, ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» دەگەن ۇستانىمدى باسشىلىققا الىپ كەلدى. ەندى, ەلىمىز ءتاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە مىقتاپ ورنىقتى. مەملەكەتتىلىكتىڭ بارلىق اتريبۋتتارى قالىپتاستى. 25 جىلدىق مەجەدەن كەيىن ەلىمىز جاڭا داۋىرگە – جاڭارۋ, جاڭعىرۋ زامانىنا اياق باستى. پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى تۋرالى ايتىلدى. مىنە, ناقتى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردىڭ قاتارىنا رۋحاني جاڭعىرۋ يدەياسى قوسىلدى. وسى ارقىلى ەلباسى قازاقتىڭ ۇلتتىق يدەياسىن تۇتاس تۇجىرىمداپ, ناقتى ايقىنداپ, جاڭا عاسىرداعى اۋقىمدى ماقساتتار مەن ءمىندەتتەردى بەلگىلەپ بەردى.
قازاقتىڭ ۇلى ويشىلى اباي تۋرالى تەككە ايتىپ وتىرعان جوقپىن. اباي ءوز زامانىنان وزىپ, «كوپ تۇمان كەلەر زامان» دەگەن كەلەشەك كوكجيەگىنە كوز جۇگىرتكەن جان. «مال تاپسا, قارىن تويادى. ونان سوڭ, ءبىلىم تۇگىل ونەر كەرەك ەكەن. سونى ءۇيرەنەيىن, نە بالاما ۇيرەتەيىن دەپ ويىنا جاقسى تۇسەدى. ورىسشا وقۋ كەرەك, حيكمەت تە, مال دا, ونەر دە, عىلىم دا – ءبارى ورىستا تۇر. زارارىنان قاشىق بولۋ, پايداسىنا ورتاق بولۋعا ءتىلىن, وقۋىن, عىلىمىن بىلمەك كەرەك. ونىڭ سەبەبى, ولار دۇنيەنىڭ ءتىلىن ءبىلدى, مۇنداي بولدى. سەن ونىڭ ءتىلىن بىلسەڭ, كوكىرەك-كوزىڭ اشىلادى», – دەپ كەتتى اباي. بيىل قۇرىلعانىنا 100 جىل تولعان «الاش» قوزعالىسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندەردىڭ ءبارى دە ابايدىڭ شاكىرتتەرى. اباي قازاقتىڭ ءبىر عاسىرلىق دامۋ كەزەڭىن ەرتە باعدارلاپ بەردى. الاشتىقتار سول اباي يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلدى. بىراق تاعدىردىڭ تەزىنە ءتۇستى, سولاقاي ساياساتتىڭ سىعىمىنا تاپ بولدى, قاناتتارى تىم ەرتە قىرقىلدى. ۇلت جولىندا قۇربان بولدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا اباي سياقتى كەلەشەكتىڭ كەلبەتىن ەلدىڭ بارىنەن بۇرىن كورىپ وتىر. «تابىستى بولۋدىڭ ەڭ ىرگەلى, باستى فاكتورى ءبىلىم ەكەنىن ءاركىم تەرەڭ ءتۇسىنۋى كەرەك. جاستارىمىز باسىمدىق بەرەتىن مەجەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ءاردايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبى, قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى», – دەۋىندە ۇلكەن ءمان-ماعىنا بار.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ تۇرعىسىندا ايتقان مىنا سوزىنە زەر سالايىقشى: «ءبىر قاراعاندا, جەر جۇزىندەگى ميللياردتان استام ادام ءوزىنىڭ تۋعان تىلىمەن قاتار, كاسىبي بايلانىس قۇرالى رەتىندە جاپا-تارماعاي وقىپ جاتقان اعىلشىن ءتىلىن ءبىزدىڭ دە جاپپاي جانە جەدەل ءۇيرەنۋىمىز كەرەكتىگى ەش ءدالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىندەي. ەۋروپالىق وداقتىڭ 400 ميلليوننان استام تۇرعىنى انا تىلدەرى – نەمىس, فرانتسۋز, يسپان, يتاليان نەمەسە باسقا دا تىلدەردى سىيلاماي ما؟ الدە 100 ميلليونداعان قىتاي مەن يندونەزيالىقتار, مالايلار اعىلشىن ءتىلىن ەرىككەننەن ۇيرەنىپ جاتىر ما؟ بۇل – بازبىرەۋلەردىڭ انشەيىن قالاۋى ەمەس, جاھاندىق الەمگە ەركىن كىرىگىپ, جۇمىس ىستەۋدىڭ باستى شارتى. بىراق, ماسەلە بۇعان دا تىرەلىپ تۇرعان جوق. سانانىڭ اشىقتىعى زەردەنىڭ ءۇش ەرەكشەلىگىن بىلدىرەدى. ءبىرىنشىدەن, ول ءدۇيىم دۇنيەدە, جەر شارىنىڭ وزىڭە قاتىستى اۋماعىندا جانە ءوز ەلىڭنىڭ اينالاسىندا نە بولىپ جاتقانىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, ول جاڭا تەحنولوگيانىڭ اعىنى الىپ كەلەتىن وزگەرىستەردىڭ بارىنە دايىن بولۋ دەگەن ءسوز. تاياۋداعى ون جىلدا ءبىزدىڭ ءومىر سالتىمىز: جۇمىس, تۇرمىس, دەمالىس, باسپانا, ادامي قاتىناس ءتاسىلدەرى, قىسقاسى, بارلىعى تۇبەگەيلى ءوزگەرەدى. ءبىز بۇعان دا دايىن بولۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, بۇل – وزگەلەردىڭ تاجىريبەسىن الىپ, ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ ءمۇمكىندىگى. ازياداعى ەكى ۇلى دەرجاۆا – جاپونيا مەن قىتايدىڭ بۇگىنگى كەلبەتى – وسى مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى».
