17 اقپان، 2017

ۋاقىت – التىن، ءبىلىم – باق

398 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى كۇنى ءبىلىم سالاسىن رەفور­مالاۋ ىسىنە الەمنىڭ الدىڭعى قاتار­لى ەلدەرىنىڭ ءبارى كىرىستى دەسەك، ارتىق ايت­قاندىق ەمەس. ويتكەنى، الەمدىك عى­لىم­نىڭ جەدەل دامۋى، وسىعان ساي­كەس يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ۇدەۋى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ەڭب­ەك نارىعىن قۇبىلمالى كۇيگە ءتۇسىردى. جىلما-جىل جاڭا تەحنولوگيالار، وسى­لار­دىڭ ەسەبىنەن جاڭا مامان­دىق­تار پايدا بولىپ، ەڭبەك ونىمدىلىگى قار­قىن­دى ءوسۋ ۇستىندە. سەبەبى، بۇرىن ون ادام، ءجۇز ادام اتقاراتىن جۇمىستى ەندى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ادام عانا ەڭ­سە­رەتىن بولىپ ءجۇر. مۇنىڭ ءوزى جۇ­مىس ورىندارىنا دەگەن تالاستى بۇ­رىن­عىعا قاراعاندا الدەقايدا كۇشە­يتە ءتۇستى. مىنە، وسى تۇستا مەكتەپ قابىر­عا­سىن­دا­عى ءبىلىم جۇيەسى جىلدان-جىلعا جا­ڭا­را تۇسكەن ەڭبەك نارىعىنان ارتتا قالۋدا. باتىستا كەيبىر مەكتەپتەر وسىنى تۇسى­نە وتىرىپ، وقۋ باعدارلامالارىنا جاڭا داعدىلار مەن پاندەردى ەنگىزۋ ۇس­تىن­دە. سونىڭ ىشىندە، كومپيۋتەرلىك باعدار­لامالاۋ كوپتەگەن مەكتەپتەردە وقى­تى­لاتىن بولدى. بىراق جاڭا تەحنو­لو­گيا­­لار­دىڭ جىلدام دامىپ كەلە جات­قا­ن­دىعى سونداي، قازىرگى وقۋ­شى­لار مەك­تەپ قابىرعاسىنان شىعىپ، جۇمىس ىز­دەي باستاعان كەزدە جاڭادان پايدا بول­دى دەگەن بىرقاتار ماماندىقتاردىڭ ءوزى دە ەسكىرىپ ۇلگەرۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن. وسى ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەپ، ەڭبەگىن جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارعان الەۋ­­مەت­تانۋشى كەتتي دەۆيدسون بۇگىن­­گى باستاۋىش سىنىپتاردا وتىر­­عان وقۋ­­شى­لاردىڭ 65 پايىزى ەر­جەت­كەن كەزدە قازىر ومىرگە كەلىپ ۇلگەر­مەگەن بەيمالىم كاسىپتەرمەن شۇعىل­داناتىن­دىقتارىن ايتادى. قوعامدا قالىپتاسىپ وتىرعان بۇل جاعداي الەمنىڭ الدىڭعى قاتار­لى ەلدەرىن مەكتەپتەگى وقۋ باعدار­لا­ما­لارىن قايتادان قاراپ، بولا­شاق­تى بولجاي وتىرىپ مۇقيات سۇزگى­دەن وتكىزۋگە ماجبۇرلەۋدە. ماسە­لەن، فين­ليانديا ءوزىنىڭ مەكتەپ باعدار­لا­ما­لارىن تولىقتاي وزگەرتىپ، «فەنومەندى وقىتۋ» (ەرەكشە وقىتۋ، عاجايىپ وقىتۋ دەسە دە بولادى) اتتى مۇلدەم جاڭا تۇرپاتتى مودەلدى قابىلداعان. وسى بويىنشا 2020 جىلى فينليانديادا ءداستۇرلى مەكتەپ پاندەرىن ء«تورت ك» (كوممۋنيكاتسيا، كرەاتيۆتىلىك (جاڭا يدەيا مەن ارەكەتكە شىعارماشىلىق بەيىمدىلىك)، سىني ويلاۋ جانە كول­لا­بو­­راتسيا ء(بىر ماقسات جولىندا بىر­لەسىپ ارەكەت ەتۋ) اتالاتىن جاڭا تاقى­رىپ­تارمەن الماستىراتىن بولا­دى. «بۇل ءتورت ءپان كوماندالىق جۇ­مىس­­تا ور­تا­لىق ورىنعا يە بولۋى ءتيىس جا­نە ءبىر جەلىگە بىرىككەن قازىرگى الەم­دى بىل­دى­رەتىن بولادى»، دەپ جازادى Singularity Hub باس رەداكتورى دەۆيد حيلل. سونداي-اق، ارگەنتينانىڭ استا­ناسى بۋەنوس-ايرەستەگى كەيبىر مەكتەپ­تەردە دە جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدار­لاما­لارى قابىلدانعان. مۇندا جوعارى سىنىپتىڭ وقۋشىسى باستاپقى ەكى جىلدا ءبىلىم الادى، سودان كەيىن ءۇش جىل بويى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. مەكتەپ اتتەستاتى وعان سودان كەيىن عانا بەرىلەدى. بۋەنوس-ايرەستىڭ كاسىپكەرلەرمەن جۇمىس جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى ماريانو مەيەر وقۋشىلاردى ەرتە باستان كاسىپ­كەرلىككە وقىتۋ جانە ۇيرەتۋ ولاردىڭ پروگرەستەن كەيىن قالماۋىنا، ەسەيگەن شاقتارىندا الدارىنان كەزدەسۋى مۇمكىن كەز كەلگەن جۇمىسقا يكەمدى بولۋىنا ىقپال ەتەتىندىگىن ايتقان. داۆوس قالاسىندا بىلتىر وتكەن بۇكىلالەمدىك ەكونو­ميكالىق فورۋمدا ء«بىلىم بەرۋگە جاڭا كوزقاراس: تەحنو­لوگي­يالار الەۋەتىن اشا وتىرىپ» دەگەن تاقىرىپپەن جاريالانعان Boston Consulting Group ەسەبى بۇل پىكىردى ودان ءارى قۋاتتاي ءتۇستى. بۇل ەسەپتە ءححى عاسىرعا ەڭ قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدى ءۇش ساناتقا بولىنگەن. ولار – ىرگەلى ءبىلىم مەن قابىلەت، بىلىكتىلىك جانە ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ ساپاسى، بىزدىڭشە ايتقاندا، قاسيەتى. «بۇل ءۇش داعدىعا ادامدار ءومىر بويى ۇيرەنەتىن بولادى. ياعني ادامنىڭ ءبىلىم الۋى ءارتۇرلى جولدار ارقىلى ءومىر بويى جالعاسادى»، دەيدى بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم ساراپشىلارى. مىنە، وسى جاعدايعا وراي قازاق­ستان­نىڭ ءبىلىم سالاسىندا قازىرگى ءجۇرىپ جات­قان وزگەرىستەرگە تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولا­دى. ويتكەنى، كەڭەس وداعى كەزىندە قا­لىپ­تاس­قان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كۇنى ءوتىپ با­را­دى. ول كەزدەگى وقۋشىلارعا بەرى­لەتىن ءبىلىمدى كوپتەگەن پاندەرگە ءبولىپ وقىتۋ ءتاسىلى جان-جاقتى كەمەل، سانالى ازامات تاربيەلەۋ ءۇشىن جاقسى-اق، بىراق ول وقۋ­شىلاردى جەدەل وز­گەرىس ۇستىندەگى ومىرگە بەيىمدەۋ ماسە­لەسىن­دە ارتتا قالىپ كەتىپ وتىر. قازىرگى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ادامعا قويار باستى شارت­تارىنىڭ ءبىرى – «العان ءبىلىمىڭدى ومىرىڭ­دە ىسكە جاراتىپ ۇلگىر، ءومىر وز­گەرىس­تەرىمەن قابىسا قيمىلدا، ول ءۇشىن ءومىر بويى وقىپ ۇيرەن، ال قاجەتىڭە جارا­ماي­تىن بىلىمگە التىن ۋاقىتىڭدى قازا قىلما» دەگەن قاعيداعا كەلىپ سايادى. ويتكەنى، زامان العا باسقان سايىن داميمىن دەگەن ادامعا ۋاقىتتىڭ قادىرى بار­عان سايىن ارتىپ كەلەدى. قازىر­گى جە­كە­لە­گەن پاندەردىڭ ءبىر-بىرىنە كىرىك­تىرى­­لۋىن وسىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. قىس­قاسىن ايتقاندا، ادامنىڭ جەكە با­سى­نىڭ دامۋى ءۇشىن كەرەكتى-كەرەكسىز ءبىلىم­دى بويعا جيناي بەرەتىن ۋاقىت ءوتتى، ونىڭ ورنىنا وزىڭە قاجەتتىنى عانا ىزدەپ، ءومىر بويى وقىپ-ۇيرەنۋدەن جالىقپايتىن زامان كەلدى.

سۇڭعات ءالىپباي،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار