سويتكەنمەن ءبارىمىز پەندەمىز, وزىڭنەن كەيىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان قۇرالاي كوز, قيعاش قاس قىزدارىمىزدىڭ ءبارى قىرمىزىداي ءۇزىلىپ, مارجانداي ءمىنسىز ءتىزىلىپ تۇرسا ەكەن دەگەن ايشۋاق سەزىمگە ات بايلاپ, ءاردايىم شىبىنسىز جازدى, شۋاقتى سازدى اڭساي كۇتەتىنىمىز تاعى راس. الايدا «كىر تيگىزبەي ۇستا ويىڭنىڭ ورەسىن, مەيىرىم ەتسەڭ – مەيىرىمدىلىك كورەسىڭ» دەپ بالاساعۇن بابامىز ايتپاقشى, سودان كەيىن عوي وزدەرىنەن جاسى ۇلكەن ادامدارمەن يمەنە سالەمدەسىپ, جاس شىبىقتاي مايىسىپ تۇرعان جاستارعا مەيىرلەنە ءسۇيسىنىپ, ال سالەمدەسەردە ەرنىن جىبىرلاتۋعا ەرىنىپ, داستۇردەن قول ءۇزىپ العان سابازدار ويقاستاپ الدىڭنان وراعىتقاندا قوبالجىپ قالاتىنىڭ. سول سياقتى ءبىزدىڭ دە بۇگىنگى كوپشىلىكپەن بولىسەيىن دەگەن ويىمىز ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جىلىلىعى, سۇيىسپەنشىلىگى مەن مەيىرىم-شاپاعاتى جايىندا بولماق. قاي اتا-انا ءوز بالاسىنىڭ جات ادەتكە بوي ۇرىپ, جامان اتى شىققانىن قالايدى دەيسىز. «قارعا بالاسىن اپپاعىم دەر». كوڭىل قۇرعىر سولاي كوسىلگەنمەن, بىراق تاي-ق ۇلىننىڭ قالاي باپتالعانى ادەتتە ادەپ بايگەسىندە الاقانداعىداي ايقىندالىپ جاتادى ەكەن-اۋ.
مۇنى ءسوز ەتۋگە سەبەپ بولىپ وتىرعان كەيىپكەرىمىز – ومىردە بار ادام. وسىندا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسادى. ءدۇڭگىرشەكتە كوكونىس, جەمىس-جيدەك ساتادى. كەلۋشىلەرگە جارقىن قاباق تانىتىپ, جان شۋاعىن سەبەلەپ, ىزگىلىكپەن ءىسى ىلگەرى جىلجىعان, ارى ادال, جانى تازا مۇنداي جاندار كوپ-اق شىعار, الايدا ادامدى قۋانتۋدىڭ, جاقسىلىق جاساۋدىڭ شەتى مەن شەگى بولمايدى ەكەن. وسى ءبىر يبالى بويجەتكەننىڭ كەلگەن-كەتكەننىڭ بارىمەن اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ, ۇلكەندەردەن ۇنەمى العىس الىپ جۇرەتىنىن ەستيتىنبىز. ءبىر كۇنى سوعان ءوزىم دە كۋا بولدىم.
– اپاي, مىنا زاتتارىڭىزدى جالعىز ءوزىڭىز قالاي كوتەرىپ باراسىز؟ ۇيىڭىزگە دەيىن اپارۋعا كومەكتەسىپ جىبەرەيىن, – دەدى ساتۋشى قىز.
– قويا عوي, اينالايىن, ساۋداڭدى جاساي بەر, كوپ راحمەت! – دەپ قانشا جەردەن مۇنىسىنا قارسىلىق بىلدىرگەنىمە قاراماستان ول سومكەمدى الدى دا, قۇسشا زىمىراپ ۇشا جونەلدى.
– قاي ۇيدە تۇراسىز؟ ەسىگىڭىزدىڭ الدىنا دەيىن جەتكىزىپ بەرەيىن, – دەيدى.
«قازىر نارىق زامانى, دۇنيەنىڭ ءبارى ساتۋلى, بارلىعى اقشاعا كەلىپ ءتىرەلەدى» دەپ, تەككە بوس ءسوز سويلەپ ءجۇر ەكەنبىز. ساتىلمايتىن قۇندىلىقتار قالىپتى. ول – ادامدارعا جاقسىلىق جاساۋعا ۇمتىلۋ. ەش ەسەپسىز كەز كەلگەن جانعا كومەك قولىن سوزۋعا دايار قارشاداي قىزدىڭ جۇرەگىن وسىنشاما شەكسىز ماحابباتقا شوپىلدەتە تولتىرىپ, مەيىرىمگە كەنەلتكەن قۇدىرەتتىڭ سىرىن ءبىلمەككە ودان سىر سۋىرتپاقتاپ كوردىم.
– اكە-شەشەم مەنى ادامدارعا تەك جاقسىلىق جاساپ جۇرەتىن قايىرىمدى قىز بولىپ ءوسسىن دەپ ەسىمىمدى مەيىرىم قويىپتى. مەن بار بولعانى سول اتا-انامنىڭ اڭساعان اق تىلەگىن عانا ورىندادىم. مۇنىڭ جانە ماعان ەشقانداي دا قيىندىعى جوق. قايتا بۇل كومەگىمە كىسىلەر ريزاشىلىقپەن: – وركەنىڭ ءوسسىن, باقىتتى بول, قاراعىم! – دەپ سوڭىنان باتالارىن بەرەدى. «جاڭبىرمەن جەر كوگەرەر, باتامەن ەل كوگەرەر» دەمەكشى, وسى ءۇشىن قانشاما ادامنىڭ العىسىنا ءبولەنىپ, جاقسى سوزدەرگە جانىم سەمىرەدى. وسىدان ارتىق نە كەرەك ءوزى؟ – دەگەن ونىڭ نۇرلى جانارى جۇرەگىنە ۇيالاعان مەيىرىم وتىمەن بىرگە مازداپ, ءجۇزى الابۇرتتى.
ءبىز دە: «ءوزىڭدى باعىپ-قاعىپ, ءتاربيەلەگەن الدىمەن, اتا-اناڭ جاساي بەرسىن!» دەدىك.
جاي قاراپايىم عانا كوكونىس ساتۋشى قىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىن ۇلتتىق قۇندىلىقپەن, قازاقى تاربيەمەن ۇشتاستىرا ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسى, سىپايىلىعى مەن جىلىلىعى مۇندا باس سۇققان ءار ادامنىڭ جان-دۇنيەسىنە شۋاعىن ءتوگىپ, ايدىن-شالقار نۇرعا بولەيدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى تاسباۋىرلىق پەن قاتىگەزدىكتى باياندايتىن نەشە ءتۇرلى سۇمدىق جايتتارعا جۇدەپ-جاداعانىمىز سونشالىق, جۇرتتىڭ كوڭىلىنە مۇنداي تۇيتكىلدەر قازىر ءتىپتى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ كەتتى, كەرىسىنشە بەيتانىس بىرەۋگە جاقسىلىق جاساپ جاتقان ادامعا «مۇنىڭ استارىندا ءوزىنىڭ مۇددەسى جاتقان جوق پا؟» دەپ سەنىمسىزدىك تۋدىرىپ, سىيلاستىق پەن سىپايى سىمباتقا كۇدىك-كۇمانمەن قارايتىن بولدىق. ميعا وسى كۇنى بىرەۋگە بىرەۋدىڭ تەگىن قول ۇشىن سوزۋى قيىن دەگەن ۇعىم ۇيالاپ قالعان...
جاقسىلىقتى جانىمىز جاتىرقاپ بارا جاتقان سياقتى ما قالاي ءوزى؟ ءبىر اۋىز جىلى ءسوز ەستىسەك كۇنى بويى كوڭىل-كۇيىمىز ماسايراپ, ءان سالعىمىز كەلىپ تۇراتىن شاقالاق شاق قاي بۇلتتىڭ استىنا ءسىڭىپ, جوق بولدى ەكەن؟ شىر اينالعان بەۋ, دۇنيە-اي دەسەڭشى! بولماسا, جاقسىلىق جاساۋ, جاقسىلىققا ۇمتىلۋ ەجەلدەن اتا-بابامىزدىڭ داستۇرىمەن تامىرلاس ۇعىمدار ەمەس پە ەدى؟ قۇداي-اۋ, كىرشىكسىز اق ۇمىتپەن ەرتەڭگە يەك ارتقان مىنا مەيىرىمدەر سول وزىق داستۇرلەرىمىزدىڭ قايتا كوكتەپ ونگەن ءدانى, كوكتەممەن ءبىرگە ءبۇر جارىپ كەلە جاتقان نىشانى ەمەس پە ەكەن, ا؟! كىم بىلەدى, سولاي دا بولۋى مۇمكىن-اۋ.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