اباي ءتىرى بولسا, تاپ وسىنداي مازمۇنداعى ءسوزدى ايتاتىن ەدى! ۇلى ويشىل مەن ۇلى ساياساتكەردىڭ ويى ءبىر توڭىرەكتەن شىعىپ وتىرعانىنا قالايشا قايران قالمايسىز؟!. «ورىستىڭ عىلىمى, ونەرى – دۇنيەنىڭ كىلتى, ونى بىلگەنگە دۇنيە ارزانىراق تۇسەدى... مالدى قالاي ادال ەڭبەك قىلعاندا تابادى ەكەن, سونى ءۇيرەتەيىك, مۇنى كورىپ ءجانە ۇيرەنۋشىلەر كوبەيسە, ۇلىقسىعان ورىستاردىڭ جۇرتقا بىردەي زاكونى بولماسا, زاكونسىز قورلىعىنا كونبەس ەدىك. قازاققا كۇزەتشى بولايىن دەپ, ءبىز دە ەل بولىپ, جۇرت بىلگەندى ءبىلىپ, حالىق قاتارىنا قوسىلۋدىڭ قامىن جەيىك دەپ نيەتتەنىپ ۇيرەنۋ كەرەك», – دەيدى اباي. جۇرتىنا جاۋىعىپ ايتقان جوق, جانى اشىپ ايتتى. كەمەل ويلى كەمەڭگەر سونداي ءسوزدى ايتا وتىرىپ, قازاقتىڭ كەرتارتپا مىنەزى مەن قالىبىن سىن تەزىنە سالعان بولاتىن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا تاپ سولاي جول سىلتەپ, باعىت-باعدار بەرىپ وتىر. جۇرە جۇققان زارارلى داعدى, كەجەگەدەن كەيىن تارتار كەسىر مىنەزدەردەن ارىلۋ كەرەكتىگىن پرەزيدەنت تە نۇسقاپ كەتەدى. «جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي. بىراق, ۇلتتىق كودىمدى ساقتايمىن دەپ بويىڭداعى جاقسى مەن جاماننىڭ ءبارىن, ياعني بولاشاققا سەنىمدى نىعايتىپ, العا باستايتىن قاسيەتتەردى دە, كەجەگەسى كەرى تارتىپ تۇراتىن, اياقتان شالاتىن ادەتتەردى دە ۇلتتىق سانانىڭ اياسىندا سۇرلەپ قويۋعا بولمايتىنى ايدان انىق».
ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ, باسەكەلىك قابىلەتتى ارتتىرۋ, مادەني جانە سانا اشىقتىعىنا ۇمتىلۋ, قانىمىزعا سىڭگەن, تامىرىمىزدا ءبۇلكىلدەگەن ىزگى قاسيەتتەردى قايتا تۇلەتۋ, قاناعاتشىلدىق, قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك سياقتى بولمىس-بىتىمگە قول جەتكىزۋ – ۇلت مۇراتى. اسىرەسە, ۇلتتىق ءبىرتەكتىلىكتى ساقتاۋ, ۇلتتىق كودتى جويىپ الماۋ دەگەن وزەكتى ءماسەلەلەردى سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي ەتىپ, كورسەتىپ بەرۋى ەلباسى ماقالاسىنىڭ سالماعىن ارتتىرا تۇسەدى.
«ءىس تەتىگىن كادر تابادى» دەگەن مازمۇنداس ءماتەلدى ءتىل ۇشىنا تيەك ەتەر بولساق, ەلباسى ايقىنداپ, بەلگىلەپ بەرگەن ۇلان-عايىر ىستەردىڭ ءبارىن جۇزەگە اسىرۋعا ماقالادا ايتىلعانداي, «باسەكەگە بەيىمدەلگەن ماماندار» كەرەك. ول قايدان شىعادى؟ جاڭا بۋىننان, جاس ۇرپاقتان شىعارى ءسوزسىز. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ ماقالاسىن بارشا قازاق بالاسى جاتا-جاستانا وقۋى, وي توقۋى, بەل بۋىپ, بىلەك ءتۇرىنىپ, جۇزەگە اسىرۋعا جاپپاي اتسالىسۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
تۇتاس ۇلتتىڭ نامىسىن قايرايتىن, جىگەرىن ۇشتايتىن وسىنداي ءسوز كەرەك ەدى. ەلباسى سەرگەك ساياساتكەرلىگىن كورسەتىپ, التى الاشتىڭ بالاسىنا اتالى ءسوز ايتتى. ەندىگىسى – ەل-جۇرتتىڭ قولىنداعى, تاۋەلسىزدىك جولىنداعى ماسەلە.
نۇرتورە ءجۇسىپ,
«ايقىن» گازەتىنىڭ
باس رەداكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
