بيۋدجەتكە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر ماقۇلداندى

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولىپ, وندا كۇن تارتىبىنە ءۇش ماسەلە شىعارىلدى. سونىڭ ىشىندە ءبىر كۇن عانا بۇرىن ماجىلىستە تالقىلانىپ, ماقۇلدانعان 2017-2019 جىلداردىڭ بيۋدجەتى تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى زاڭ جوباسى قارالدى. باياندامانى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جانە ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ جاسادى. باستى وزگەرىستەر تۋرالى ايتاتىن بولساق, ءىجو-ءنىڭ ءوسىمى 1,9 پايىزدان 2,5 پايىزعا دەيىن وسەتىنى, مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 81 ملن تونناعا دەيىن كوتەرىلەتىنى, ال باعاسى بۇرىنعى بولجانعان 35-تەن 50 اقش دوللارىنا دەيىن ارتاتىنى, ينفلياتسيا دەڭگەيى بۇرىن بەلگىلەنگەن 6-8 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالاتىنى كۇتىلىپ وتىر. نەگى­زىنەن وسى كورسەتكىشتەردىڭ وزگە­رۋى­مەن بيۋدجەتتىڭ كىرىس پەن شىعىس بولىكتەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنى بەلگىلى بولدى. سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ جاڭا جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىر­مالاردى جانە ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن ءمىن­دەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىمەن ۇلت­تىق قوردان بولىنەتىن نىسانالى ترانسفەرتتەر كولەمى 1 ترلن 534,6 ملرد, بيۋدجەت تاپشىلىعى 1 ترلن 147,9 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلادى. ال كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت كولەمى بۇرىن بەلگى­لەنگەن دەڭگەيدە ساقتالعان. كىرىس­تەر مەن شىعىستاردىڭ ناقتى­لانعان, وڭتايلىراق كولەمى تۋرالى ءماجىلىستىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىنان جازعان ماتەريالدا تولىق ايتىلعاندىقتان قايتالامادىق. سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ بيۋدجەت تاپشىلىعى قانداي كوز­دەر­دىڭ ەسەبىنەن جابىلاتىن بولادى دەپ سۇرادى. وعان قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جاۋاپ بەرىپ, 1,5 ترلن-عا دەيىنگى بيۋد­جەت تاپشىلىعى ءىجو-ءنىڭ 3,1 پايىزى دەڭگەيىندە ەكەنىن ايتا كەلىپ, ونىڭ قاۋىپسىز ەكەنىن جەت­كىزدى. ال تاپشىلىقتى جاباتىن كوزدەردىڭ قاتارىندا ول زەينەتاقى قورى اكتيۆىنىڭ اينالىسى مەن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر قۇندى قاعازدارىنىڭ باعاسى ارتۋىنان تۇسەتىن تابىستى اتاپ, سولاردىڭ ەسەبىنەن جابىلاتىنىن اتادى. سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ەل­باسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى دامىپ كەلە جاتقانىن, ونىڭ, ءاسى­رەسە, جەكەمەنشىك بالاباقشا جۇ­مىسىن جۇرگىزۋدە ءورىس العانىن اتاپ, وسىنداي ارىپتەستىكتى مەكتەپ­كە دە اكەلىپ, جان باسىنا قارجى­لاندىرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە بولا ما دەپ سۇرادى. وعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ جاۋاپ بەرىپ, 2018 جىلدان باستاپ بۇل جۇمىستىڭ قولعا الىناتىنىن جەتكىزدى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قا­تىسقان سەناتور ەرتارعىن استاەۆ بيۋدجەتكە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قا­تارىنا ەنۋىنە ۇلكەن اسەرىن تيگى­زەتىنىن اتاپ ءوتتى. ال سەناتور ءسار­سەنباي ەڭسەگەنوۆ سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا حالىقتىڭ جانار-جاعارماي باعا­سىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا قاتتى نارازىلىق بىلدىرەتىنىن ايتا كەلىپ: «بۇل – پرەزيدەنت جول­داۋىنداعى تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى بولاتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, بەنزين باعاسىنىڭ ءوسۋى ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا, بۇكىل ونىمدەر قۇنىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, وسىنى باقىلاۋعا ءتيىستى مينيسترلىك ارەكەتسىزدىكپەن ۇشتاسىپ جاتقان شاراسىزدىق تانىتۋدا. بەنزين باعاسىنىڭ ارتۋىن تۇسىندىرگەن وسى مينيسترلىك قىزمەتكەرلەرىنە حالىق نارازى, ويتكەنى ولاردى مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقسىزدىعى, رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇلدىراۋىن العا تارتقان سەبەپتەر قاناعاتتاندىرمايدى. سوندىقتان, وسى ماسەلەگە ۇكىمەت نازار اۋدارۋى كەرەك», دەدى. سونىمەن قاتار, ول ماۋسىم ايىندا سەناتتا ۇكىمەتتىك تىڭداۋ وتكىزۋدى ۇسىندى. ودان ءارى سەناتور ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ جارامسىز اكتيۆتەرىن ۇكىمەتتىڭ ساتىپ الۋىنا بايلانىستى دا سىني پىكىرلەر ايتتى. «بۇل اكتيۆتەردىڭ قانداي ەكەندىگى جونىندە ناقتى دەرەك قورىنىڭ جوعى انىقتالدى. ءبىز ميللياردتاعان قارجىنى وسى شىعىندارعا جۇمساي وتىرىپ, ەشقانداي ايقىن, ناقتى, دالەلدى انىقتاما الا المادىق. قازىر 2 ترلن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىرعان بۇل شىعىنعا مۇقيات قاراۋىمىز كەرەك», دەدى س.ەڭسەگەنوۆ. وسىنداي تالقىلاۋلاردان كەيىن سەنات زاڭ جوباسىن داۋىس­قا قويىپ, ونى ءبىراۋىزدان قابىل­دادى. كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ازامات­تىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارال­دى. بۇل زاڭ جوباسى دا ءبىر-اق كۇن بۇرىن ماجىلىستە قارالىپ, ەكىن­شى وقىلىمدا ماقۇلدانعان ەدى. سەنا­تورلار ونىمەن ءتىپتى تانىسىپ ءۇل­گەرمەۋى دە مۇمكىن. الايدا, زاڭ جو­باسىن تەز ارادا وتكىزۋ قاجەت­تىلىگى تۋعان سوڭ سەناتقا ونى جەدەل قاراۋ تۋرالى ءوتىنىش تۇسكەن ەكەن. بۇل توراعا ق.توقاەۆ تاراپى­نان دا نارازىلىق تۋدىرىپ, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە بۇدان بىلاي مۇن­داي وتىنىشتەر جاساماۋدى قاتاڭ ەسكەرتتى. وزگەرىستەر تاراپتاردىڭ كەلى­سىمى بولماي, م ۇلىكتەردى ءبولۋ مۇمكىن ەمەس جاعدايدا ونى اۋك­تسيونعا سالۋ تۋرالى سوتتىڭ شەشى­مىن قابىلداۋ مىندەتىن بەلگىلەيدى. سونىمەن قاتار, مەنشىكتەن باس تارتۋدىڭ تالاپتارى ناقتىلانعان. مۇندايدا مەنشىك يەسىنىڭ ەركىنىڭ قۇقىققا ساي ەكەندىگى جانە ەرىكتىلىگى كوزدەلەدى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ولاردىڭ وكىلدەرىنىڭ مەنشىك قۇقىعىنان باس تارتۋىنا تىيىم سالىنادى. شاعىن تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلدانعان. بىراق زاڭ جوباسىن جۇرگىزۋشى كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ ءتور­اعا­سى سەرىك اقىلبايدىڭ ۇسىنى­سىمەن ول ەكىنشى وقىلىمدا قاراۋعا دا شىعارىلىپ, ناتيجەسىندە زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار, وسى كۇنى ەلى­مىزدە ورتالىق ازياداعى ايماقتىق گلياتسيولوگيا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى قازاقستان مەن يۋنەسكو-نىڭ اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا قارالىپ, قابىلداندى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»