پرەمەر-مينيستر ساپارى ورال قالاسى اۋەجايىنىڭ جولاۋشىلار تەرمينالى مەن قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ جۇمىسىمەن, سونىمەن قاتار, اۋەجايدى قايتا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جوسپارىمەن تانىسۋدان باستالدى. بۇل حالىقارالىق اۋەجاي 1972 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. اەروۆوكزال ساعاتىنا 200 جولاۋشىنى, تەرمينالى ساعاتىنا 100 جولاۋشىنى وتكىزە الادى. اۋەجايدىڭ جاساندى ۇشىپ-قونۋ جولاعىندا 2014-2015 جىلدارى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇگىندە بارلىق ساناتتاعى زاماناۋي اۋە كولىكتەرىن قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بار.
باقىتجان ساعىنتاەۆ ءوڭىردەگى ءىرى جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس كەشەنى – باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كومپانياسىنىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى. كاسىپورىن بازاسىندا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن General Electric كومپانياسىمەن بىرلەسكەن گاز تۋربينالارى مەن مۇناي-گاز جابدىقتارىن ءجوندەيتىن سەرتيفيكاتتالعان سەرۆيستىك ورتالىق قۇرىلعان بولاتىن. بۇل – اتالعان فيرماعا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋگە قاۋقارلى قازاقستانداعى جالعىز ورتالىق. پرەمەر-مينيسترگە اتالمىش تسەحتىڭ جۇمىسى باياندالدى. بۇل زاۋىت اسكەري جانە ازاماتتىق ماڭىزعا يە اۆياتسيالىق قوزعالتقىشتاردى ءجوندەۋ جۇمىستارىن دا جۇرگىزەدى.
ب.ساعىنتاەۆ «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا تۇرعىزىلعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىن تەكسەرىپ, باعدارلامانى ءىسكە اسىرۋ بويىنشا ءارى قارايعى جوسپارلار تۋرالى ەسەپتى تىڭدادى. بۇل ۇيلەر ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتىنىڭ تەحنولوگياسىمەن, سالىستىرمالى تۇردە العاندا جىلدامىراق تۇرعىزىلۋدا. ماسەلەن, 72 پاتەرلى ءۇي قۇرىلىسى 1,5-2 ايدىڭ ءىشىندە اياقتالادى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا وتاندىق ماتەريالدار, زاماناۋي جابدىقتار قولدانىلۋدا.
پرەمەر-مينيستر ورال ترانسفورماتور زاۋىتىندا دا بولىپ, ءوڭىردىڭ ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارىن دامىتۋ جوسپارلارىمەن تانىستى. مۇندا جوعارى قۋاتتى تاراتقىش ماي جانە قۇرعاق ترانسفورماتورلار, سونىمەن قوسا, جىلدىق قۋاتى 10 000 دانا بولاتىن ءوندىرىس كولەمى بار تارتۋشى ترانسفورماتورلار شىعارىلۋدا. 2016 جىلى ترانسفورماتور زاۋىتى شەت ەل ينۆەستورلارىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن اشتى.
ۇكىمەت باسشىسى «اتامەكەن» ۇكپ وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى نەسيەلەندىرۋ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوبالارىن دامىتۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ جانە بيزنەستىڭ نەسيە قاراجاتتارىنا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءماسەلەلەرىن كوتەردى. كەزدەسۋدە ب.ساعىنتاەۆ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىنا سايكەس, ۇكىمەت جۇمىسى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىستى بيزنەس ۇستانىمدارىن نىعايتۋعا نەگىزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. قاتىسۋشىلارعا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىگىنىڭ, اسىرەسە, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, اگروونەركاسىپ سالاسىندا جاڭا نارىقتاردى يگەرۋ مەن ەكسپورتتىق ءوندىرىستى دامىتۋدىڭ قاجەتتىگى تۋرالى ايتتى.
سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر وڭىردەگى ەت ونىمدەرىن شىعاراتىن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «جايىق ەت» كاسىپورنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. «جايىق ەت» كاسىپورنىنىڭ نەگىزى 2003 جىلى بۇرىنعى ورال ەت كومبيناتى بازاسىندا قالانعان. 2009 جىلى مۇندا ءوندىرىستىڭ كولەمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالدى. قازىر مۇندا 100-دەن استام ەت, شۇجىق جانە كونسەرۆى ونىمدەرى شىعارىلادى.
باقىتجان ساعىنتاەۆ «كۆانت» جيھاز فابريكاسىندا دا بولدى. بۇل كومپانيا 2015 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جالپى اۋدانى 10 000 شارشى مەتر بولاتىن كورپۋستىق جيھاز شىعاراتىن جاڭا فابريكا اشتى. مۇندا ءونىمنىڭ جوعارى ساپاسىن قامتاماسىز ەتەتىن, الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار قولدانىلعان زاماناۋي جابدىقپەن ازىرلەيدى. نىساندى ارالاۋ كەزىندە پرەمەر-مينيسترگە كاسىپورىن جۇمىسى تۋرالى باياندالىپ, دايىن ونىمدەردىڭ ۇلگىلەرى كورسەتىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, 1996 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «كۆانت» جيھاز فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ بارلىق دەرلىك ءىرى قالالارىندا تانىمال.
