قىزدىڭ اتى-ءجونى گۇلشاح ەسداۋلەت ەكەن. جيىرما جەتى جىلدان بەرى پاريجدە تۇرادى. ءتۇركيادا تۋعان, العاش مەكتەپكە دە سول جاقتا بارعان. اناسى ءاسما – تۇرىكتىڭ قىزى, اجەسى ءماريام – پاكىستاندىق. اتاسى – التايدىڭ كەرەيى. اڭگىمەنى باسىنان باستايىق.
التايداعى اعايىن وتكەن عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا قىتايدىڭ وكىمەتىمەن سوعىسىپ, ۇزاققا سوزىلعان قىرعىننان قاجىعان تۇستا قاليبەك حاكىم باستاعان ءبىر توبى تيبەت اسىپ, تۇركياعا اۋاتىنى بار عوي. سول الاساپىرانعا بۇل قىزدىڭ اتاسى قابي دا ارالاسىپتى. ءوزى بويى ۇزىن, قاپتاعاي دەنەلى كىسى ەكەن. كوشتىڭ جاس باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعان بولسا كەرەك (كەيىن تۇركيادا تۇرعان كەزىندە «قىرمىزى كەلەبەك» («كirmizi kelebek», 1982) دەگەن فيلمگە دە تۇسكەن).
تيبەت ارقىلى ءوتىپ, تۇركياعا كەلىپتى دەۋ – قازىر ايتقانعا وڭاي. ال دۇنيەجۇزىلىك كارتاعا قاراپ, ءبىرمەزگىل وي جۇگىرتسەڭىز, اتپەن, اربامەن, جاياۋ-جالپىلاپ, ازيانى اينالىپ, ەۋروپانىڭ اۋزىنا دەيىن بارۋ دەگەن قانداي ازاپتى ساپار؟! ول ساپار كوپ قازاق ءۇشىن سوڭعى ساپارعا اينالىپ, ءتىرى قالعاندارى ءۇشىن بىرنەشە جىلعا سوزىلعان عوي. ءبىزدىڭ كەيىپكەر قابي دا سول قىرقىنشى جىلدارى پاكىستانعا جەتىپ, تۇراقتاپ قالعان ەكەن. سول جەردەن پاكىستاندىق ءماريام ەسىمدى جاس قىزدى العان. بالالارى سول جەردە دۇنيەگە كەلىپتى. گۇلشاحتىڭ اكەسى ماحمۋت سول جەردە تۋعان. تەك 1961 جىلى عانا ءتۇركياعا كوشكەن.
«مەن تۇركيادا تۋدىم, ون ءبىر جاسىما دەيىن سول جەردە تۇردىم. اتام مەن اجەم تۇرىكشە ونشا بىلمەيتىن ەدى. اجەم ءپاكىستانشا دا بىلەتىن, سول جاقتىڭ كينولارىن كورىپ جىلاپ وتىراتىنى ەسىمدە. ال جالپى ءۇيدە تەك قازاقشا سويلەيتىن. سولاردىڭ جانىندا ءجۇرىپ ءبىزدىڭ دە ءتىلىمىز قازاقشا شىقتى. قازىر قازاقستانعا كەلگەلى كوپتەن ۇمىتىلىپ قالعان سول سوزدەر قايتادان ەسىمە تۇسە باستادى», دەيدى گۇلشاح. اجەسى, كەلىن بولىپ ءتۇسكەندە ەنەسى بەرگەن بولسا كەرەك, قازاقتىڭ سىرعاسىن, باسقا دا اشەكەي بۇيىمدارىن تاعىپ ءجۇرەدى ەكەن.
گۇلشاحتىڭ اتا-اناسى پاريجدە تۇرىپ جاتقانىنا وتىز جىلدان اسقان (باسىندا ءتورت جىلداي بالالارىن ىستامبۇلداعى ىنىسىنە تاستاپ, ءوزدەرى كوشكەن). بىراق قازاق ءتىلىن ۇمىتپاعان. اناسى تۇرىك قىزى بولسا دا, قازاقشا بىلەدى. گۇلشاح: «اتا-اجەم قازاقشا تازا ءسويلەيتىن ەدى, اكە-شەشەم اراسىندا ءتۇرىكشە ارالاستىرىپ ءسويلەيدى», دەپ تۇسىندىرە كەتتى.
