ناۋرىز كەزدەسۋلەرى بولاشاق عالىمدار باس قوساتىن الاڭعا اينالدى

 اتاسىنىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن تەرەڭ سارالاي وتى­رىپ, باسىنان تاستامايتىن تا­قيا­سىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولىن ويلاپ تاپقان. ءسويتىپ, روبو­تو­تەxنيكاعا قىزىعىپ جۇرگەن اتىراۋ قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى ساتتىعالي جولداسباي اتاسىنىڭ تاقياسىنا ارنايى قۇرىلعى­لار ورناتۋ قاجەت دەپ شەشەدى. «اقىل­دى تاقيا» اتتى عىلىمي جوباسىن باستايدى.تاقيانىڭ وزىنە شاعىن سەنسورلىق قۇرىل­عى­لار ورناتادى. ادامنىڭ ال­دىن­دا ءبىر كەدەرگىلەر بولسا, ۆيبرو-موتورعا بەلگى كەلەدى ەكەن. سول كەزدە ۆيبراتسيا باستالادى. كوزى كورمەيتىن ادام ونى سەزەدى دە, الدىندا كەدەرگى بار ەكەنىن ءبىلىپ توقتايدى نەمەسە جۇرگەن باعى­تىن وزگەرتەدى. اتاسىنا كومەك­تىڭ وسىنداي جولىن تاپقان ءساتتى­عالي اتالعان جوبانى الەۋ­مەتتىك باستاما رەتىندە جالعاس­تىرۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى. ياعني, وسى ىسپەتتى «اقىلدى تاقيا­لار­دى» كوزى ناشار كورەتىن ازا­مات­تارعا جاساپ بەرۋگە بولادى. 

جالپى, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى وقۋشىلارىنىڭ ءتۇرلى سالا بويىنشا ۇسىنىپ وتىر­عانى عىلىمي جوبالارى وتە كوپ. ونىڭ ىشىندە ارنايى زەرتتەۋ­لەر مەن سىناقتاردان ءوتىپ, ءوندىرىس­كە ەنگىزىلگەندەرى, ساتىلىمعا شىعا­رىلعاندارى دا بارشى­لىق. ءبىر عانا زياتكەرلىك مەكتەپ­تەر ەمەس, ءوز يدەيالارىن عىلى­مي جو­باعا نەگىزدەپ جاريا ەتۋگە, ۇسى­نۋعا ەلىمىزدەگى بارلىق ءبى­لىم وشاقتارىنىڭ مۇمكىندىگى بار. وسى ورايدا, ياعني يدەيا­لار­دى تاراتۋدا ناۋرىز كەز­دەسۋ­لەرىنىڭ الار ورنى ەرەك­شە. بيىل ءداستۇرلى ناۋرىز كەزدەسۋ­لەرى ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارنالىپ وتىر. ال شىمكەنت قالاسى فيزيكا-ماتەماتيكا باعى­تىنداعى نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەبىندە وتكەن كەزدەسۋگە ارقاۋ بولعان باستى تاقىرىپ – «عىلىمنىڭ شەكسىز سىرلارى». ءىس-شارانىڭ اشىلۋى الدىندا وڭىرلەردەن كەلگەن ەلىمىزدەگى بارلىق نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ عىلىمي جوبالارىمەن وڭتۇستىك وقۋشىلارىن تانىستىردى. مى­سالى, استانالىق 8-سىنىپ وقۋ­شىسى قازىبەك توقتاروۆ ەكو­تۋريزمدى جاقسارتۋعا ارنالعان «اقىلدى كيىز ءۇي» جوباسى تۋرا­لى جان-جاقتى اڭگىمەلەسە, سەمەي­لىك 10-سىنىپ وقۋشىسى ا.ەر­عاليەۆ «بۇلتتاردان ەلەكتر ەنەر­گيانى جانە سۋدى الۋ, ونى قولدانىسقا ەنگىزۋ» عىلىمي جوباسى تۋرالى ايتىپ بەردى.

VII ناۋرىز كەزدەسۋىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وڭتۇستىك قازا­قستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىن­باسارى ج.بوكەنباەۆ بۇل كەز­دەسۋ­لەردىڭ ءوڭىر جاستارى ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ايتا كەتەلىك, وسىعان دەيىن استانا, قاراعاندى, تالدىقورعان سىندى ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىس ورتالىقتارىندا وتكەن ناۋرىز كەزدەسۋلەرى بيىل عىلىمعا قۇشتار جاستاردىڭ باسىن جەتىنشى رەت قوسىپ وتىر. ال تاڭداۋدىڭ بيىل وڭتۇستىككە ءتۇسۋ سەبەبىن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ءوڭىر­دىڭ قايماعى بۇزىلماعان قازاق­تىڭ ورتاسى ەكەنىمەن جانە دەمو­گرا­فيالىق ءوسىمى جوعارى, مەكتەپ­تەر­دىڭ سانى كوپتىگىمەن باي­لانىس­تىرادى.

− ناۋرىز كەزدەسۋلەرىندەگى نەگىزگى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى – بالالاردى عىلىممەن تانىس­تى­رۋ. نازارباەۆ زياتكەر­لىك مەك­تەپتەرىندە «اقىلدى بەيسەنبى» جوباسى شەڭبەرىندە ءتۇرلى سالا بويىنشا شاقىرىلعان عالىمدار بالالارعا ءدارىس بەرەتىن. وسىدان 7 جىل بۇرىن ناۋرىز كەزدەسۋ­لەرىن باستادىق. وعان تەك ءبىزدىڭ مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى عانا ەمەس, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ وقۋشىلارىن شاقىرامىز. ولار­عا قانداي مەكتەپتە وقىسا دا عالىم بولا الاتىنىن ايتا­مىز. بىراق وعان ەڭبەك, ىنتا, زەيىن جانە ءوزىنىڭ قالاۋى قاجەت ەكەنىن دە جەتكىزەمىز. بۇگىنگى ءىس-شارا بارىسىندا مەديتسينا, فيزيكا, ينجەنەريا, گەوگرافيا, ماتەماتيكا جانە وزگە دە عىلىم سالالارىنداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا پانەل­دىك سەسسيالار مەن سەگىز لەكتوري وتكىزىلەدى. نەگىزىنەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالىمدارى مەن «Korea STEAM» (وڭتۇستىك كورەيا) ءبىلىم بەرۋ ۇلگىلەرىن زەرتتەۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى چوي دجانگحۋن, STEAM-ءبىلىم بەرۋ (ۆەنگريا) تەحنولوگياسىنىڭ ساراپشىسى, ينجەنەر-تەحنو­لوگ اكوش ۆەكچەي ءدارىس وقيتىن بولا­دى. وڭتۇستىككە كەلۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – بالالاردى قازاق تىلىندە ۆيكيپەدياعا ماقالا­لار جازۋدا بەلسەندىلىككە ۇندەۋ. تاريحي-مادەني مۇرالار مەن قازىرگى قازاقستاننىڭ تابىستارى تۋرالى وي-تولعامدارىن قازاق تىلىندە جازاتىنداردىڭ كوپ بول­عانى ەلىمىز ءۇشىن ماڭىز­دى. سونداي-اق, TEDح – «تاراتۋ­عا تۇرارلىق يدەيالار» كونتسەپ­تسيا­سىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. قازاقتا «توقسان اۋىز ءسوز­دىڭ تو­بىقتاي ءتۇيىنى» دەگەن ءسوز بار. وقۋشىلار قىسقا دا نۇس­قا ءسوي­لەپ ۇيرەنۋى, ءوز ءىسىن كورسە­تە ءبىلۋى قاجەت. بۇل ورايدا, ولار­دىڭ بويىندا عىلىمي-زەرت­تەۋ, ءارىپ­تەستىك قاتىناستار, شە­شەن­دىك ونەردى دامىتۋدا «زيات­كەرلىك مەكتەپتىڭ  TEDx» كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. ءوزىن ەركىن كورسەتە المايتىن بالا, ءوزى جاساعانىن ۇسىنا المايتىن بالا ەرتەڭ ەڭبەك نارىعىندا جۇ­مىسسىز قالادى. وسىعان باي­لا­نىس­تى بالاعا تەك ءبىلىم عانا بەرىپ قويماي, ونىڭ مىنەزىن, جاۋاپ­كەر­شىلىگىن, ەركىن سويلەي الۋىن دامىتۋىمىز قاجەت. ورتادا ءوزىنىڭ ويىن ەركىن جەتكىزە الۋعا, جاساعان دۇنيەسىن ۇسىنا الۋعا ۇيرەتەتىن بولساق نۇر ۇستىنە نۇر. جالپى, ناۋرىز كەزدەسۋلەرى – وتاندىق عىلىمنىڭ بولاشاق جۇلدىزدارىنىڭ باسىن قوساتىن زاماناۋي جاسامپاز الاڭ, − دەيدى كۇلاش ءشامشيدينوۆا.

ناۋرىز كەزدەسۋلەرى بارى­سىندا STEAM يننوۆا­تسيا­لىق يدەيالارى, ونىڭ ىشىندە بالاما­لى قۋات كوزدەرى بويىنشا جوبا جۇمىستارىن قورعاۋعا جانە TEDx فورماتىندا باياندامالار جاسالدى. سونداي-اق, بولاشاق عالىمدار «حيمفارم» اكتسيو­نەر­لىك قوعامىندا بولىپ, تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستى.

عالىمجان ەلشىباي,

«ەگەمەن قازاقستان»