اقىنداردى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءبىر كىتابىن عانا وقۋ ازدىق ەتەر ەدى. ءتىپتى بۇكىل شىعارماشىلىعىمەن تانىس بولساڭ دا, ەتەنە ديدارلاسىپ, ءتامام سىرىن ۇعۋدىڭ ءوزى اقىلىڭا ەداۋىر سالماق سالادى. ادام جانىنىڭ قاتپار-قىرتىسى قانشالىقتى مول بولسا, ءبىر ءسوزدى ەكى-ءۇش قايتارا ايتقان سايىن ءار ەستىگەنىڭدە نەشە ءتۇرلى تۇسىنۋىڭە تۋرا كەلەتىندەي. بۇل ءسوزدىڭ شەكسىز قاسيەتى مە, الدە اقىن جانىنىڭ قۇبىلمالى كۇيى مە, ول ارانى انىق اجىراتۋ قيىن. ءبىر قالىپتا تۇرمايتىن كوزقاراستىڭ, دۇنيەتانىمنىڭ, ءبىلىمنىڭ كۇشىمەن ءبىر اۋىز سوزگە جاستىعىڭدا سىيدىرا الماعان كوپ ماعىناعا ەگدە تارتقان جاسىڭدا يە بولىپ جاتساڭ دا – شۇكىرشىلىك. ال ەۆگەني ەۆتۋشەنكو سياقتى جيىرما جاسىندا وتانىنا تانىلىپ, وتىزىندا الەمگە اتىشۋلى بولعان اقىننىڭ سىرىن ۇيرەنشىكتى ادىسپەن اشام دەۋ قاتە بولار ەدى. اقىندا سىر كوپ, سىرلاس تا از ەمەس. جازۋشى, ستسەناريست, رەجيسسەر, اكتەر, پۋبليتسيست. مەمۋار دا جازدى. س.ۆولكوۆقا ارنايى حات جازىپ, سەكسەن جىلدىق عۇمىرىن قورىتىندىلايتىن ءۇش ءبولىمدى ۇلكەن سۇحبات بەرۋىنىڭ ءوزى ايتار ءسوزدىڭ, ايتىلماعان سىردىڭ ۇشان قيىرىن كورسەتپەي مە؟! وعان دەيىن دە قانشا سۇحبات, كەزدەسۋ, كەش ءوتتى. سەكسەن بەس جىلدىق مەرەيتويىندا گاسترولدىك ساپار اياسىندا قازاقستانعا دا كەلۋگە نيەت ەتكەن اقىننىڭ ارمانى ورىندالمادى.
اقىن تاعدىرىن ونىڭ قالامىنان تۋعان ءبۇتىن شىعارمالارى مەن اۋزىنان شىققان ءار ءسوزدى ۇعىنىپ بارىپ تۇسىنە الاسىڭ. «اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان» دەگەن ماعجان ءسوزىنىڭ ارمانشىل رومانتيكاسىن عانا ءتۇسىنىپ جۇرگەنىمىزدى ەندى ۇققاندايمىز. ءتىپتى تۋرا ماعىناسىندا دا اقىن – بالا. كۇللى وقىرمان سونىڭ ءسوزىن سويلەپ, جىرىن تىڭداپ, الدىندا قۇراق ۇشقانىن قالايدى. اقىن قارتايسا دا, اقىندىق قارتايمايدى.
اقىندىققا قۇشتار اكەنىڭ, ونەرلى انانىڭ تاربيەسىن كورگەن ەۆتۋشەنكو جاس كۇنىندە-اق ءوزىن اقىن سەزىندى. سەگىز تومدىق ولەڭدەر جيناعىنىڭ العاشقى تومىندا 1937, 1938, 1939 جىلداردىڭ مەرزىمى جازىلعان ولەڭدەرى ايعاقتايتىن البىرت اقىننىڭ ءومىر جولىنىڭ ءوزى كوپ ەشكىمگە ۇقساماعان, كوپ ەشكىمگە بۇيىرماعان وقشاۋ. «ماياكوۆسكيگە ەلىكتەيدى» دەپ سىناعانداردى ەلەگەن جوق. اتاقتى «پوەما الدىنداعى دۇعا» ولەڭىندە ءوزىنىڭ سۇيىك-
ءتى اقىندارىنان ءبىر قاسيەت ۇيرەنۋگە تىرىسقانىن بايقاتادى. اسىرەسە پۋشكيندى جاقسى كورەدى. ورىس پوەزياسىندا قالىپتاسقان, اسىرەسە ەسەنين مەن ماياكوۆسكيدەن كەيىن سانگە اينالۋعا شاق قالعان «ەركەلىك» ءوز ارناسىنان ەش اۋىتقىماي قاپىسىز يەسىن تاپتى. جىلىمىق كەزەڭنىڭ وڭتايلى ءساتىن پايدالانىپ, ەۆرەي حالقىنىڭ جاپپاي رەپرەسسياعا ۇشىراعانىن جىرعا قوستى. سول ءۇشىن بيلىكتەگىلەردەن الىستادى. بىراق, كوپكە جاقىن بولدى. وعان دەيىن ستالينگە نەشە مارتە ولەڭ ارناعان اقىن ەندى سايا-
