وسىدان ءبىر اي بۇرىن ازاماتتاردى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ۋاقىتشا تىركەۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىققان بولاتىن. سەبەبى, وتكەن جىلعى 22 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعان سوڭ, ول بيىلعى 7 قاڭتاردا كۇشىنە تولىقتاي ەنگەن ەدى. سوعان وراي وسى زاڭ شەڭبەرىندە ىشكى كوشى-قون بارىسىن رەتتەيتىن بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرگە, اتاپ ايتقاندا, «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭعا, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە, «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا, ت.ب. زاڭنامالىق قۇجاتتارعا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ باستى ماقساتى ىشكى كوشى-قون بارىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, مونيتورينگىلەۋ ەكەندىگى تۇسىنىكتى. ءدال قازىرگى كەزدە ەلدە تىركەلمەگەن ازاماتتاردىڭ سانى ەداۋىر كورىنەدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنگەن ازاماتتاردىڭ سانى شامامەن 8-9 مىڭدى قۇراپ وتىر, بۇل ۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتار ايىنداعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از, ويتكەنى, قاڭتار ايىندا كۇنىنە 25-40 مىڭ ادام تۇپكىلىكتى جانە ۋاقىتشا تىركەلگەن بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى 3-4 ەسەگە ازايا تۇسكەن. مۇنداي جاعداي ازاماتتاردى وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك قولداۋلارعا, ءبىرىنشى كەزەكتە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى يگىلىكتەرگە قولجەتىمدىلىگىن ايتارلىقتاي شەكتەيدى. ال تۇرعىن ۇيلەردىڭ مەنشىك يەلەرى كوپ جاعدايدا وزدەرىنىڭ پاتەرلەرىن جالعا الۋشىلاردى تىركەمەيدى. بۇل – ولار قولدانىستاعى زاڭنامانى بۇزىپ وتىر دەگەن ءسوز. وسىلايشا, «جاسىرىن كوشى-قون» مەن زاڭسىز پايدا تابۋشىلار ماسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىلمەۋدە. ءبىر ايدان استام مەرزىمگە ۋاقىتشا تۇرۋ ءۇشىن كەلگەن ىشكى كوشىپ-قونۋشىلار العاشقى كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك 10 كۇن ىشىندە ۋاقىتشا بولاتىن نەمەسە تۇراتىن جەرى بويىنشا تىركەلۋى ءتيىس. بۇل زاڭنامالىق تالاپتاردى بۇزعان جاعدايدا, ياعني ازامات ۋاقىتشا تۇرىپ جاتقان جەرىندە ءبىر ايدان اسا ۋاقىت تىركەۋسىز تۇرعانى ءۇشىن وعان 7 اەك, ياعني 15 883 تەڭگە ايىپپۇل سالىنادى. وسى بۇزۋشىلىق ءبىر جىلدىڭ ىشىندە قايتالانعان جاعدايدا ايىپپۇل 13 اەك, ياعني 29 497 تەڭگە بولادى. پاتەر, تۇرعىنجاي مەنشىك يەلەرى ءوز پاتەرىندە تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى تىركەۋگە قويماعانى ءۇشىن 10 اەك, ياعني 22 690 تەڭگە ايىپپۇل تولەيدى. ولار جەكە تۇلعا ەمەس, شاعىن كاسىپكەرلەر بولسا, ايىپپۇل كولەمى 15 اەك-كە نەمەسە 34 035 تەڭگەگە, ال ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى بولسا, 50 اەك كورسەتكىشكە, ياعني 113 450 تەڭگەگە دەيىن ارتادى. الايدا, زاڭ كۇشىنە ەنگەنىمەن, ايىپپۇل سالىنا قويعان جوق. ويتكەنى, ايىپپۇل سالۋ رەتى ءالى دە بىرقاتار ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ قابىلدانۋىن تالاپ ەتەدى. سوندىقتان, بۇگىنگى كۇنى ازاماتتاردىڭ ۋاقىتشا بولعان جەرى بويىنشا تىركەۋسىز تۇرۋىن انىقتاۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. تەك ناۋرىز ايىنان باستاپ بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن ازاماتتارعا قاتىستى اكىمشىلىك شارالار قابىلداناتىندىعى ەسكەرتىلدى. ءسويتىپ, ءۇي نەمەسە پاتەردى جالعا بەرەتىن ادامدار وندا تۇراتىن ازاماتتاردى تىركەۋى مىندەتتەلدى. ال تۇرعىلىقتى جانە ۋاقىتشا بولاتىن (تۇراتىن) جەرى بويىنشا تىركەلۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. ەڭ باستىسى, قاجەتتى قۇجاتتاردى تىركەۋ ورنىنا الىپ بارۋ كەرەك. ماسەلەن, ول ءۇشىن ءۇي يەسىنىڭ كەلىسىمى, ءۇي يەسىنىڭ جەكە كۋالىگى, تىركەلۋشىنىڭ جەكە كۋالىگى جانە تىركەلۋ ءۇشىن 226,9 تەڭگە باج سالىعىن تولەگەنى تۋرالى تۇبىرتەك قاجەت. سونىمەن قاتار, تىركەلەتىن ءۇي يەسىنىڭ ءوزى كەلۋى شارت نەمەسە ونىڭ نوتاريۋس كۋالاندىرعان سەنىمحاتى قاجەت. بۇدان باسقا, بيىلعى جىلعى 17 قاڭتاردان باستاپ ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى ارقىلى ۋاقىتشا بولاتىن (تۇراتىن) جەرى بويىنشا تىركەلۋ مۇمكىندىگى تۋدى, ياعني ەلەكتروندى تسيفرلىق قولى بولعان جاعدايدا, ازامات ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالىنا جۇگىنە الادى. وسىنداي ءتۇرلى جەڭىلدىكتەرگە بايلانىستى بۇگىندە ازاماتتاردى تۇرعىلىقتى جەرى جانە ۋاقىتشا بولاتىن (تۇراتىن) جەرى بويىنشا تىركەۋ بارىسى قايتا قارقىن الا باستادى. بيىلعى 7 قاڭتاردان, ياعني زاڭ كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ 14 اقپانعا دەيىنگى مەرزىم ىشىندە 876 969 ازامات تىركەلگەن, ولاردىڭ 392 191-ءى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا, ال 484 778-ءى ۋاقىتشا بولاتىن (تۇراتىن) جەرى بويىنشا تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە تىركەلگەن ازاماتتار سانىنىڭ باسىم بولىگى – الماتى (165 229), استانا قالالارىنا (132 104), الماتى (82 130), وڭتۇستىك قازاقستان (71 364) جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنا (62 915) تيەسىلى بولىپ وتىر. ال ءسىز تىركەلدىڭىز بە, ازامات؟
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
