جالپى, الەمدىك ستاتيستيكادان اجىراسۋ سەبەپتەرىنىڭ قاتارىندا قارجىلىق قيىندىقتاردىڭ بار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ياعني, جاس وتاۋ قۇرىلعان كەزدە-اق وتباسىلىق بيۋدجەت ماسەلەسى تۋىندايدى.
پسيحولوگتار وتباسىلىق بيۋدجەتتى جۇرگىزۋ ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكەۋىنىڭ دە مىندەتى دەپ ەسەپتەيدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ونى جۇرگىزۋدىڭ ءۇش ءتۇرى بار:
بىرىنشىدەن, وتباسىنىڭ ورتاق تابىسى ەر ادامنىڭ قولىندا. بىراق, ايەلى ءوزىنىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە دە اقشا سۇراۋعا ءماجبۇر بولادى. پسيحولوگتار بۇل جاعدايدا ەر ادامداردىڭ كوپشىلىگى ۇنەمشىل كەلەدى دەيدى.
ەكىنشى ءتۇرى – قارجىعا بايلانىستى بارلىق شەشىمدى ايەل قابىلدايدى. بىراق قازاقى بولمىسىمىزعا سالساق, بۇل ەر ادامنىڭ نامىسىنا تيەتىنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار, عىلىمدا ايەل ادام اياق استىنان ساۋدا جاساۋعا, ويلانباي شەشىم قابىلداۋعا بەيىم كەلەتىنى دە انىقتالعان.
ءۇشىنشى ءتۇرى – وتباسىلىق. جالپى, قازىرگى وتباسىلاردىڭ كوپشىلىگىنە وسى جاقىنداۋ. سەبەبى, قازىر كوپ وتباسىلاردا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكەۋى دە قاراجات تابادى. بۇل جاعدايدا اقشانى اقىلداسىپ جۇمساۋدىڭ تيىمدىلىگى بايقالادى.
نەگىزىنەن, وتباسىلىق بيۋدجەتتى جوسپارلاۋدىڭ ءۇش ءتۇرلى ەرەجەسى بار. بىرىنشىدەن, اقشانى ۇنەمدەۋگە ەمەس, كوبىرەك تابىس تابۋعا ۇمتىلۋ. كوپ جاعدايدا ادامدار كەرىسىنشە جولدى تاڭدايدى. ەكىنشىدەن, بالاعا كىشكەنتايىنان اقشانى ورىندى جۇمساۋدى ۇيرەتۋ. ۇشىنشىدەن, وتباسىلىق كەڭەس. ياعني, بارلىق شىعىندار مەن كىرىستەردى ەسەپتەپ, ءبىر-بىرىمەن اقىلداسىپ وتىرۋ.
جالپى, وتباسىن اسىراۋ, وتباسىلى بيۋدجەتتى جۇرگىزۋ ەر ادامنىڭ مىندەتى دەگەن دە پىكىر بار. دەگەنمەن, نازىك جاندىلار مانساپقا قانشا ۇمتىلعانىمەن, تابيعاتىنان ايەل ادام – ءۇيدىڭ ىرىسى. وتباسىلىق بيۋدجەتتى جوسپارلاۋدا ءار وتباسىنىڭ وزىندىك ءستيلى مەن تاسىلدەرى بولاتىنى انىق. بىراق وتباسىلىق قازىنانىڭ مولايۋىنا ايەلدىڭ جىگەرى دە جەتكىلىكتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. مىسالى, عالىمدار ايەلىنىڭ كۇيەۋىنە كوڭىلى تولىپ, ۇنەمى ەرىن ويلايتىن بولسا, ول ءۇيدىڭ ازاماتى تابىسقا كەنەلەتىنىن ايتادى. ال كەرىسىنشە, كۇيەۋىن كىنالاپ, وعان رەنجىگەندە ايەل ءوزى قالاماسا دا ەرىنىڭ جولىن جابادى ەكەن.
«ەر ادامنىڭ ەنەرگياسى وتباسىن قورعاۋعا جاۋاپ بەرسە, ايەل – گۇلدەنۋدىڭ, وركەندەۋدىڭ ەنەرگياسى», دەيدى عالىمدار. تولە بي «ايەلىڭ جاقسى بولسا, ءبىرىنشى – يمانىڭ, ەكىنشى – جيعانىڭ, ءۇشىنشى – ىرىسىڭنىڭ تۇراعى» دەگەنى وسى بولسا كەرەك.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
