كووپەراتيۆتەن ءۇمىت ۇلكەن

بىراق ءتۇيىندى تۇستارى دا جوق ەمەس «اۋىلشارۋاشىلىق كوو­پە­را­تيۆتەرى تۋرالى» قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى 2015 جىلدىڭ سوڭىندا قابىل­داندى. زاڭعا سايكەس ب­اتىس قا­زاق­ستان وڭىرىندە دە جاڭا­دان اۋىلشارۋاشىلىق كوو­پەر­تيۆتەرىن قۇرۋ جانە قايتا ۇيىم­داستىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. – قازىرگى تاڭدا وبلىستا 130 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قۇرىلىپ, جۇمىس جاساۋدا, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ارمان وتەعۇلوۆ. جەكە قوراداعى مالدى كوو­پە­راتيۆكە توپتاۋدىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەت تاراپىنان بەرىلىپ جاتقان سۋبسيديا مەن جەڭىلدىكتى نەسيە كومەگىن جەت­كىزۋ. بۇرىن قۇرىلعان كوو­پە­راتيۆتەر وتكەن جىلدىڭ وزىندە 398,2 ملن تەڭگە سۋبسيديا كومە­گىن الىپ ۇلگەردى. ونىڭ ءىشىن­دە 342,2 ملن تەڭگە كومەك ال­عان 98 كووپەراتيۆ تۇقىمدىق ءتۇر­لەن­دىرۋگە قاتىسىپ, انالىق مال باسىن 17 مىڭعا جەتكىزسە, ءوسىم­دىك شارۋاشىلىعىمەن اي­نا­لىساتىن «رۋبەجەنسكي» اشك تىڭايتقىشتار مەن گەر­بيتسيد­تەردىڭ قۇنىن ارزانداتۋعا 3,1 ملن تەڭگە, ساتىپ الىنعان تەح­نيكالارعا, جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ جابدىقتارىنا, كوكونىس قوي­ماسى قۇرىلىسى شىعىن­دارى­نا 53 ملن تەڭگە جاردەم العان. بۇگىندە وبلىستا مال بوردا­قى­لاۋمەن اينالىساتىن 23 اۋىل­شارۋاشىلىق كووپەرا­تيۆى قۇرىلعان. 259 وتباسى «اۋىل شارۋا­شىلىعىن قارجى­لاي قول­داۋ قورى» اق-تىڭ وب­لىس­تاعى فيليالى ارقى­لى 3494 باس ءىرى قارا مال سا­تىپ الۋعا 682,5 ملن تەڭگە نەسيە الدى. نەسيە­لى بولعان شارۋا­لار­دىڭ ەڭ كوبى سىرىم, تەرەك­تى, جاڭا­قالا, اقجايىق اۋدان­دارىنان ەكەن. 2016 جىلى اقجايىق اۋدا­نىن­دا «باتىس نىق» جشس قۇ­رى­لىپ, قۋاتتىلىعى اۋىسى­مى­نا 50 باستى قۇرايتىن مال سويۋ پۋنكتىن ىسكە قوستى. مۇندا 15 ادام قىزمەت ەتەدى. وتكەن اقپان ايىندا تاسقالا اۋدانىندا «تاسقالا ءسۇت» جك اۋىسىمىنا 1 توننا ءسۇت وڭدەيتىن تسەح اشىپ, 10 ادامدى جۇمىسقا الدى. زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ داريان اۋى­لىندا «كاۆەرينا» جك كۇنى­نە 40 توننا ءسۇتتى قايتا ءوڭ­دەي­تىن (سارى ماي, ىرىمشىك, چەچيل­دىڭ 8 ءتۇرى) قۇرال-جابدىق سا­تىپ الىپ, مونتاج جۇمىسىن ءجۇر­گىزۋدە. كاسىپورىن ناۋرىز ايىن­دا اشىلادى, مۇندا جاڭا­دان 40 ادام جۇمىسقا الىنباق. وبلىس ورتالىعىنىڭ ماڭى­نان «ءسۇت بەلدەۋىن» قۇرۋ تۋرالى يدەيا كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى. قالا تۇرعىندارىن اعار­­عان­مەن قامتىپ وتىرعان دا نەگى­زى­نەن قالا ماڭىنداعى جەكە شارۋا­لار ەكەنى راس. بۇگىندە وبلىس­تا ءسۇت باعىتىندا 2 كوو­پە­راتيۆ قۇرىلىپ, جۇمىس جاساۋ­دا. ونىڭ ءبىرى – «باتىس ءسۇت» اشك زەلەنوۆ اۋدانىندا, ەكىنشىسى – «ادال» اشك تەرەك­تى اۋدانىندا ورنالاسقان. ال 2017 جىل قانداي بول­ماق؟ بيىل وبلىستىڭ تۇقىم­دىق تۇرلەندىرۋگە قاتىساتىن شارۋالارىنا مەملەكەت تارا­پى­­نان 2,5 ملرد تەڭگە تولەۋ جوس­­پار­­لانىپ وتىر ەكەن. شارۋا­­لار 5349 اسىل تۇقىمدى مال سا­تىپ الۋى ءتيىس. ونىڭ سۋبسيديا­لاۋ سوماسى 809 ملن تەڭگە مولشەرىندە. باتىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ اگروسەكتورىنا 2017 جىلى «كازاگرو» ۇبح» اق فيليال­دارى ارقىلى 8 ملرد 700,0 ملن تەڭگە بيۋدجەتتىك نەسيە قاراس­تىرىلعان. بۇل ءوز كەزەگىن­دە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە نەسيە بەرۋ ارقىلى حالىقتى جۇمىس­پەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ىقپال ەتپەك. – باعدارلاما اياسىندا 2017 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن 30 جەل­توقسانعا دەيىن 12 اۋىل­شارۋاشىلىق كووپەرا­تيۆىن, 505 مال بورداقىلاۋ الا­ڭىن, 1 ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتىن, 8 مال سويۋ پۋنكتىن قۇرۋ, 10 رەفريجەراتور الۋ جانە 10 مال سويۋ پۋنكتىن جابدىقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى ارمان كارىم ۇلى بىزبەن اڭگىمەسىندە. مەملەكەت تاراپىنان جا­سال­­عان وسىنداي جوسپارلى شارا­­لاردىڭ ناتيجەسىندە جۇيە­لى قالىپقا تۇسكەن, مەم­لەكەت كومەگىن پايدالانىپ وتىر­عان شارۋاشىلىقتار سانى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2013 جىلى جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىقتارداعى ءىرى قارا مال (229 مىڭ) بارلىق تىركەلگەن مال باسىنىڭ 55 پايىزىن قۇراسا, 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش (207,4 مىڭ) 42 پايىزعا تومەندەگەن. بۇل – مەملەكەت تاراپىنان بە­رىلىپ وتىرعان قولداۋدىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپە­را­تيۆ­تەرىنە بىرىكتىرۋدىڭ ناتيجەسى. دەگەنمەن, وڭىردە وندىرىلگەن بارلىق ءسۇتتىڭ 74,6 پايىزى (170 مىڭ توننا) جانە ەتتىڭ 53,9 پا­يىزى (21,9 مىڭ توننا) جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا تيەسىلى بولىپ وتىر. كووپەراتيۆكە بىرىگۋدىڭ پايداسى بارىن كورىپ وتىرمىز. ال مۇنىڭ كەمشىلىگى, ولقى تۇسى بار ما؟ – كووپەراتيۆكە بىرىكسە, سو­يى­لاتىن ءار باس مالعا 20 مىڭ تەڭگە, قۇراما-جەمنىڭ ءار تون­ناسىنا تاعى دا 20 مىڭ تەڭ­گە سۋبسيديا تولەنەتىندىگى اۋىل­داعى اعايىن ءۇشىن ۇلكەن قول­داۋ. بىراق, ءبىزدىڭ ويىمىز­شا, وسىنداي وڭتايلى باعدار­لا­مادا اۋىلدا تۇراتىن مەمل­ە­كەت­تىك قىزمەتشىلەردىڭ ءمۇد­دەسى, زاڭدىق مارتەبەسى ەسكەرىل­مەي قالعان سياقتى, – دەيدى تاس­قالا اۋدانىنىڭ اكىمى سانجار اليەۆ. جاسىراتىنى جوق, اۋى­لدا تۇ­راتىن مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەردىڭ ەڭ كەمى 80 پايىزىنىڭ اۋلاسىندا جەكە مالى بار. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قىزمەتشى كۇنى ەرتەڭ قوراسىنداعى ما­لىن كووپەراتيۆكە وتكىزەتىن بول­سا, وندا ول جەكە كاسىپپەن شۇعىل­داناتىن, پايدا تاباتىن ادام رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن. ياعني, پەداگوگيكالىق, عىلىمي, شىعارماشىلىق قىزمەتتەن عانا تابىس تابۋعا بولادى دەگەن «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى», «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭ تالاپتارىنا قايشى كەلەيىن دەپ تۇر. ارينە, تەوريالىق تۇرعىدان مەم­لەكەت­تىك قىزمەتشى ءوز مالىن جول­دا­سىنىڭ, تۋما-تۋىس­تارى­نىڭ اتىنا تىركەتۋى جوققا شىعا­رىل­مايدى. دەگەنمەن, ول ماسە­لەنى تۇپكىلىكتى شەشپەيتىنى اي­دان انىق. مىسالى, ءبىر وتبا­سىن­دا ەكى ادام مەملەكەتتىك قىز­مەت­شى بولسا قايتپەك كەرەك؟ ءارى بۇل جاعداي تابىس تۋرا­لى دەك­لاراتسيامەن قالاي قابىسادى؟ «سوندىقتان, اۋىلدا تۇرا­تىن مىڭداعان مەملەكەتتىك قىز­م­ەتشىلەردىڭ اتىنان وسى ماسە­لەگە وراي ءتيىستى سالا باس­شى­لارى ەل گازەتىنىڭ بەتىندە ناقتى تۇسىنىك بەرسە ەكەن», دەيدى سانجار اليەۆ. قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» ورال