احيكونىڭ العىسى

قازاق پەن جاپون ەرتەدەن ەتەنە تۋىس حالىق-اۋ... ءبىز ولاردىڭ ەلدىگىنە سۇيسىنسەك, ولار ءبىزدىڭ كەڭدىگىمىزگە العىس جاۋدىرادى. ەكى ۇلكەن حالىقتىڭ قويلارى قورالاس بولماسا دا, ويلارى ارالاس. وعان كەسكىن-كەلبەتىمىز بەن ءتۇر-تۇرپاتىمىزدان باستاپ بىرنەشە تاريحي وقيعانى كۋالىككە تارتۋعا بولادى. ماسەلەن, ءاليحان بوكەيحان باستاعان قازاق زيالىلارى ەل باسىنا قيىن-قىستاۋ زامان ورناعان شاقتا جاپوندىقتاردىڭ «مەيدزي جاڭعىرۋىن» نەگىزگە الا وتىرىپ, جاپون ۇلگىسىندەگى ۇلتتىق مەملەكەت ورناتۋعا جوسپار جاسادى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىسى – اقتاس پەن احيكو. احيكومىز – اقتاسقا جەر اۋدارى­لىپ كەل­گەن جاپون. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلتىر جاپونيا پار­لا­مەن­تىن­­دە سويلەگەن سوزىندە قازاقستاندا تۇ­رىپ جات­­قان جاپون اسكەري تۇتقىنى – احيكو تە­تسۋ­رونىڭ تاعدىرى تۋرالى باياندادى. وسى – احيكو تەتسۋرو جايلى. وندا ەلباسى «قاراعاندى قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اقتاس كەن­تىندە قارلاگ قاسىرەتى مەن ەكىنشى ءدۇ­نيە­­جۇزىلىك سوعىستى كورگەن قاريا تۇرادى. جا­­س­ى سەكسەننەن اسىپ كەتكەن. ون بەس جا­سىن­دا يمپەراتورلىق اسكەري وقۋعا قا­بىلدانىپ, سوعىس ۋاقىتىندا كەڭەس ەلى­نە تۇتقىنعا تۇسكەن. وعان جەرگىلىكتى قازاق­تار قولدارىنان كەلگەن جاردەمىن كو­ر­سەتىپ, سوڭعى نانىن ءبولىپ بەرگەن. سون­دىق­تان دا ول قازاقستاندى ءوزىنىڭ ەكىنشى وتانى ەسەبىندە قابىلداپ, وسى ولكەدە قا­لا بەرە­دى», دەدى. احيكو تۋرالى بىلتىر م.اۋەزوۆ اتىن­دا­عى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى ارقا تورىندە «اقتاستاعى احيكو» اتتى ءۇش ەپيزودتى درامانىڭ تۇساۋىن كەستى. نە كەرەك, اڭىز احيكونى التى الاش الا­قانىنا سالىپ ايالادى, سوندا. ايالاي­تىن­داي-اق. قانشاما قيىندىقتاردى باسىنان وتكەرىپ, قارلاگتىڭ قاپاسىندا قان جۇتقان شاقتاردىڭ تۇمانى سەيىلگەن ۋاقىتتا ول تۋعان ەلىنە كوشۋ تۋرالى شە­شىم قابىلداپ, كوشىپ كەتكەنىمەن, جا­پونيا­دا ۇزاق تۇرا الماي, اراعا ءبىراز ۋا­قىت سالىپ, اقتاسىنا, ارقاسىنا, قا­زاق­ستان­ى­نا قايتىپ ورالادى. ونى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ جاپون پارلامەنتىندەگى سوزىندە: – ول ءوزىنىڭ تاريحي وتانىنا ورالسا دا, ءبارىبىر ءبىزدىڭ ەلىمىزگە قايتىپ كەلدى. قازىر وتباسىمەن بىرگە قازاقستاندا تۇرىپ جاتىر, – دەگەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ ەرەكشە ىقىلاسى اۋعان اقساقالدى جوعارىدا اتالعان درامانىڭ تۇساۋكەسەرىندە العاش جولىقتىردىق. سۇحباتتاسۋدىڭ وندا ءساتى تۇسپەگەن. شىندىعىندا, قاۋمالاعان جۇرت مۇمكىندىك بەرگەن جوق-تى... الايدا, جاقىن كۇندەردە اقتاسقا ارنايى ات باسىن بۇرىپ, اقساقالعا ءسا­لەمدەسۋگە باردىق. بارساق, اقتاستىڭ كىش­كەنە كوشەسىندە ءوزى قاتارلاس كورەيى بار, نەمىس-ورىسى بار, بىرنەشە قاريا شە­كىل­دەۋىك شاعىپ ء(وزى ۇناتادى ەكەن), ءاڭ­گىمە-دۇكەن قۇرىپ وتىر. ورايلى ءساتتى وڭ­تايلى پايدالانىپ, احيكو اقساقالدى ءاڭ­گىمەگە تارتتىق. اتامىز سۇحباتقا ساراڭ بول­عانىمەن, العىسقا جومارت ەكەن. العى ءسوزى العىستان باستالدى. «بىلەسىزدەر, ەلباسى جاپون پار­لا­مەن­تىندە مەنىڭ ەسىمىمدى بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. العاشىندا