ءىرى ءوندىرىس ورىندارىمەن تانىسقاننان كەيىن باقىتجان ءابدىر ۇلى ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋدە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اتالعان الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتى باعىتتارى مەن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى اتىراۋ, اقتوبە جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارى اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى ەسەپ بەردى. كەڭەس اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆ جانە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ت.دۇيسەنوۆا ءسوز ءسويلەدى. ولار ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ زاماناۋي جۇيەلەرىن قۇرۋ بارىسى, سونىمەن قاتار, ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋ بارىسىنداعى كەمشىن تۇستارعا دا نازار اۋدارىپ, ولقىلىقتاردى تەز تۇزەتۋدى تالاپ ەتتى.
كەزدەسۋدە جانىبەك اۋدانى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ب.الىپقاليەۆ وبلىس ورتالىعى ورالدان ەڭ شالعاي جاتقان جانىبەك اۋدانىنا تاس جولدىڭ قاشان جەتەتىنىن سۇرادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ كەلتىرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىل رەسپۋبليكالىق جولداردى جوندەۋگە 17,6 ملرد, وعان قوسىمشا جەرگىلىكتى جولدارعا 8 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا سايكەس قايتا سالىنىپ جاتقان ورال – تاسقالا – رف شەكاراسى جولى بىتكەننەن كەيىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جالپاقتال – قازتالوۆ – جانىبەك باعىتىنداعى جولعا دا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. بۇل باعىتتاعى جولدى جوندەۋگە بيىل 2 ملرد تەڭگە قارالدى. ۇكىمەت باسشىسى الداعى جىلدارعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جاساعان كەزدە وسىنداي ءماسەلەلەردى مۇقيات ەسكەرۋدى تاپسىردى.
كەزدەسۋدە جاڭاقالا اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ز.سەيسەنعالي اتالمىش اۋدانداعى اۋىز سۋ ماسەلەسىن كوتەردى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن جۋىق ارادا 54 ەلدى مەكەنگە اۋىز سۋ جەتكىزىلمەكشى.
سونداي-اق, وبلىس اكىمى التاي كولگىنوۆ بيىلعى جىلدىڭ ءى توقسانىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جايلى باياندادى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا 700-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن 10 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. بيىل ەگىن القاپتارىنىڭ كولەمى 32 مىڭ گەكتارعا ۇلعايىپ, وڭىردەگى ەگىس القاپتارى 500 مىڭ گەكتارعا جۋىقتاماق. ءى توقسانداعى ينۆەستيتسيالار بويىنشا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا ءتۇسىم 48,2 ملرد. تەڭگە كولەمىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
«حالىقپەن اقىلداسا وتىرىپ, ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداي ءبىلۋىمىز قاجەت. بۇل جولى باتىس قازاقستان وبلىسىنا نەگىزىنەن الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى مينيسترلەر كەلدى. ينۆەستيتسيا تارتىپ, ەكونوميكانى نىعايتۋمەن بىرگە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن, ءبىلىمىن, الەۋمەتتىك جاعدايىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ءبىز بۇگىن وبلىستا ەلباسى تاپسىرمالارىنا سايكەس كوز قۋانتىپ, جۇرەكتى جىلىتاتىن ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىن كوردىك. كاسىپكەرلەرمەن ءبىر ساعاتتان استام ۋاقىت پىكىرلەسىپ, كوپتەگەن قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ بار ەكەندىگىن ايقىن سەزىندىك. مۇنىڭ ءبارىن استاناعا بارعاننان كەيىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرىپ, جۇمىستاناتىن بولامىز. سونىڭ ىشىندە تەز ارادا شەشىلۋى ءتيىس ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارماقشىمىز. مۇنىڭ ءبارى دە حالىقتىڭ قامى ءۇشىن», دەدى جيىندى قورىتىندىلاعان باقىتجان ساعىنتاەۆ.
كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا اتالعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
وسى كۇنى باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا سالىنعان مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
نىساندى ارالاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيسترگە بالاباقشانىڭ قازىرگى جۇمىسى جايلى باياندالىپ, دامىتۋ بولىمىندەگى ساباقتار كورسەتىلدى.
200 ورىنعا شاقتالعان «ءجاڭگىر حان» بالاباقشاسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداتتارىن قولدانۋمەن سالىنعان. مەكەمەنىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىققا ۇيرەتۋ كابينەتتەرى, ءوزىن-ءوزى تانۋ ءبولمەلەرى, سونىمەن قاتار, شىعارماشىلىق بەينەلەۋ ستۋدياسى بار.
نۇرلىبەك راحمانوۆ,
جۋرناليست
باتىس قازاقستان وبلىسى
