تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا قازاقستان ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەيبىت ۇستانىمىن الەمدىك قوعامداستىققا مويىنداتىپ, وزگە مەملەكەتتەرمەن تەڭ دارەجەدە قاتىناس ورناتقان ەل ەكەندىگىن دالەلدەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. بۇگىندە الەمنىڭ جەتپىستەن استام مەملەكەتىندە ەلىمىزدىڭ ديپلوماتيالىق ميسسياسى جۇمىس ىستەيدى. رەسەي, قىتاي سىندى ىرگەلەس ورنالاسقان الىپ دەرجاۆالارمەن ارادا ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزدىك. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىق ەڭ جوعارى دەڭگەيدە. وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسى تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل تۇجىرىمدامادا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن قاتىناس ورناتۋ تۋرالى دا جان-جاقتى كورسەتىلگەن. الداعى بىرنەشە جىلدا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ, ساۋدا-ەكونوميكالىق, اسكەري تەحنيكالىق, مادەني, رۋحاني قارىم-قاتىناستاردى ارتتىرۋ جانە نىعايتۋ جوسپارلانعان. قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ, ساياسي ۇنقاتىسۋ جونىندەگى اسا ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتار بولساق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ مۇشەسى, «ورتالىق ازيا – جاپونيا» ديالوگى, ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى», «ورتالىق ازيا – ەو» ديالوگتارىنا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا ارنالعان بۇۇ ارنايى باعدارلاماسىنا قاتىسۋشى. قۇرامىنا ون مەملەكەت كىرەتىن ورتالىق ازيا ايماقتىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. الداعى ۋاقىتتا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اۋعانستانمەن اراداعى قاتىناستارىن دامىتۋ ءۇشىن حالىقارالىق قاتىناستار اگەنتتىگىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ باستاماسى بويىنشا ءوزارا ۇنقاتىسۋ وتكىزۋ الاڭى ازىرلەنۋدە. س5-1 دەپ اتالاتىن ۇنقاتىسۋ الاڭى ايماقتاعى 5 مەملەكەتتى جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە ىقپالداستىرۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە پىكىر الماسۋ, ۇنقاتىسۋ جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋگە ءتيىس. بارىمىزگە ءمالىم, ەۋرازەق-تىڭ جۇمىس جوسپارى 2024 جىلعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. وسى ۇيىمنىڭ اياسىندا ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا جۇزدەن استام قۇجات قابىلدانىپ, ءتيىستى جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جەكە باستاماسىمەن باسقا دا كوپتەگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەر قابىلدانىپ, ءتۇرلى باعىتتا جۇمىستار جولعا قويىلدى. جالپى, ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ-اق وتە قىسقا مەرزىم ىشىندە سىرتقى ساياساتتا وڭ يميدج قالىپتاستىردى دەپ سانايمىن. 1992 جىلى بۇۇ مۇشەلىگىنە قابىلدانۋىمىز سىرتى ساياساتتاعى دۇرىس ۇستانىم مەن كورەگەن شەشىمدەردىڭ تولىمدى ناتيجەسى بولدى. سودان بەرگى ارالىقتا ەلىمىز بۇۇ جارعىسى بويىنشا وزىنە قابىلداعان مىندەتتەمەلەردى مۇلتىكسىز ورىنداپ, ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە لايىقتى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتىر. ەلىمىز جالپىعا ورتاق ادام قۇقىعى دەكلاراتسياسىندا بەكىتىلگەن باسىمدىقتاردى تاني وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا لايىقتى قوسىلدى. جاھاندىق ەكونوميكانىڭ اينىماس بولىگىنە اينالدى. ول ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى دە, تابيعي رەسۋرسى دا, نارىق تالاپتارىنا ساي ەكونوميكالىق قۇرىلىمدارى دا جەتكىلىكتى بولاتىن. جالپى, قازاقستاننىڭ ماڭدايىنا ازيا مەن ەۋروپانىڭ, باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىندا ۇلى مادەنيەتتىڭ التىن كوپىرى بولۋ ميسسياسى جازىلعان. ەلىمىز بۇۇ-عا قابىلدانعان جىلداردىڭ ىشىندە وسى ميسسيانى ابىرويمەن ورىنداپ كەلە جاتىر. وتانىمىز ءوزىنىڭ بەيبىتشىلىككە نەگىزدەلگەن سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزىپ, بارلىق مەملەكەتتەرمەن اراداعى قاتىناستارىن حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرادى. وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانعانى بەلگىلى. نيۋ-يوركتەگى بۇۇ شتاب-پاتەرىندە باس اسسامبلەيادا وتكەن داۋىس بەرۋ راسىمىندە 193 مەملەكەتتىڭ 138-ءىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان قازاقستان وسى مارتەبەلى مىندەتتى اتقاراتىن بولىپ شەشىلدى. بۇل – ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالعانىنىڭ ايقىن ءبىر كورىنىسى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ سايلانعانىن ەسكەرسەك, مۇنى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇلكەن جەڭىسى دەۋگە بولادى. مۇنداي پىكىر ءبىلدىرىپ وتىرعان ءبىز ەمەس, حالىقارالىق ساراپشىلار, ديپلوماتتار, كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى.
ەڭلىك نۇرعاليەۆا,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