مەنى قايدان بىلەدى دەپ تاڭ بولدىم... قيلى تاعدىرىمدى جا­پون­يالىق­تار­عا قيسىنىن كەلتىرىپ جەتكىزگەن ۋاقىتتا كو­زىمە ەرىكسىز جاس الدىم... كەيىندە كوركەم تۋىندى دۇنيەگە كەلىپ, قازاقستاننىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىندە ساحنالانا باستاعان تۇس­تا جاس-كارىنىڭ ءبىرى قالماي بۇكىل قازاق تەاتر­عا اعىلدى. ەلباسىنىڭ زور شا­را­پا­تى مەن مول شاپاعاتىن سوندا قات­تى سە­زىن­دىم. ەلباسىنان باستاپ, التى الاش­قا العىسىم شەكسىز!», دەيدى احيكو تەتسۋرو اقساقال. «اقتاستاعى احيكو» دراماسىنىڭ شا­رىق­­تاۋ شەگىندەگى ءسوز – مەنىڭ كوكەيىمدەگى ءسوز. العىس جىرىمدى اكتەر «مەن وزىڭە قاي­تىپ ورالدىم, قازاقستانىم! ءوز وتا­نىمدى سۇيمەگەندىكتەن ەمەس, سەنىڭ ال­دىڭدا بورىشتار بولعاندىقتان. ءتوسى – شالقاق, تۇعىرى – اسقاق, بولمىسى – پاڭ, ءبىتىمى – بەكزات قازاق ەلى – ەندى مەنىڭ ەلىم; ىن­­تىماقتىڭ ۇياسى, جەرۇيىق مەكەن – ەندى مە­­نىڭ وتانىم!» دەپ تۋرا جەتكىزدى», دەيدى احيكو. اقساقال جانە العىسىن تار تاۋقىمەتتى ءوزى­مەن بىرگە تارتقان قازاق دوستارىنا ايتادى. تۇتقىننان بوساتىلعاننان سوڭ, 122-ءشى كەنىشتە ەڭبەك ەتە باستاعان تۇس­­تا, جاڭا ومىردە شاحتەرلەردىڭ دوس­تىعى مەن باۋىرمالدىعى قاتتى كومەكتەسكەن. «كەيىن تەمىر-بەتون زاۋىتىن­دا ءدا­نە­كەر­لەۋ­شى بولىپ جۇمىس ىستەپ, سول جەردەن زەي­نەتكەرلىككە شىقتىم. تاع­دى­رىمنىڭ قازاقستانداي بىرلىگى جاراسقان ەل­مەن تو­عىس­قانىنا ريزاشىلىق ەتەمىن», دەيدى. ءسوز اراسىندا احيكو تەتسۋرو ءوزى جايلى تو­لىق اقپاراتتىڭ العاش رەت 2011 جىلى قارلاگ تاقىرىبىن زەرتتەۋشى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ باستاعان ءبىر توپ عالىمدار قۇ­راستىرعان «قاراعاندى وبلىسىنداعى ج­اپون تۇتقىندارى» كىتابىندا ءۇش تىلدە جا­رىق كورگەندىگىن ايتتى. اتالمىش سپەك­تاكل دە سول كىتاپ جەلىسى نەگىزىندە ءدۇ­نيە­گە كەلگەن ەكەن. اۆتور مەن باستى كەيىپ­كەر كەيىندە ءبىر-بىرىمەن تۋىستاي بولىپ كەت­كە­نى دە راس. اڭىز قاريا 1930 جىلى وڭتۇستىك سا­حا­ليندە دۇنيەگە كەلىپ, ون بەس جاسىندا تۇتقىنعا تۇسكەن. نەبىر قيىندىقتاردى باس­تان وتكەرىپ, 1954 جىلى اقتالىپ شى­عادى. «سول جىلدارى اقتاس كەنتىندە وتان­داستارىمنىڭ سانى اجەپتەۋىر بولاتىن. ولاردىڭ بارلىعى ەلگە قايتتى, ال مەن قازاق جەرىندە وتباسىن قۇرىپ قالىپ قوي­دىم», دەيدى. زايىبى ەلەنا تەتسۋرو دا ءوز كەزەگىندە: – جاپونياداعى تۋىستارىمىزعا بارىپ تۇرامىز. بىراق ول جاقتىڭ اۋا رايى احيكونىڭ دەنساۋلىعىنا جاقپايدى. وت­با­سىمىزبەن وسىندا تۇرىپ جاتىرمىز. كەزىندەگى تاڭداۋىمىز دا وسى بولدى. احيكو قازاقستاندى وتانىم دەپ سانايدى. بۇگىندە 11 نەمەرە, 4 شوبەرە ءسۇي­ىپ وتىرعان باقىتتى وتباسىمىز. قازاق جەرىندە ءوزىمىزدى ەركىن سەزىنەمىز. جا­پو­نيا­عا بارساق ءوزىمىزدى قوناق سەزىنەمىز دە, قازاقستاندى ءۇيىمىز دەپ ەسەپتەيمىز. قازاق­تىڭ دالاسىنان باستاپ بالاسىنا دەيىن كەڭ. ءبىز سول كەڭدىككە العىس ايتامىز, – دەپ قازاق­تارعا دەگەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءبىز سۇحبات الۋعا ەمەس, العىس ەستۋگە بار­­ع­انداي كۇي كەشىردىك. احيكونىڭ اقي­قا­تىنداعى العىس فەنومەنى وسىلاي تار­قا­تىلدى. احيكو قازاققا العىس ايتىپ وتىردى. ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى