بايسالدى ءىس-قيمىل بەرەكەگە باستايدى
قازاقستاننىڭ كورشى مەملەكەتتەرمەن جانە الەمنىڭ وزگە دە ايماقتارىمەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋى, ىنتىماقتاستىعى ەلدىڭ حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ستراتەگيالىق شەشىمدەرىنىڭ وڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. مەن وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن, قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى وتە زور ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازىرگى تاڭدا جۇرگىزىلىپ وتىرعان سىندارلى ساياساتتىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوسىپ-وركەندەگەن, بەيبىتشىلىك سۇيگىش مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىلدى.
قازاقستاندا قولعا الىنعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار قازىرگى الەمدىك سىن-قاتەرلەرگە ەلدىڭ لايىقتى جاۋابى بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى الەمدە مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ ءامبەباپ مودەلى جوق, ءبارى دە ىزدەنىس ءۇستىندە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلدى. ونى حالىق ءبىر اي بويى جان-جاقتى تالقىلادى. بۇل وتە ماڭىزدى شارا بولدى. ياعني, ءاربىر قازاقستاندىققا كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى پىكىرىن ءبىلدىرىپ, ۇسىنىستارىن ايتۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان وسىلايشا ءوزىنىڭ دەموكراتيالىق تۇرعىدا دامۋدىڭ داڭعىل جولىندا ەكەنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى.
قازاقستاندا بولىپ جاتقان ەلەۋلى وقيعالارعا ءبىزدىڭ ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق بىلدىرەدى. ءبىز ارقاشاندا قازاقستاننىڭ تاڭداۋىنا, حالقىنىڭ ەركىنە قۇرمەتپەن قارايمىز.
تۇركى كەڭەسى – بەدەلى بيىك ۇيىم
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسى (تۇركى كەڭەسى) – ءتۇركىتىلدەس ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جان-جاقتى قولداۋدى باستى ماقساتى سانايتىن مەملەكەتارالىق ۇيىم بولىپ تابىلادى. ۇيىم 2009 جىلى ازەربايجاننىڭ ناحچىۆان قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىنە قول قويىلعان ناحچىۆان كەلىسىمى نەگىزىندە قۇرىلعان.
ۇيىمنىڭ قۇرىلتايشىلارى ءارى مۇشەلەرى ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تۇركيا مەملەكەتتەرى بولىپ تابىلادى. ال بۇگىنگى تۇركى كەڭەسى وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا ۇيىمداستىرىلعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارى سامميتتەرىنىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەن حالىقارالىق ۇيىم دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
تۇركى كەڭەسى قۇرىلعالى بەرى مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 11 رەت رەسمي جانە بەيرەسمي وتىرىستارىن وتكىزىپتى.
قازىرگى تاڭدا تۇركى كەڭەسىنىڭ حاتشىلىعى 14 باعىت بويىنشا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋدا. ناقتىلاي ايتقاندا, حاتشىلىق تۇركسوي, تۇركپا, حالىقارالىق ءتۇركى اكادەمياسى, تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورى سىندى مادەنيەت سالاسىنا قاتىستى باسقا دا ەنشىلەس ۇيىمدارمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا قىزمەت ەتۋدە.
ماسەلەن, تۇركى كەڭەسى تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنا باسا نازار اۋدارادى. جىل سايىن تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ىسكەرلىك كەڭەسى جانە بيزنەس-فورۋم ۇيىمداستىرىلىپ وتىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇشە مەملەكەتتەر كاسىپكەرلەرىن بىرىكتىرىپ, ولاردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاسۋىنا جول اشادى. مۇشە مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىن ىنتالاندىرۋ, ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ جانە جەكە سەكتورلار اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ماقساتىندا ءبىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق پورتال ىسكە قوسىلعان. تۇركى كەڭەسى ترانسكاسپي كولىك باعىتىن قۇرۋعا كوپ كۇش جۇمسادى. بۇل باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى ءتيىمدى ساۋدا جولى بولىپ تابىلادى.
سوڭعى ەكى جىل كولەمىندە تۋريزم سالاسى بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جۇمىستارى قارقىن الدى. بۇل ورايدا تۋريستىك باعىتتاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەلدەرىمىز ارقىلى وتەتىن ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ ماڭىزدى. تۇركى كەڭەسىنىڭ «زاماناۋي جىبەك جولى» اتتى بىرلەسكەن قاناتقاقتى جوباسىن دايىنداۋى اتالعان سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قادامى بولىپ تابىلادى.
تۇركى كەڭەسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا باسا كوڭىل اۋدارادى. مۇشە مەملەكەتتەردىڭ رەسمي اقپارات اگەنتتىكتەرى تۇركى كەڭەسى اياسىندا ىنتىماقتاسۋدا. سونداي-اق, حالىقارالىق تۇركى تەلەارناسىن قۇرۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. جالپى, ءتۇركى كەڭەسى ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق جاڭا باعىتتار بولىپ سانالادى.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ورتاق مادەنيەتى, ءتىلى جانە تاريحىنىڭ ارقاسىندا تۇركى كەڭەسى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن كورسەتۋدە. ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ناقتى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى XV عاسىرداعى تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحى تۋرالى ورتاق ءتۇركى تاريحى وقۋلىعىن ازىرلەۋ بولىپ تابىلادى. بۇل وقۋلىقتى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءتيىستى مينيسترلىكتەرىنىڭ ماقۇلداۋىمەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى دايىندادى. قازىرگى تاڭدا اكادەميا گەوگرافيا جانە ادەبيەت بويىنشا جالپى تۇركى وقۋلىقتارىن, سونداي-اق, تۇركى الەمى تاريحىنىڭ انىقتامالىعىن ازىرلەۋ ۇستىندە.
كەڭەس قۇزىرەتتى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاسۋ جانە ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋ ماسەلەسىن جولعا قويدى. ول بۇۇ جانە ونىڭ ينستيتۋتتارىمەن, سونداي-اق, 19 حالىقارالىق ۇيىممەن مىقتى قاتىناس, سەنىمدى ارىپتەستىك ورناتا ءبىلدى. مۇشە مەملەكەتتەر ورگاندارى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار اراسىندا 30-دان استام مەموراندۋم جانە حاتتامالارعا قول قويىلدى. ءتۇركى كەڭەسى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەىۇ) بايقاۋشىسى ءمارتەبەسىن الدى. بۇدان بولەك بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) بايقاۋشى مارتەبەسىن يەلەنۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار, تۇركى كەڭەسى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ), دۇنيەجۇزىلىك كەدەن ۇيىمى (دكۇ), ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) سەكىلدى تاعى باسقا دا بەدەلدى قۇرىلىمدارمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتقان.
قازاقستاننىڭ ءرولى ايرىقشا
تۇركى الەمىندەگى قازاقستاننىڭ ءرولى جانە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسا ماڭىزدى ورنى داۋ تۋعىزبايدى. 2015 جىلعى 11 قىركۇيەكتە استانادا ءوتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ 5-سامميتىندە مەن مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. سول ساتتە مەن قازاقستان باسشىسىنىڭ كوشباسشى رەتىندەگى كورەگەندىگىنە انىق كوز جەتكىزدىم.
ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن, ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدان بولەك, شتاب-پاتەرى باكۋ قالاسىندا ورنالاسقان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (تۇركپا), شتاب-پاتەرى استانادا ورنالاسقان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى سىندى حالىقارالىق ۇيىمدار قۇرىلدى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ 2006 جىلى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق وداعى دەپ اتالاتىن (تۇركى كەڭەسى) حالىقارالىق ۇيىم قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىردى. 2009 جىلى ءبىزدىڭ حاتشىلىق قۇرىلدى. تۇركى كەڭەسى قۇرىلعانعا دەيىنگى جانە كەيىنگى كەڭەستەردىڭ بارلىعىن ەسەپكە الار بولساق, باس-اياعى 15 سامميت ءوتتى. ولاردىڭ بارلىعىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تىكەلەي ءوزى قاتىسىپ وتىردى. قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركى كەڭەسىنىڭ كوپتەگەن جوبالارىنىڭ يدەيالىق باستاماشىسى بولىپ تابىلادى. 2012 جىلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تۇركيا پرەزيدەنتى ابدوللا گۇلمەن بىرگە تۇركى كەڭەسى تۋىنىڭ كوتەرىلۋىنىڭ رەسمي سالتاناتىنا قاتىسقانى سيمۆولدىق مانگە يە.
قازاقستان ەكى جىلدان بەرى ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ توراعاسى بولىپ, بۇل مىندەتتى تابىستى اتقارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ توراعالىعى كەزىندە كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل ورايدا تۇركى كەڭەسىنىڭ بۇۇ جانە يىۇ بايقاۋشىسى مارتەبەسىن يەلەنۋى ماسەلەسىن ىلگەرىلەتۋدە قازاقستان ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
استانا – بىتىمگەرشىلىك باستاۋىندا
سيرياداعى احۋالدى رەتتەۋ جونىندە قوسىمشا پلاتفورما رەتىندە استانانىڭ تاڭدالۋى قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتىنىڭ اسا زور ماڭىزعا يە ەكەندىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق قۋاتتى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتىپ, سول ارقىلى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدى, مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى بەيبىت ىنتىماقتاستىقتى جانە جاھاندىق پروبلەمالار مەن قاقتىعىستاردى شەشۋدە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى قولدايتىنىن ءىس جۇزىندە دالەلدەدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاقستان الەمگە يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تاراتپاۋ بويىنشا كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىمال.
سونىمەن قاتار, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا قازاقستان مەملەكەتارالىق دەڭگەيدەگى حالىقارالىق شارالاردى جوعارى دارەجەدە وتكىزۋ ىسىندە ۇلكەن تاجىريبە جينادى. جىل سايىن قازاقستاندا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كوپتەگەن حالىقارالىق شارالار وتەدى. قازاقستاندا ەقىۇ, يىۇ, شىۇ, تمد, تۇركى كەڭەسىنىڭ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ سامميتتەرى ءوتتى. مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان الەمدىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى شارالار مەن كەلىسسوزدەر ءۇشىن تۇراقتى ءارى سەنىمدى الاڭ بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ رەسەي مەن تۇركيا قاتىناستارىن جاقسارتۋداعى مامىلەگەر رەتىندەگى ءرولىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋى بارشا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەلدىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتىنە دەگەن بەرىك سەنىمىنىڭ دالەلى.
سول سەبەپتى, سيرياداعى احۋالدى رەتتەۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ بويىنشا قوسىمشا پلاتفورما رەتىندە استانانىڭ تاڭدالعانى ەشكىمدى تاڭعالدىرعان جوق. استاناداعى كەلىسسوزدەر سيرياداعى احۋالدى رەتتەۋ بويىنشا ماڭىزدى شەشىمدەردىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتەدى.
راميل حاسانوۆ,
تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى
