ازاتتىقتى اڭساعان اقباەۆ ەدى

ءبىز الاشوردا ارىستارىنىڭ قاسيەتتى ەسىمدەرىن ارداقتاپ اتاعان تۇستا ءاليحان بوكەيحانوۆ, ءالىمحان ەرمەكوۆ, ماعجان جۇماباەۆ دەپ قۇجات تارتىبىمەن قولدانامىز دا, جاقىپ اقباەۆتىڭ تەك-ەسىمىن قازاقى قالىپپەن اقبايدىڭ جاقىبى دەپ ءبولىپ ايتادى ەكەنبىز. «نەگە؟» دەگەن سۇراق تۋادى. بۇل جەردە قازاق اتامىز جەتى اتاسىنان جىلىك مايى ۇزىلمەگەن, داۋلەتتى, ىرىسىن ىسىراپ قىلماي, قاسىنداعى قاراشىسىنا قارايلاسىپ, قازاق رۋحانياتىنا قارجىلاي قازىنا قۇيىپ وتىراتىن الەۋەتى مول اۋلەتتى يشارالاسا كەرەك. ماسەلەن, مىڭدى ايداعان اقايدىڭ قاسەنى, ورازبايدىڭ مەدەۋى, مامانقۇتتىڭ تۇرىسبەگى دەگەن سىندى اقبايدىڭ جاقىبى... اقباي اتا دا – زامانىندا جاس جاقىپتى مول قاراجاتقا وقىتىپ, قاسىنداعى زياتكەر جاستارعا قارجىلاي كومەك كورسەتىپ وتىرعان اتىمتاي جومارت. جۋىردا قاراعاندى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاشوردا ۇكىمەتى باسشى­لا­رىنىڭ ءبىرى – سول اقباي­دىڭ جاقىبىنىڭ جەكە قو­رى اشىلدى. الاشوردا ۇكى­مە­تىنىڭ 100 جىلدىعى اياسىندا اتقارىلعان شاراعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بىرعانىم ءايتىموۆا مەن «نۇر وتان» پارتياسى قاراعاندى وبلىستىق في­ليا­لى توراعاسىنىڭ ءبىرىن­شى ورىنباسارى قاديشا وسپا­نوۆا جانە تاريحشى عا­لىمدار قاتىسىپ, قور­دىڭ تۇساۋىن كەستى. الاش بالاسىن ادامزات وركەنيەتىنىڭ الدىنا شىعارۋ ماقساتىندا قۇ­رىلعان الاشوردا ۇكى­مەتىنىڭ باستى-باس­تى ءۇش تۇلعاسى اقتوعاي تو­پى­را­عىنان. ءاليحان مەن ءالىم­حان, ءۇشىنشىسى وسى – جا­قىپ اقباەۆ. قارقارالى پە­تيتسياسىن جازعان زاڭ ما­گيسترى. بۇل پەتيتسيا سول كەز­دىڭ كوزقاراسىنان كوش ءىل­گەرى, ناعىز دەموكراتتىق با­عىتتاعى قۇندى قۇجات ەدى. شارا شىمىلدىعىن وب­لىستىق مۇراعات ديرەكتورى جاڭاگۇل تۇرسىنوۆا ءتۇ­رىپ, قازاقستاننىڭ ۇلت­تىق مۇراعات قورى جا­قىپ اقباەۆتىڭ جا­ڭا قۇ­جات­تارىمەن تو­لىق­ق­ا­نىن تىلگە تيەك ەتتى. الاش ارى­­سىنىڭ جەكە قو­رى­نا ونىڭ 1898-1997 جىل­دار ارالىعىنداعى سايا­سي-قوعامدىق قىزمەتىن كور­­­­­سەتەتىن 32 قۇجات پەن ءىس­تەرى تىركەلدى. ون­دا قاي­رات­­كەردىڭ ءومىر­با­يا­نى­نا قا­تىستى قۇندى دە­­رەك­تەر مەن قۇجاتتار, فوتو­قۇ­جات­تار, حات الماسۋلار بار. بۇ­لار ارينە, ازات­تىقتى اقباەۆتىڭ كو­زىمەن ءبىر كورەيىن دەگەندەر­گە تاپتىرماس دۇنيە­لەر. جاقىپ اقباەۆ ومبى ءجا­نە توم گيمنازيالا­رىن­دا وقىعان. سانكت-پە­تەر­­بۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن التىن بە­ل­گىگە ءبىتىردى, سونى­مەن قاتار, سانكت-پەتەر­بۋرگ ارحەولوگيالىق ينس­تيتۋتىندا وقى­دى. ومبىنىڭ سوت ۆە­دو­مستۆو­سىن­­­دا الەم سوتى لاۋازى­مىن اتقاردى. پاتشا ۇكى­­­مە­تىنىڭ وتارلىق جۇيە­­سىنە قار­س­ى ومبى, پەت­رو­پاۆ­ل, سەمەي, پاۆ­لو­دار, قارقارالى قالا­لا­­رىن­دا­عى رەۆوليۋتسيالىق ءىس-شا­­رالاردى ۇيىم­داس­تى­رۋ­­­شىلاردىڭ ءبىرى. 1905 جى­­لى ءا.بوكەيحان, ا.باي­تۇر­­­­­­سى­نوۆپەن ءبىر­گە­ قار­­­­قا­رالى حالقى­نىڭ وت­ار­­­­­­لىق قا­ناۋعا قارسى نا­را­­­­زى­لىق شەرۋلەرىن ۇيىم­دا­س­­­­تىر­دى. الاشوردا ۇكى­مە­تىن قۇ­رۋشىلاردىڭ ءبى­­رى – ءالي­حان­ بوكەيحاننىڭ جا­قىن سە­رىگى. شارا سوڭىنا تامان «جا­قىپ اقباەۆ – سايا­سات­­كەر, پاتريوت, زاڭ­گەر» اتتى تا­­ريحي-دەرەكتى كور­مە ۇيىم­­داستىرىلدى ءجا­نە وب­ل­­ىس­تىق مە­ملەكەتتىك مۇراعات قورى­نان ال­ىن­عان «الاش» قوز­عا­لىسى, «الاشوردا» ۇكى­مەتىنىڭ قايراتكەرلەرى جاي­لى دەرەكتى فيلمدەر كور­سەتىلدى. ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى