وسى تۇستا اكادەميك عاريفوللا ەسىم فيلوسوفيادا كەڭەس زامانىنداعى فيلوسوفيالىق سانانىڭ ءارى قاراي بىزگە باعدار بولا المايتىندىعىن تانۋعا شاقىرىپ, قازاق ويىنىڭ جاڭاشا تۇلەۋى قاجەتتىگىن العا تارتتى. عالىم فيلوسوفيادا «ءتول سانا» مەن «بوگدە سانا» اراسىن اشىپ الۋدى ۇسىندى. «قازاق فيلوسوفياسى» دەگەن ءتۇسىنىكپەن, كەڭەس داۋىرىندە قالىپتاسقان «قازاقستاندىق فيلوسوفيا» تۇسىنىگىنىڭ ەكى ءتۇرلى ساناعا باستايتىنىنا باسا نازار اۋدارۋعا شاقىردى. سول ارقىلى قالىپتاسىپ قالعان تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەردى بۇزىپ, ءوتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا قوعامدىق پىكىردە, فيلوسوفياعا دەگەن كوزقاراستا مازاسىزدىق اكەلدى. ابدەن ورنىعىپ, ساناعا ءسىڭىپ, فيلوسوفيانىڭ نەگىزگى ءادىسىنە اينالعان ىلىمدەرگە «بوگدە سانا» رەتىندە باعا بەرۋ, ونىڭ قازاق فيلوسوفياسىنان تىپتەن ءبولەك ءتۇسىنىكتەر جۇيەسىندە قالىپتاسقاندىعىن كورسەتۋ, وسى سالانىڭ كوپتەگەن عالىمدارىنىڭ تىنىشتىعىن بۇزعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.
عاريفوللا ەسىمنىڭ قوعامدىق پىكىردە, فيلوسوفيالىق ويلاۋدا مازاسىزدىق تۋدىرعان نەگىزگى يدەياسىنىڭ تاعى ءبىرى – «حاكىم اباي» شىعارماسىندا ايتىلاتىن, قازاق جەرىندە جۇرگىزىلگەن اعارتۋشىلىق جايىنداعى كوزقاراسى بولدى. اتالمىش شىعارمانىڭ «اناحارسيستەن ابايعا دەيىن» دەگەن بولىمىندە عالىم قازاقتىڭ سانا بولمىسىنا اعارتۋشى دەگەن ۇعىمنىڭ جات ەكەندىگىن, اعارتۋشىلىقتىڭ قازاقتىڭ ويىن «بوگدە ساناعا» تاۋەلدى قىلعانىن تىلگە تيەك ەتەدى. قازاقتىڭ ويلاۋ بولمىسىنىڭ اعارتۋشىلىق ارقىلى سىرتقى ىلىمدەردىڭ شىرماۋىنا تۇسكەندىگىن ايتادى.
بۇل يدەيالار سانادا سەرپىلىس جاساۋىمىزعا اۋاداي قاجەت بولاتىن. عالىم «اعارتۋشىلىق ۇعىمىن سانامىزعا سىڭىرگەن بولشەۆيزم يدەولوگتارى. سەبەبى, ولار وزدەرىن قاراڭعى قازاققا ونەر-ءبىلىم اكەلگەن اعارتۋشىلارمىز دەپ جاريا ەتكەن. سونىمەن قاتار, ولار قازاقتار ىشىنەن دە اعارتۋشىلار ىزدەستىرە باستاعان. بۇل «بولشەۆيزم – حالىق قامىن ويلاۋشى ساياسي ءىلىم» دەگەن تۇسىنىك ءۇشىن قاجەتتى دالەل بولاتىن», – دەپ جازادى.
ءسويتىپ, سىرتقى ىلىمدەر ناسيحاتشىسى – اعارتۋشىلىق ۇرانىنا كوزسىز بەرىلمەي, ونى تانۋعا شاقىردى. عالىمنىڭ «ءتول سانا» مەن «بوگدە سانا» جىگىن اجىراتا قاراۋى وسى پىكىرلەردەن نەگىز العان ەدى. كەڭەس زامانىندا قازاق حالقىنىڭ ساناسىن ۋلاعان پايداسىز ءبىلىمدى اعارتۋشىلىق جەلەۋىمەن ناسيحاتتاعان بولشەۆيكتەردىڭ قازاقتىڭ تۇرمىسىن جوققا شىعارىپ, مۇسىلمانشا ۇعىمدى, ءدىنى مەن ءتىلىن جويعان, رۋحىن قورلاعان ارەكەتتەرىن عالىم اعارتۋشىلىق ەمەس, ايلا-تاسىلمەن ءجۇرگىزىلگەن, ساياسي بۇركەمەلەنگەن ميسسيونەرلىك سانا دەپ كورسەتەدى. ءبىزدى ەل قىلعان, كوزىمىزدى اشقان دەپ كەلگەن پايداسىز, «بوگدە سانا» بوياۋىن سىڭىرگەن اعارتۋشىلىقتى عالىم يدەولوگيالىق سانا دەپ باعالايدى دا, حالقىمىزدىڭ «سانا بولمىسىنا» كەرەعار اسەرىن اشىپ كورسەتۋگە تىرىسادى. وسى تۇستا ول «اعارتۋشىلىق تازا يدەولوگيالىق ۇعىم بولعاندىقتان, اباي سياقتى ءبىرتۋار تۇلعالاردى وقىپ-ۇيرەنۋ ساياسي قاجەتتىلىككە اينالدى. ەلۋىنشى جىلداردان سەكسەنىنشى جىلدارعا دەيىنگى اباي تۋرالى جازىلعان زەرتتەۋلەردىڭ كوبىندە ابايدى اعارتۋشى دەپ, ونى بولشەۆيكتەر ءىلىمىنىڭ دۇرىستىعىنىڭ ايعاعى (ارگۋمەنت) رەتىندە پايدالانعان. سوندىقتان قازاقستانداعى اعارتۋشىلىق قازاق حالقىن تاۋەلسىزدىككە باستامايتىن, كەرىسىنشە, قۇلدىق ساناعا باس يۋگە تاربيەلەيتىن حالىق مۇددەسىنە كەرەعار جۇرگىزىلگەن ساياسات», – دەي كەلە, اعارتۋشىلىقتىڭ ءتۇپ ءمانىسىن بىلە الماي, اقيقات جولىندا اداسقان قازاق زيالىلارىنا كەشىرىمدى بولۋىمىز كەرەك دەپ تۇيىندەيدى. عاريفوللا ەسىمنىڭ وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا جازعان وسى پىكىرى قازاق فيلوسوفياسىن زەرتتەۋدە ادىستەمەلىك تۇرعىدان ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. عالىم قازاق مادەنيەتىن, فيلوسوفياسىن زەرتتەۋدە ەڭ الدىمەن وعان تەلىنگەن جات ۇعىمداردان تازارتىپ الۋدى ۇسىندى. ولاردىڭ حالقىمىزدىڭ سانا بولمىسىن تانۋداعى دارمەنسىزدىگىن كورسەتتى. «بوگدە سانا» اسەرىن باسا ايتقان ويشىل, ويىن ءارى قاراي «ءبىزدىڭ كوپتەگەن قوعامدىق-ساياسي, مادەني وي-پىكىرلەرىمىز, ۋايىم-تۇسىنىكتەرىمىز ەلىكتەۋدەن, وزگە ىلىمگە تابىنۋدان تۋعان. سونداي پروبلەمانىڭ ءبىرى قازاق اعارتۋشىلىعى تۋرالى تەندەنتسيا. اعارتۋشىلىقتان قازاقتىڭ ۇتقانى شامالى, نەگىزىنەن ۇتىلدى...
...وزگەنىڭ ەتەگىنە جارماسىپ, وعان ەلىكتەپ بوگدە جولعا ءتۇسكەنىمىزدەن ساباق الار مەزگىل جەتتى, بىراق ءىس جۇزىندە تاعى ءبىر تۇرىنە تاپ كەلىپ وتىرمىز. قازاق زيالى قاۋىمىنىڭ ءبىر توبى باتىسقا ەلىكتەپ, ۇلتتىق دامۋدىڭ ءتول وزەگىن شىعارىپ, حالىقتى تەرىس جولعا يتەرمەلەۋدە», – دەپ ساباقتاي كەلە, قازاققا ەندىگى جەردە رۋحاني يممۋنيتەت قاجەت دەگەن بايلامعا كەلەدى. بۇل ويلار قازىردە ماڭىزىن جويماي وتىر.
ابايتانۋدىڭ تاريحى الاشوردا زامانىنان باستالىپ, كەڭەس داۋىرىندە جالعاسىن تاپتى. ءجۇز جىلدىڭ ىشىندە قانشاما زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى, ەڭبەكتەر جازىلدى. ابايدى تانۋدا كەڭەس زامانىنداعى كوزقاراستارعا ساي ءارتۇرلى ءادىس-تاسىلدەردى دە پايدالانىپ كەلگەنىمىز جاسىرىن ەمەس. بۇلار قازاقتىڭ باس ويشىلى ابايدىڭ دۇنيەتانىمىن زەرتتەۋدە وزىندىك بەت-بەينەسىمەن تاريحقا ەندى. ابايدى «اعارتۋشى» دەدىك, «تاپتىق قاتىناستاردى اشكەرەلەپ جازعان ويشىل», «كەدەيشىل ويشىل», «پرولەتارياتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋشى», «گۋمانيست», «موراليست», «ەۋروپاشىل», «ورىسشىل» دەدىك. ايتەۋىر شاما-شارقىمىز جەتكەنشە تانۋعا تىرىسىپ, ءارتۇرلى تۇسىنىكتەردى وعان تەلىپ باقتىق.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى ابايتانۋدىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. ەركىن ەل بولعانىمىز ابايداي ءىرى تۇلعانى, تەرەڭ وي يەسىن فيلوسوفيالىق تۇرعىدان جان-جاقتى قاراۋدى قاجەت ەتتى. وسى تۇستا ابايدى, ونىڭ يدەيالارىن تالداۋعا قالام ءسىلتەگەن عالىمنىڭ ءبىرى عاريفوللا ەسىم بولدى. ول ابايدى تانۋعا جاڭاشا ادىسپەن كەلدى. «حاكىم اباي» شىعارماسىنىڭ «اناحارسيستەن ابايعا دەيىن» دەگەن بولىمىندە: «بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ابايتانۋشىلار ونىڭ فيلوسوفيالىق كوزقاراسىن بىردە دەيزمگە, بىردە تەيزمگە جاقىنداتىپ قاراستىرىپ كەلدى. مۇنىڭ ەكەۋىنە دە قوسىلۋدىڭ ءجونى جوق. اسىلى, اباي دۇنيەتانىمىن الەمدىك فيلوسوفيالىق جۇيە, تۇجىرىمدارعا تىقپالاماي, ءوزىنىڭ شىعارماشىلىعىنان قاراستىرساق دۇرىسىراق بولار», – دەپ جازادى.
مىنە, وسى پىكىر ابايدىڭ ءدۇنيەتانىمىن زەرتتەۋدەگى ونىڭ نەگىزگى ءادىسىن ايقىندادى. ياعني, عالىم ابايعا سىرتقى ءىلىمدەرمەن, دايىن كاتەگوريالارىمەن كەلۋدىڭ ناتيجەسىزدىگىن ايتىپ وتىر. ول ابايدى اباي شىعارماشىلىعىنىڭ ءوز ىشىنەن ىزدەدى. ابايدى وزىنە ءتان ۇعىمدار جۇيەسىنەن تانۋعا تىرىستى. سونداي ۇعىمداردىڭ ءبىرى – حاكىمدىك. ءسويتىپ, ابايدىڭ ويشىلدىق الەمىندەگى حاكىمدىك بولمىستى اشتى. بۇگىندە 11 ميلليون قازاق جۇرتى ابايدى اعارتۋشى, گۋمانيست دەمەيدى, «حاكىم اباي» دەيدى. حاكىمدىك ابايدىڭ ويشىلدىق بولمىسىن اشۋدىڭ باستى تۇسىنىگىنە اينالىپ وتىر. اكادەميك عاريفوللا ەسىم «ابايدىڭ جولى بار, ءبىز سول جولدان اداسىپ قالدىق, ەندىگى جەردە ابايعا اپاراتىن جول بار, وسىعان نازار اۋدارۋىمىز كەرەك», – دەپ ابايداي وي الەمىنە دايىن يارلىكتارمەن, ءارتۇرلى «يزمدەرمەن» ەنە المايتىنىمىزدى قاداپ ايتتى. بۇل ونىڭ ابايتانۋداعى باستى ۇستانىمى بولدى. ابايتانۋشى عالىم رەتىندە عاريفوللا ەسىمگە ءتان باستى ەرەكشەلىك – ابايعا اپاراتىن جولدى ىزدەۋ. وسى ۇستانىمداعى ونىڭ «حاكىم اباي» شىعارماسى بۇرىنعى اباي شىعارماشىلىعىنا قاتىستى جوعارىدا ايتىپ وتكەن ءارتۇرلى كوزقاراستاردىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان تۋدىردى. ونىڭ وسىنداي جاڭاشا ىزدەنىسى ءبىر كەزدەرى وزىنە دەگەن كەيبىر قىرىن كوزقاراستاردى دا تۋدىرعانى جاسىرىن ەمەس.
عاريفوللا ەسىمنىڭ باستى فيلوسوفيالىق كرەدوسى – «قازاق حالقى ماڭگىلىك» دەگەن ۇستانىمعا قۇرىلعان. ونىڭ بار شىعارماشىلىعى اتالمىش يدەياعا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. عالىمنىڭ «ادام-زات» اتتى شىعارماسى حالقىمىزدىڭ سانا بولمىسىنا ءتان فيلوسوفيالىق لەكسيكاسىن تالداۋعا ارنالعان. سوندىقتان بولار, بۇل تۋىندىدان وقىرماندار جانىنا جاقىن فيلوسوفيالىق ءتول ۇعىمداردى تاۋىپ, ونىڭ اۆتورى جايلى قوعامدا «وقىلاتىن فيلوسوف» دەگەن پىكىردى قالىپتاستىرىپ ءجۇر. فيلوسوفتاردىڭ ىشىندەگى كوپ وقىلاتىن وقىلىمدىسى, جازعاندارى كوڭىلگە قونىمدىسى دا وسى عارەكەڭ.
عالىم فيلوسوفياعا «ءىلىم» دەپ قاراۋعا قارسى. ونىڭ ويىنشا, فيلوسوفيا ءار دانىشپاننىڭ جەكە سانا بولمىسى عانا. ال ودان «ءىلىم» جاساۋ دانالىقتى ەمەس, وعان تابىنۋشىلىقتى تۋدىرادى. جەكەلەگەن ويشىلدىڭ سانا بولمىسىنان باسقا فيلوسوفيا جوق, بىراق فيلوسوفيالىق ماسەلەلەر ورتاق بولا بەرۋى ءمۇمكىن. بۇل تۇرعىدان العاندا عارەكەڭنىڭ تۇسىنىگىندە فيلوسوفيا عىلىمنان گورى ونەرگە, كوركەم ويلاۋعا جاقىنىراق. فيلوسوفياعا جالاڭ عىلىم, لوگيكا زاڭدارىنا نەگىزدەلگەن دۇنيەتانىم دەپ قانا قاراۋ جەتكىلىكسىز. فيلوسوفيالىق وي كوركەم ويلاۋدا ومىرشەڭ, اسەرلى. ءسويتىپ, ول ءوز ويلارىنىڭ ءبىر بولىگىن كوركەم شىعارمالار ارقىلى جەتكىزۋگە تىرىسادى.
قازاق حالقىنىڭ فيلوسوفيالىق وي كەشۋ مادەنيەتى جالاڭ راتسيوناليزمنەن مۇلدەم وزگەشە دەدىك. قاراڭىز, اباي اتامىز: «ويمەن جەتكەن نارسەنىڭ ءبارى ءداھرى» دەيدى. ءداھرى, بۇل – ماتەريالدى دەگەن ماعىنادا. ابايدىڭ ويىنشا زەردە تەك ماتەريالدى نارسەنى تانۋعا عانا قابىلەتتى. ال «تۇپكى اقيقات ول اقىلعا سىيمايدى» (اقىلعا سىيماس ول اللا), ونىڭ ورنىنا «جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا, حاقتىقتىڭ تۇسەر ساۋلەسى» دەپ ادامنىڭ ىشكى تانىم تۇسىنىكتەرىنە باسىمدىق بەرەدى. بۇل جالعىز ابايعا عانا ءتان قاعيدا ەمەس, وزگە دە ويشىلدارىمىزعا, تۇتاستاي حالقىمىزدىڭ فيلوسوفيالىق ويلاۋ مادەنيەتىنە ءتان ەرەكشەلىك. وسى ويلاردان شىعاتىن قورىتىندى فيلوسوفيانى تەك لوگيكالىق, راتسيوناليستىك ادىسپەن زەرتتەۋدىڭ قازاق حالقىنىڭ سانا بولمىسىن تانۋدا دارمەنسىز ەكەنىن ۇعىنۋ.
عاريفوللا ەسىمنىڭ دە فيلوسوفياداعى ۇستانىمى وسىعان ءۇندەس. عالىمنىڭ ويىنشا, كوركەم ويلاۋدا فيلوسوفيالىق وي بايىپ, جاڭاشا تۇلەپ, ومىرشەڭ سيپاتقا يە بولادى.
اكادەميك عاريفوللا ەسىم فيلوسوفيادان «ءىلىم» جاساۋعا جانىمەن قاس دەدىك. ونىڭ سەبەبى, عالىمنىڭ پىكىرىنشە, كەز كەلگەن «ءىلىم» بەلگىلى ءبىر يدەيانى اسىرا ءدارىپتەۋدەن تۋىپ, سوڭى يدەولوگيالىق سيپات الىپ كەتەدى. ونىڭ ۇستىنە, ادامزات بالاسىنىڭ ايتقانى ەشقاشان ءابسوليۋتتى اقيقات بولعان ەمەس. «ادامنىڭ ءسوزىندە ارقاشان ءمىن بولادى» – دەيدى عالىم.
كەڭەس زامانىنداعى ۇرانشىل سوتسياليزم قازاققا نە بەردى دەگەن فيلوسوفيالىق سۇراق ويلاندىرعان ادامعا عاريفوللا ەسىمنىڭ «سوتسياليزم. كۇنا جانە كىنا تۋرالى رومانىن» وقىپ شىعۋدى ۇسىنار ەدىم. بوياماسىز ءومىر شىندىعىنان الىنعان ويلاردى, وقيعالاردى بايانداۋ ارقىلى عالىم ادام ساناسىندا سوتسياليزم يدەياسىنا قاتىستى جاڭاشا ساڭىلاۋلار قالىپتاستىرادى. كىتاپتىڭ ءبىرىنشى ءبولىمى: «سوتسياليزم ءجانە مەن», «ەۋروپانى كەزگەن ەلەس», «ءسوتسياليزمنىڭ كۇيرەۋى», «سوتسياليزم قازاق حالقىنا نە بەردى؟», «سوتسياليزم جانە ونىڭ ەلەسى» اتتى ءتورت تاراۋدان تۇرادى. اۆتور ءوزىنىڭ ومىردەن اقىلعا تۇيگەن ويلارىن پاراساتپەن, بايىپتىلىقپەن, قازاقتىڭ جانىنا جاقىن كوركەمدىك ءتاسىل ارقىلى جەتكىزەدى.
«بۇگىندە ويلانىپ وتىرسام, ءومىر بويى وسى روماندى جازۋمەن كەلەدى ەكەنمىن. نە جازسام دا, نە ايتسام دا ءبəرى سوتسياليزمگە قاتىستى بولىپ شىعىپتى. باسقاداي بولماق تا ەمەس. تۋىپ, وسكەن, ونگەن ورتام – سوتسياليزم. سوتسياليزم – مەنىڭ تاعدىرىم. سانالى ءومىرىمنىڭ دەنى وسى روماندى جازۋعا كەتكەنىنە نەگىز بار. سوتسياليزم بولعان وقيعا. ول سونىسىمەن قۇندى. سوتسياليزم مەن سەكىلدى ميلليونداردىڭ ءومىربايانى. ول قازاق ەلىنىڭ باسىنان وتكەن تاريحى. وتكەن تاريحقا دا قۇرمەت قاجەت. سوتسياليزم əدىلەتتىلىككە دەگەن ىزدەنىستەن تۋعان əلەۋمەتتىك تəجىريبە. ءبىراق تەرىس تəجىريبە, عىلىمدا «تەرىس نəتيجە دە نəتيجە» دەگەن قاعيدا بار. وسى مəندە الساق, سوتسياليزم əدىلەتتىلىك تۋرالى ىزدەنىستىڭ نəتيجەسى. جەكە ادامدار تاعدىرلارىنىڭ وسى نəتيجەگە ماتاۋلى بولعانى, سونىڭ نəتيجەسىندە سول زاماندا عۇمىر كەشكەن جانداردىڭ جاراتۋشى الدىنداعى كۇنəسىن, ادامدار الدىنداعى كىنəسىن رومانعا ەنگەن ەستەلىك-حيكايالار ارقىلى بايانداۋدى ماقسات ەتتىم. سوتسياليزم باتىس ەۋروپادان رەسەي ارقىلى قازاق ەلىنە زورلىقپەن قوندىرىلدى. مەن سونداي تاعدىرعا تاپ بولعان ۇرپاقتىڭ وكىلىمىن. ءسوز وسى تاريحي جاعداي تۋرالى. قاتتى سۋىق بولعاندا ءىرى قارا مال امالسىزدان ءمۇيىزىن شايقاۋشى ەدى. سول سياقتى, سوتسياليزم تۋرالى ءسوز كىمنىڭ بولماسىن «ءمۇيىزىن» شايقالتاتىنى ءسوزسىز. ونى ەلەمەۋگە, ونىمەن ساناسپاۋعا ەشكىمنىڭ دە جاعدايى جوق. بۇل ادامزاتقا ورتاق – əڭگىمە» – دەيدى اۆتور (كىتاپتىڭ العىسوزىنەن). وسىدان اسىرىپ ايتۋدىڭ ءوزى قيىن.
سوتسياليزمنەن قازاقتىڭ تاپقانى كوپ پە, جوعالتقانى كوپ پە؟ بۇل سۇراق. بۇعان ءبىر سوزبەن, ءبىر كىتاپپەن جاۋاپ بەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. سەبەبى, ول تۇتاستاي ءبىر داۋىردەگى حالقىمىزدىڭ تاعدىرى, باسىنا وتكەن تاريحى. ميلليونداعان ادامداردىڭ, سانداعان ۇلتتاردىڭ تاعدىرى. حح عاسىر ادامزات تاريحىنداعى الەۋمەتتىك-تاجىريبەلىك ىزدەنىس جولى.
سوتسياليزم تاقىرىبى اۆتوردىڭ كەلەسى «اق ولەڭ – اققۋلى مەكەن» رومان-ەسسەسىندە جالعاسىن تابادى. رومان-ەسسەدە قازاقتىڭ قاسيەتتى توپىراعىندا سوتسياليستىك جۇيەنى قۇرۋ ناۋقانى قالاي ءجۇرگىزىلگەندىگى باياندالادى. شىعارما جەلىسىندە الدىمەن قازاقتىڭ شۇرايلى جەرىن وتارلاۋ, جات پيعىلداعى ادامداردىڭ جەر اتتارىن وزگەرتىپ, ەلدىڭ تاريحي ساناسىنىڭ وشۋىنە جاساعان ىقپالى, قازاقتىڭ ءوز جەرىنە ءوزى يەلىك ەتە المايتىن سۇرگىن زاماننىڭ يەكتەپ كەلگەنى, ەل باسىنا كۇن تۋعان زاماننىڭ قاسىرەتتى حال-كۇيى كوركەم باياندالادى. اققۋ كولدىڭ كيەسى, حالىقتىڭ ساناسىندا اسا ءبىر قاستەرلەنىپ كەلگەن كيەلى قۇس. شىعارمادا ورىس مۇجىقتارىنىڭ قازاق جەرىن يەلەنۋى, قازاقتىڭ ءوز جەرىنەن ءوزى اۋا كوشىپ سۇرگىن كەشۋى, اققۋلاردىڭ كولدەن بەزىنىپ, جەردىڭ يەسى, كولدىڭ كيەسىنەن ايىرىلۋى سۋرەتتەلەدى. روماندا ۇرانشىل يدەولوگيا قازاققا نە بەردى دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن اۆتور وقىرماننىڭ وزىنە قالدىرادى. شىعارما سوڭىندا تۋعان جەردىڭ قايتا تۇلەۋى, اققۋلاردىڭ ايدىنىنا قايتا ورالۋى اسەرلى بەينەلەنگەن. سوتسياليزم تاقىرىبىنا ارنالعان وسى ەكى شىعارما جاس ۇرپاققا وتكەن تاريحىمىزدى تانۋدا بەرەر پايداسىنىڭ مولدىعىمەن قۇندى.
عاريفوللا ەسىمنىڭ شىعارماشىلىعىنداعى يدەيالار تۇتاستاي العاندا تاۋەلسىزدىك فيلوسوفياسىنان, ەلدىك سانا ماسەلەلەرىنەن ەشقاشان الىستاعان ەمەس.
عارەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعى جايىنداعى ءسوز مۇنىمەن بىتپەيدى. بولاشاقتا جالعاسىن تابارى انىق. تاۋەلسىز ۇرپاققا وي تۇزەيتىن تۇلعالار كەرەك. عاريفوللا ەسىمنىڭ شىعارماشىلىعى, يدەيالارى, جاڭعىرۋ فيلوسوفياسى بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاققا وي تۇزەۋى ءۇشىن قاجەت. ول بولاشاقتىڭ, جاستاردىڭ ويشىلى. ونىڭ جاڭعىرۋ فيلوسوفياسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتول تۋىندىسى. ەندەشە, عالىم اعانىڭ يدەيالارى دا ەلىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرمەك, جاسارا بەرمەك.
باقىتجان قادىر ۇلى,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ دوتسەنتى
استانا
