"مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قىزمەت ساپاسىن جاقسارتادى" (سۇحبات)

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جولداۋدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر تۋرالى دا ايتىلعانى بەلگىلى. اسىرەسە ەلباسى ايتقان مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى قالاي ەنگىزىلەتىندىگىن كوپشىلىك كۇتىپ وتىر. سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋ ەرەجەلەرىنە ەنەتىن وزگەرىستەر بارلىق باس دارىگەرلەردى تولعاندىرىپ وتىرعانى ءسوزسىز. وسى جانە وزگە دە ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ماقساتىندا «قازمەدتەح» اق باسقارما توراعاسى چينيكەەۆ تالعات ورىنباسار ۇلىمەن سۇحباتتاسقان ەدىك. - تالعات ورىنباسار ۇلى, جاقىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋ ارنادى. ونىڭ ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر تۋرالى ايتىلدى.  ەلباسى اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى, ءسىزدىڭ ويىڭىزشا بۇل قاراپايىم ازاماتتارعا نە بەرەدى؟ - ءيا, شىن مانىندە, بۇل ماسەلە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتىن تولعاندىراتىنى ءسوزسىز. بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى الەمدىك تاجىريبەمەن دالەلدەنگەن. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ كەڭەيتىلگەن كولەمى ۇسىنىلاتىن بولادى. ونىڭ اياسىندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان  ازاماتتارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسى جاقسارادى جانە مەديتسينا ەلدىڭ قاراپايىم ازاماتتارى ءۇشىن قول جەتىمدى بولادى دەپ سانايمىن. -پرەزيدەنت حالىققا جولداۋىندا بيزنەس ورتانىڭ جاقسارۋىنا جانە كەڭەيۋىنە ۇلكەن كوڭىل ءبولدى. كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋ بويىنشا  وڭىرلەر مەن قالالاردىڭ رەيتينگىن ەنگىزۋ ايماقتاردا بيزنەستىڭ دامۋىنا اسەرىن تيگىزەدى مە؟ قالاي ويلايسىز؟ - بۇل رەيتينگتى ەنگىزۋ ايماقتاردا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا تەتىك بولىپ تابىلادى. ەلباسى اتاپ وتكەندەي ۇزدىكتەرىنە ارنايى سىياقى بەرىلەدى, بۇل بيزنەس ورتانى دامىتۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن وڭىرلەردىڭ باسشىلارىن ىنتالاندىرماق. ونىڭ ۇستىنە ۇكىمەتكە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ بيزنەس ءۇشىن شىعىنداردىڭ بارلىق ءتۇرىن تومەندەتۋ بويىنشا شارا قابىلداۋ تاپسىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەكە سەكتورعا بىرقاتار كومپانيالاردى بەرۋدى تاپسىردى, ونىڭ ىشىندە «قازمەدتەح» اق العاشقىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. وسى كۇنگە ناقتى ينۆەستور بار ما جانە كومپانيانى جەكە سەكتورعا تاپسىرۋ ءۇشىن نە قاجەت؟ - كومپانيانى سەنىمدى باسقارۋعا تاپسىرۋ ءۇشىن بىرقاتار راسىمدەر جاسالۋى ءتيىس. جاقىن ارادا, جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن مەكەمەمىزدىڭ نارىقتىق قۇنىن باعالاۋ ءۇشىن جانە  ونى  سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋ بارىسىن سۇيەمەلدەيتىن  تاۋەلسىز كەڭەس بەرۋشى انىقتالاتىن بولادى. تەندەر وتكىزۋ اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا جوسپارلانىپ وتىر.  قايتادان قۇرىلعان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كورسەتكىشتەرىن جوعارىلاتۋ جونىندە  ۇلكەن ءۇمىت جۇكتەلۋدە.  وسىعان وراي, مەديتسينالىق تەحنيكا ليزينگى جۇيەسىندە نە وزگەرەدى؟ - ليزينگكە بەرىلەتىن مەديتسينالىق تەحنيكا قۇنىنىڭ سوماسىن ارتتىرۋ تۋرالى ماسەلە قاراستىرىلىپ جاتىر. قازىر ءبىز ليزينگكە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى ءۇشىن 5 ميلليون تەڭگەدەن 50 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى سومادا, ال جەكە كومپانيالار ءۇشىن 5 ميلليون تەڭگەدەن 100 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى سوماداعى مەديتسينالىق تەحنيكانى بەرەمىز. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا بەرىلەتىن مەديتسينالىق تەحنيكا قۇنىنىڭ اۋقىمىن 100 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جوعارىلاتۋ بويىنشا جۇمىس جاسالۋدا. قارجىلىق ليزينگ شارتتارىنا سايكەس سىزدەر ليزينگ مەرزىمىنە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەسىزدەر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەديتسينالىق تەحنيكاعا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ بۇكىل پايدالانۋ مەرزىمى بويىنشا بەرىلسىن دەگەن تاپسىرما بەردى, بۇل باعىت بويىنشا قانداي شارالار قابىلداناتىن بولادى؟ - شىن مانىندە, قازىرگى كەزدە  جابدىقتىڭ ىستەن شىعىپ قالۋىنا قاتىستى پروبلەمالار بار, ول مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. قازىر اتالعان ماسەلەنى شەشۋ بويىنشا مەحانيزم ازىرلەنىپ جاتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى باقىلاۋ كوميتەتىمەن بىرلەسىپ اتالعان ماسەلەنى رەتتەيتىن نورماتيۆتىك اكتىلەرگە ءتيىستى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس اتقارىلۋدا. - مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ قۇنىن نەگىزسىز كوتەرۋدى جويۋ ماقساتىندا قانداي شارالار جوسپارلانۋدا؟ - قازىرگى تاڭدا قاراعاندى جانە قىزىلوردا وبلىستارىنان باسقا كوپتەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى مەن ۇيىمدارى  «قازمەدتەح» اق ارقىلى مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ قۇنىنا ساراپتاما جاسامايدى. اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتتارى ەسەبىنەن مەديتسينالىق تەحنيكانى ساتىپ الۋ كەزىندە ونىڭ قۇنىنا ساراپتاما جاساۋدى مىندەتتى ەتۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قوسپاعاندا, مەديتسينالىق جابدىقتاردى ۇسىناتىن مەكەمەلەرگە جابدىقتىڭ شىنايى قۇنىنىڭ راستاماسىن ۇسىنۋدى مىندەتتەۋ بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا, بۇل مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ قۇنىن نەگىزسىز كوتەرۋدى جويۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن كوبىرەك قامتۋعا جانە قازاقستان بويىنشا مەديتسينالىق تەحنيكاعا قاتىستى بىرىڭعاي باعا ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنان بولەك, دۇرىس باعا ورناتۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ بىرىڭعاي نومەنكلاتۋراسىن جاساۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان ماسەلەنى تالقىلاۋ ءۇشىن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ جاھاندىق حالىقارالىق نومەنكلاتۋرا اگەنتتىگىنىڭ (GMDN) باس اتقارۋشى ديرەكتورى مارك ۆاسمۋس مىرزامەن كەزدەسۋ وتكىزىلدى, ونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدىق. GMDN نومەنكلاتۋراسى ءبىزدىڭ ەلدەگى بارلىق مەديتسينالىق تەحنيكانى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋگە جاعداي جاسايدى, ول كەلەشەكتە قۇرىلعىلاردى تۇرلەرىنە قاراي جىكتەۋگە جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەردى تەحنيكانىڭ جاڭارۋىن ساپالى جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز. -GMDN دەگەن نە ەكەندىگىن ءتۇسىندىرىپ بەرسەڭىز GMDN – بۇل ادامنىڭ اۋرۋلارى مەن جاراقاتتارىنىڭ دياگنوزىن قويۋ, الدىن-الۋ, باقىلاۋ, ەمدەۋ نەمەسە جەڭىلدەتۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن ونىمدەر اتاۋىنىڭ جۇيەسى, بىراق ولاردىڭ ءبارىن توپتاستىرۋ (جۇيەلەۋ) قاجەت بولدى. مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ ءارتۇرلى جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن  ستاندارتتاۋ جونىندەگى ەۋروپالىق ۇيىمنىڭ باستاماسى بويىنشا GMDN (Global Medical Device Nomenclature) حالىقارالىق مەديتسينالىق بۇيىمدار نومەنكلاتۋراسىن ازىرلەۋ جوباسى اشىلدى.  -ەلدەگى وڭىرلەردى مەديتسينالىق تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جاعداي قانداي؟ - قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنداعى جاعداعا قىسقاشا توقتالايىن.  2014 جىلى جۇرگىزىلگەن مەديتسينالىق تەحنيكانى تۇگەندەۋ قورىتىندىسى بويىنشا مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋ ورتاشا ەسەپپەن 70% قۇرايتىندىعى انىقتالدى. مەملەكەت بويىنشا  مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ توزۋى 35 %. -دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2017 جىلعا تەحنيكاعا دەگەن قاجەتتىلىگى قانشالىقتى؟ قۇرىلعىلاردى ورناتۋ بويىنشا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟ - 199 دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى بويىنشا تەحنيكا تۇرلەرىنە بايانىستى قاجەتتى تەحنيكا سانى انىقتالدى. 2017 جىلعا 5 باسىم باعىت بويىنشا قۇنى 5-100 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن مەديتسينالىق تەحنيكاعا قاجەتتىلىك – 916 بىرلىك ەكەنى بەلگىلى بولدى جانە ولاردىڭ ىشىنەن 406 ساراپتامادان ءوتىپ, اكتسيونەرلىك قوعام تاراپىنان ماقۇلداندى. جابدىقتىڭ ۇلگىسى مەن قۇنىن جانە مەديتسينالىق تەحنيكانى ساتىپ الۋ شارتتارىن الدىن-الا انىقتاۋ ماقساتىندا 75 شەتەلدىك جانە وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن, سونداي-اق جابدىقتاردى ساتۋشىلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە, بارلىق 75 كومپانيا دا مەديتسينالىق تەحنيكا ليزينگى باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. -مەديتسينالىق تەحنيكا ءتيىمدى پايدالانىلىپ جاتىر ما؟ قۇرىلعىلاردىڭ ماقساتىنا ساي قولدانىلىپ جاتقانىن قالاي باقىلايسىزدار؟ - وتە جاقسى سۇراق. ءبىز تۇراقتى نەگىزدە اپپاراتتارعا مونيتورينگ جاساپ وتىرامىز, ياعني ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا بارىپ, حالىق ءۇشىن قانشا قىزمەت كورسەتىلگەندىگىن انىقتايدى. سونداي-اق, بىزدە قۇرىلعىلار ارقىلى قانشا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلگەنى تۋرالى مالىمەت الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اقپاراتتىق جۇيەگە كىرۋ مۇمكىندىگى بار. وسىلايشا, مەديتسينالىق تەحنيكانى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن تالداي الامىز جانە قۇرلعىلاردى قولدانۋ تيىمدىلىگى ارتىپ جاتقانىن اتاپ وتۋگە بولادى. الايدا, ءبىز وسى جىلى ليزينگكە ساتىپ الىنعان مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ ىستەپ تۇرعاندىعىن الشاقتان باقىلايتىن ەلەكتروندىق جۇيەنى ەنگىزگىمىز كەلەدى, ول بىرىڭعاي جۇيەدە مەديتسينالىق تەحنيكاعا باقىلاۋ جۇرگىزۋگە, ونىڭ ساپاسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. -وسى جىلى ليزينگكە قانشا مەديتسينالىق تەحنيكانى ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر؟  - ەگەر وتكەن جىلى اكتسيونەرلىك قوعاممەن ليزينگ شارتتارىنا ساي 88 اپپارات ورناتىلسا, وسى جىلى مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ 142 بىرلىگىن جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. بىراق بۇل ساننىڭ وزگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ قەتكەن ءجون. مۇمكىن ءبىز بۇدان دا كوبىرەك جابدىقتاردى ورناتىپ ۇلگەرەرمىز. ولاردىڭ كوپشىلىگى قاراعاندى جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا جەتكىزىلەتىن بولادى.  وتكەن جىلى ليزينگ جۇيەسى ارقىلى 24 مەديتسينالىق مەكەمە جابدىقتالسا, وسى جىلى 50 اۋرۋحانانى قامتۋ جوسپارلانۋدا. - اكتسيونەرلىك قوعام وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋدى قالاي جۇزەگە اسىرۋدا؟ - اكتسيونەرلىك قوعام, كونكۋرستىق راسىمدەردى وتكىزبەي-اق قارجىلىق ليزينگتىڭ ءۇش جاقتى شارتىن جاساسۋ ارقىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداپ كەلەدى, بۇل ليزينگ الۋشىلارعا مەديتسينالىق تەحنيكانى الۋ ۋاقىتىن الدەقايدا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. -سۇحبات سوڭىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋ اياسىندا قانداي پروبلەمالاردى اتاپ وتەر ەدىڭىز؟ - مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋ اياسىنداعى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – ول مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىكتىڭ ناشار دامىعاندىعى. ونىڭ الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى دامۋى مەملەكەت بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالماقتى ءبىرشاما تومەندەتپەك. مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋ بارىسىندا بەلگىلەنگەن تولەمگە مەديتسينالىق تەحنيكانى پايدالانىپ, كەيىن ونى ساتىپ الۋعا  مۇمكىندىك بەرىلەتىن جۇيە ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق, پروبلەمالار قاتارىنا عيماراتتى جالعا الۋعا جاسالاتىن شارت مەرزىمىنىڭ قىسقا بولۋى, سونداي-اق تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك تاپسىرمانى ورنالاستىرۋدىڭ مەرزىمىنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. مەملەكەتتىك م ۇلىكتى جالعا الۋ شارتىنىڭ مەرزىمى قازىرگى تاڭدا 3 جىل عانا. مەملەكەتتىك تاپسىرمانى ورنالاستىرۋ مەرزىمى 1 جىلدى قۇرايدى. وسىعان بايلانىستى, مەملەكەتتىك م ۇلىكتى جالعا الۋ شارتىنىڭ مەرزىمىن 5-7 جىلعا دەيىن جانە مەملەكەتتىك تاپسىرمانى ورنالاستىرۋ مەرزىمىن 3 جىلعا دەيىن ارتتىرۋعا قاتىستى ءتيىستى قۇجاتتارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ جۇمىس اتقىرىلىپ جاتىر, بۇل جاڭاشىلدىقتار ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلسا ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرار ەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋدى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق مەكەمەلەر جابدىقتاردى تىكەلەي ساتۋشىلاردان قارجىنى ءبولىپ تولەۋ ارقىلى الۋ مۇمكىندىگىن جۇزەگە اسىرۋ مەن مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ شەڭبەرىندە باسقا دا مەحانيزمدەر ۇسىنىلىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە, مەديتسينالىق تەحنيكا وندىرۋشىلەرى ءبىزدى قولداپ وتىر جانە مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە بايلانىس ورناتۋدىڭ ءارتۇرلى جولدارىن قاراستىرۋعا دايىن. بىرقاتار مەديتسينالىق قۇرالداردى ءوندىرۋشى كومپانيالارمەن  كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى جانە ناقتى ۋاعدالاستىق بار. - سۇحباتىڭىزعا راحمەت!   سۇحباتتاسقان ءاليحان قالياس