بىزبەن سويلەسىپ وتىرعان كەزدە پاريجدەگى اكەسىنە قوڭىراۋ شالىپ, اتالارى تۋرالى سۇرادى. اكەسى «كەرەيدىڭ ءىشىندە ەسداۋلەتپىز, اتامنىڭ اتى بۇعىجان, ودان قابي, ودان مەن ماحمۋتپىن» دەدى. پاريجدە ەسداۋلەتتەن باسقا قاي رۋلاردىڭ بار ەكەنىن دە تۇگەندەپ ءوتتى. مەن فاميليالارى مەن رۋلارىنىڭ ءبىردەي ەكەنىنە ءمان بەرىپ ەدىم, گۇلشاح «تۇركياعا قازاقتار بارعان كەزدە ارقالاي جازىلىپ كەتكەن. ماسەلەن, ءبىر كىسى باي ەكەن, سول ءۇشىن ونىڭ تەگى زەنگين بولىپ كەتكەن. ول تۇرىكشە باي دەگەن ءسوز. ال ءبىر كىسى فاميلياڭ كىم دەگەندە جالعىز باستىمىن دەگىسى كەلىپ, ءبىر جانمىن دەگەن ەكەن, سونىمەن ونىڭ سويى ءبىرجان بولىپ كەتكەن. بىزدىكى ءوزىمىزدىڭ رۋ اتىمەن ەسداۋلەت بولىپ كەتكەن بولسا كەرەك», دەپ ءتۇسىندىردى.
گۇلشاح 2013 جىلى قىرعىزستانعا مۇستافا شوقاي اتىنداعى قاۋىمداستىق قۇربان ايتتى تويلاعاندا ءبىر كەلىپتى. سوندا ونىڭ قازاق ەكەنىن بىلگەن كىسىلەر الماتىعا اكەلىپ, قىدىرتقان. بۇل اتاجۇرتقا ءبىرىنشى اياق باسۋى. ودان كەيىنگى كەلۋلەرى فرانتسياداعى قازاق ەلشىلىگىندە ىستەيتىن عابيت سىزدىقبەكوۆپەن ءجانە «ناتيجە» ءسۇت فابريكاسىنىڭ قۇرىلتايشىسى ەرلان ءاشىممەن بايلانىستى. 2015 جىلى وسى ەكى ازاماتتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پاريجدەگى قازاق جاستارىنىڭ فۋتبول كومانداسى قازاقستانعا كەلگەن ەدى. ولار استانا, الماتى, شىمكەنت, قاراعاندى قالالارىن ارالاپ, جەرگىلىكتى جاستار كوماندالارىمەن ويناپ, اتامەكەندى كورىپ قايتقان بولاتىن. سول جولى گۇلشاح تا اۋدارماشى ەسەبىندە كەلىپتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ەرلان ءاشىم قولقالاعان. ول جاعدايدى گۇلشاح تومەندەگىدەي ەسكە الادى: «ەر بالالاردىڭ اراسىندا قالاي ءجۇرەمىن دەپ ەدىم, ەرلان اعا «مەنىڭ كەلىنشەگىمنىڭ جانىندا» بولاسىڭ دەدى. قازاقشا ونشا جاقسى بىلمەيمىن دەپ ەدىم, «ءالى ون كۇن بار, وعان دەيىن ۇيرەنە بەر» دەدى. ءسويتىپ, مەن ون كۇن بويى ينتەرنەتتەن قازاقشا ماتەريالدار قارادىم. ەستىگەندەرىمدى جازىپ, جاتتادىم».
ول جولعى فۋتبول ويىندارى وقىرمان قاۋىمعا تانىس تا شىعار. الىستا جۇرگەن قازاق بالالارىن اكەلىپ, ەلدى كورسەتىپ, ءبىر مەزگىل وسىنداعى قازاقتارمەن ارالاستىرۋدى ماقسات ەتكەن ول شارا قاتىسۋشىلارعا ەرەكشە سەزىم سىيلاعانى انىق. «كىم جەڭىپ جاتىر؟» دەپ سۇراسا, ويىندى تاماشالاپ تۇرعاندار «ايتەۋىر قازاقتار جەڭىپ جاتقانى انىق» دەپ جاۋاپ بەرىپتى دەگەندى ەستىگەن ەدىك. ءبىر جاراسىمدى, يگى باستاما بولعانى ءسوزسىز. گۇلشاحتىڭ دا ايتۋىنشا, پاريجدە تۋعان, ءتىلىن بىلمەي وسكەن سول جاستاردىڭ ءجۇرەگىندە ەندى قازاقستانعا دەگەن ماحاببات ويانعان. بىرەۋلەرى وسى جاقپەن بايلانىستىرىپ بيزنەس اشپاق, ەندى ءبىر سوربونادا وقيتىن ستۋدەنت ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ, عىلىمي جۇمىسىن جۇرگىزگىسى كەلەدى.
ەرلان ءاشىم گۇلشاحتىڭ اكە-شەشەسىن كورگەن ەكەن. ۇيىنە قوناققا بارعاندا اناسىنىڭ «تاماق الىڭدار, شاي ىشىڭدەر» دەپ اس ۇسىنعانى تۋرا قازاقتىڭ مىنەزى دەيدى. قازاقى ادەت وسىنشاما ۋاقىت وتسە دە, ەكىنشى كەلىنى باسقا ۇلتتان بولسا دا, بۇل اۋلەتتە ساقتالىپ قالعان ەكەن...