سي ولەڭدەرىن كوبەيتە باستادى. «بابي يار» پوەماسى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىنا ۇسىنىلدى. سودان بەرگى جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ەڭ بەدەلدى سىيلىقتىڭ نەگىزگى ۇمىتكەرى سانالىپ كەلدى. «اقىن راۋانداپ اتقان تاڭنىڭ, ماناۋراپ باتقان كۇننىڭ عاجايىپتىعىن ەمەس, ونىڭ گيمنىن جازۋ كەرەك» دەپ جازدى مەجەلايتيس. كۋبا, چيلي, امەريكاعا بارعان ساپارلارىندا اقىن ونداعى ساياسي احۋال-
دان بۇرىن سونداعى حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن جازۋعا تىرىستى. اقىن مىنا دۇنيەدەگى بار ىزگىلىك الدىندا ماڭگىلىك قارىزدار دەپ ءتۇسىندى. ەڭ الدىمەن وسكەن ولكەگە, اتا-اناعا, ادەبيەتتەگى ۇستازدارعا. ءتىپتى, جاۋىنا دا. دۇنيەۋي قارىم-قاتىنىستىڭ اسەرىمەن پەندەلىككە بوي الدىراتىن كەزدەردە, الداعى تاڭداۋدىڭ ءساتتى يا ءساتسىز بولۋىنا ىقپال ەتەتىن ادام فاكتورىنىڭ وزىنەن ساباق الۋعا قۇلشىناتىن بولمىستىڭ ءوزىن جوعالتپاۋى ءۇشىن, يا ىشكى مەنىنە سايكەس اتموسفەرا جاساۋ ءۇشىن ىڭعايلى كەزەڭ تۋدىرعان ۋاقىتقا دا قارىزدار. اقىن ءبارى ءۇشىن جازۋ كەرەك. ءتىپتى, وزىمەن كەلىسپەيتىندەر ءۇشىن دە. ولارعا جاقسىلىقتى, ىزگىلىكتى ۇقتىرۋ ءۇشىن. وسىنىڭ بارىنە اقىن مىندەتتى دەپ ءتۇسىندى. «مەن – كۋبامىن», «سانتياگوداعى كەپتەر» پوەمالارىن جازۋىنىڭ ءبىر توركىنى وسىنداي اقىندىق كرەدولاردا جاتقانداي.
ارعى اتاسى ەنەرگياسى مول, قاجۋدى بىلمەيتىن جان بولىپتى. بەرينگ بۇعازى ارقىلى الياسكاعا, ودان ءارى امەريكاعا وتەر الدىندا تۋننەل سالۋ يدەياسى ويىنا كەلىپ, پاتشاعا ءوز جوباسىن جىبەرىپتى. بىراق ول كەزدە ماقۇلدانا قويماعان كورىنەدى. ەندى اراعا ءۇش ۇرپاق سالىپ, ەۆتۋشەنكو دا وزىنشە امەريكا مەن رەسەيدىڭ اراسىنا «تۋننەل» جالعاپتى. ول – اقىن داڭعىلى. ەۆتۋشەنكونى شەتەلگە كەتكەنى ءۇشىن قانشا جازعىرسا دا ول ورىس پوەزياسىنىڭ سىرتتاعى ەڭ جارقىن وكىلى سانالدى. پۋبليكانى ۇناتقان, اركەز ءساندى كيىم كيۋدى ادەت ەتكەن, كەشكە كيەر كويلەگىنە دەيىن ءوز ويىمەن تىكتىرگەن اقىننىڭ ەرەكشە بولمىسى قالاي بولعان كۇندە دە بەرىسى ورىس ولەڭىنە, ارىسى الەمدىك ادەبيەتكە قىزمەت قىلدى. ازاماتتىق ۇستانىمدارى ءۇشىن مىڭداعان حات الىپ, سونىڭ بارىنە قالام كۇشىمەن جاۋاپ قاتقان اقىننىڭ قازاسى «الپىسىنشى جىلعىلار» دەيتىن ۇلكەن تولقىننىڭ, ءبىر ءداۋىردىڭ اياقتالار تۇسى بولىپتى.
اقىرعى دەمىنە دەيىن ولەڭ بولىپ, اجال كەلگەنشە كۇرەسۋدەن شارشاماعان اقىننىڭ سوڭعى اماناتى دا پوەتيكاعا يە بولىپتى. جاس كۇنىندە بىرگە ولەڭ وقىعان پاستەرناكتىڭ جانىندا جاتۋدى ماقسات ەتىپتى. پەرەدەلكينو دا ەندى پوەزيا دەپ اتالاتىن قاسيەتتى الەمنىڭ قاستەرلى بۇرىشىنا اينالا تۇسەدى.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