گۇلشاحتىڭ بۇل جولعى كەلۋى دە وسى ەرلان اشىممەن بايلانىستى. 2015 جىلى كەلگەندە ءوزى ءۇشىن ءبىراز قازاقى اشەكەيلەر العان ەكەن, سونى ەۋروپاداعى قازاقتار كورىپ, قاتتى قىزىعىپتى. كوبىرەك اكەلگەنىڭدە ساتىپ الار ەدىك دەپتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپادا 8000, ونىڭ ىشىندە پاريجدە 1800-دەي قازاق بار ەكەن. قازاقشا بىلەتىندەرى دە بار, كوبىسى تۇركيادان بارعاندىقتان ءتۇرىكشە بىلەدى, ءوزارا تۇرىكشە ءسويلەسەمىز دەيدى. سول كىسىلەر قىزىققان سوڭ, ەندى قازاقى اشەكەيلەردى اپارىپ, ساتۋ جوسپارىمەن ءجۇر. كاسىبىنە ءبىز دە بەرەكە ءتىلەدىك.
ەندى بانكتە بولعان جاعداي تۋرالى سۇرادىم. ونى گۇلشاح بىلاي باياندادى. «بانكتەن اقشا الۋعا ەرلان اعانىڭ كەلىنشەگى اسەممەن بىرگە باردىم. ىشكە كىرگەن سوڭ اسەم ءوز جۇمىسىمەن شىعىپ كەتتى. مەن كەزەككە تۇرماقشى بولعاندا, سول جەردە كۇزەتتە ىستەيتىن كىسى كەلىپ, مەنەن قانداي كومەك كەرەك دەپ سۇرادى. مەن كەزەككە قالاي تۇرۋ كەرەك, اقشا الايىن دەپ ەدىم دەپ, ءجونىمدى ايتتىم. وندا ءجۇرىڭىز دەپ, تەرمينالدان كەزەككە تۇراتىن تۇبىرتەكتى الىپ بەردى. ءسويتىپ, ءوزىمدى شاقىرعانىن كۇتىپ تۇرعانىمدا اسەم كەلدى دە, انا كىسى ودان مەن تۋرالى سۇراي باستادى. الىستان ەستىپ, بايقاپ تۇردىم. سول كەزدە ريزاشىلىعىن قاعازعا جازىپ بەرىپتى. كيريلليتسانى وقۋعا قينالاتىندىقتان, ونى ماعان اسەم وقىپ بەردى. انا كىسىنىڭ كوزىنە قاراپ ەدىم, جىلاعىسى كەلىپ تۇرعانداي بولدى. ونىسى ماعان قاتتى اسەر ەتتى».
بانك قىزمەتكەرى: «كىم بولساڭ دا, ساعان قاتتى ريزامىن. ءبىزدىڭ قازاقشا بىلمەيتىن, بىلسە دە ءبىلگىسى كەلمەيتىندەردىڭ جانىندا سەن التىنسىڭ», دەپ جازعان ەكەن. ءوزىنىڭ ءتىلىن قۇرمەتتەمەيتىندەردى كورىپ-كورىپ, ابدەن ىزالانعان, ءتىپتى, ىشتەي قورلانىپ جۇرگەن ادامنىڭ سوزىنە كەلەدى. بۇنداي سەزىمدەر قازاقستانعا ءۇشىنشى رەت كەلىپ وتىرعان گۇلشاحقا دا تانىس ەكەن. «قايدا بارسام دا, ادامدار ماعان ورىسشا سويلەيدى, نەگە قازاقشا سويلەمەيسىڭ دەسەم, كەيبىرەۋلەرى «و, بوجە» دەيدى. كەلگەلى وسى ءسوزدى ۇيرەنىپ الدىم. ءبىر جەرگە بارعاندا قازاقشا ءسويلەيتىن ادام بولسا, قۋانامىن. تاعى بىرەۋگە ىزا بولىپ كەتىپ, قازاقشا تۇسىنبەيسىڭ بە دەسەم, تۇسىنەمىن دەيدى. ەندى نەگە سويلەمەيسىڭ دەسەم, ۇيالامىن, اكتسەنتىم بار دەيدى. بولا بەرسىن, اكتسەنت مەندە دە بار, سويلەي بەر دەدىم» دەيدى ازىلگە سۇيەگەن بولىپ ك ۇلىپ وتىرسا دا, وكپەسىن دە جاسىرا الماعان قوناعىمىز.
ەرتەڭ جول جۇرەمىن دەپ وتىرعان گۇلشاحپەن قوش ايتىسىپ, ىشتەي ءسۇيسىنىپ, ريزا بولىپ, كەي نارسەلەر ءۇشىن ۇيالىپ, بولاشاقتان ءۇمىت ەتىپ, ءبىز دە قايتتىق.
ارمان المەنبەت,
جۋرناليست
سۋرەتتە: گۇلشاح ەسداۋلەت
