«قازىر بوي جارىستىراتىن زامان ەمەس, وي جارىستىراتىن زامان»
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋى ۋاقىت تالابىمەن ۇندەس جاتىر. «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن ۇستانىمى ارقىلى 25 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندى الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى وزىق 50 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسقان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءار شەشىمى تابىسقا باستارى حاق. ونىڭ ساياسي رەفورمالاردى جەدەلدەتۋ جونىندەگى وي-تۇجىرىمدارىنىڭ جاريالانۋىن بۇگىندە تەك قازاقستاندىقتار عانا ەمەس, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى مەن الەمنىڭ كورنەكتى ساياساتكەرلەرى قىزۋ تالقىلاي باستادى. بۇل وزگەرىستى دەموكراتيالىق, زايىرلى قوعام قۇرۋدى ماقسات ەتكەن جانە وعان قول جەتكىزۋگە قادام باسىپ كەلە جاتقان الەمنىڭ دامۋشى ەلدەرى ءۇشىن ۇلگى-ونەگە رەتىندە ۇسىنۋشىلار جەتكىلىكتى. ەلباسىنىڭ «قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار! سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى, تاعدىرلى ماسەلەنى ۇسىنباقپىن» دەپ باستالاتىن بۇل ۇندەۋىن شەت ەلدەگى 5 ميلليونعا جۋىق قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى دە جىلى قابىلداپ, تىڭ باستاماعا تىلەۋلەس ەكەندىكتەرىن جەتكىزۋدە. سوندىقتان ولارمەن مادەني-رۋحاني قارىم-قاتىناستى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان دۇنيە ءجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى شەت ەلدەگى قانداستار وي-پىكىرىن جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنۋدى ءوز پارىزى سانايدى. كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردىڭ ەكى باعىتى دا قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تابىلادى. بۇل, اسىرەسە, جاھاندىق ەكونوميكاداعى سوڭعى وزگەرىستەردەن كەيىن دەر كەزىندە قابىلدانعان وڭ شەشىم دەۋگە بولادى. ن.نازارباەۆتىڭ «قازىر بوي جارىستىراتىن زامان ەمەس, وي جارىستىراتىن زامان» دەگەن ءسوزى ءدال بۇگىنگى تاڭدا بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن سەزىندىرۋدە. سوندىقتان اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاساۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ, ونى جۇرتشىلىق تالقىسىنا سالىپ وتىرعان ەلباسىنىڭ بۇل تاريحي شەشىمىنىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋىنا اتسالىسامىز. تالعات ماماشەۆ, دۇنيە ءجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى تورالقا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىرەفورما جۇرگىزۋگە نەگىز دايىن
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرگى جىلدارى زاماناۋي نارىقتىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرىپ, الەمدىك ەكونوميكانىڭ اجىراماس بولىگى بولا ءبىلدى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ ۇسىنعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما دەر ۋاقىتىندا قولعا الىندى ءارى ول ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن وتە قاجەت دەپ سانايمىن. ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان ۇندەۋىندە «ءبىزدىڭ الدىمىزدا بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ ءمىندەتى تۇر. قازىر زاماننىڭ ديدارى وزگەردى, ءبىز دە وزگەرۋگە ءتيىسپىز» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. قازاقستان دا دامىعان ەلدەردىڭ باستى قاعيداسى «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن ۇستانىمدى باعىت-باعدارى ەتىپ تانىعان. ەلدىڭ ەكونوميكاسى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالى جاقسارعاننان كەيىن عانا بيلىك وكىلەتتىلىكتەرىن ءبولۋ سىندى اسا ماڭىزدى ماسەلە كوتەرىلىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا ەلىمىزدە دەموكراتيالىق قوعامنىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى قالىپتاستى. قازاقستاندا پارلامەنتاريزمنىڭ ءبىرشاما باي تاجىريبەسى, اتقارۋشى بيلىكتىڭ قالىپتاسقان ۆەرتيكالى, تۇراقتى سوت بيلىگىنىڭ جۇيەسى بار. سايلاۋلارعا قاتىسىپ, ماجىلىستە فراكتسيالاردى قالىپتاستىراتىن پارتيالار دا بار. وسىلايشا, ساياسي جۇيەنى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ باعىتىنداعى رەفورمانى ءجۇرگىزۋگە نەگىز دايىن دەپ ساناۋعا بولادى. سوندىقتان بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا بولۋگە قاتىستى اتالعان شەشىم – ەلدىڭ دامۋىنداعى قالىپتى قادام بولماق. جالپى, بيزنەس تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, كونستيتۋتسيالىق رەفورما ماڭىزدى وزگەرىستەر الىپ كەلۋگە ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ولاردىڭ اراسىندا ءتيىستى تەڭگەرىمدى قالىپتاستىرۋ قاجەت. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قاتىستى, بيزنەس مۇددەسىن كوزدەيتىن زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى تۇردە قاتىسۋى ەل ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامىتۋداعى ەڭ ءتيىمدى قۇرال بولماق. الداعى ۋاقىتقا جوسپار قۇرىپ, بيزنەسىن وركەندەتۋدى قالايتىن, سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك احۋالىن گۇلدەندىرۋگە وزىندىك ۇلەس قوسۋدى پارىز سانايتىن كاسىپكەرلەر قاۋىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىندە ايتىلعان ماسەلەلەردى قولدايتىنى ءسوزسىز. كونستيتۋتسيالىق رەفورما ادام قۇقىعىن, جالپى جەكەمەنشىك قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى قادام. الەم ءتاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى قارقىندى دامىتۋ ءۇشىن بيزنەستى زاڭسىز ارەكەتتەردەن قورعايتىن نورمالاردى ءتيىستى زاڭنامالارعا ەنگىزۋ ارقىلى مەملەكەت تاراپىنان ناقتى كەپىلدىكتىڭ بولۋى ورىندى. رەفورما ەلىمىزدە بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ جولىنداعى باستى فاكتور بولاتىندىعىنا نىق سەنىمدىمىن. نۇرجان التاەۆ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارىەندىگى ءسوز حالىق تالقىسىندا
ءاۋ باستا ىرگەتاسى مىقتى قالانعان ءۇي قانداي دا بولسىن تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارىنا شىداس بەرەدى. ەگەر وسى ءتۇسىنىكتى مەملەكەت تۇرعىسىندا پايدالانساق, ەكونوميكالىق قۋاتى كۇشتى قازاقستان زايىرلى مەملەكەت رەتىندە مۇقىم دۇنيەگە بەلگىلى بولدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا الەمدەگى كەيبىر مىقتى مەملەكەتتەردىڭ عاسىرلاپ وتەتىن جولىنان ءوتىپ, قاي جاعىنان الساڭىز دا تاماشا تابىستارعا جەتكەنىمىز ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتى, وعان تىرەۋ بولعان حالقىمىزدىڭ ىنتىماعىندا دەر ەدىك. وسىنداي جاعدايدى مالدانىپ قالا بەرۋدىڭ تۇبىندە زارداپ شەكتىرەتىنىن باجايلاعان پرەزيدەنت كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى ءبىرشاما وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا بەرگەن ءجون ەكەندىگىن ايتادى. ەكىنشىدەن, ودان دا كۇردەلى مىندەت – بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە تەڭگەرىمدى ەتۋدى ۇسىنىپ وتىر. وسى رەفورمانىڭ اياسىندا ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلمەك. پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭگەن پارتيا ۇكىمەت قۇرامىن انىقتاۋعا تۇبەگەيلى ىقپال ەتەتىن بولادى. بۇل سول سياقتى ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتى بيلىك الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار, بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ اتقارۋشى بيلىككە باقىلاۋىن كۇشەيتەدى. ايتىلعان ەكى باعىتتىڭ قاي-قايسىسى دا جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبيلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن كۇشەيتەدى. قازىر جاھاندانۋ جاڭعىرىعى ەسىگىڭىزدى ىشتەن ق ۇلىپتاپ العاندى كوتەرمەيدى. كوش سوڭىندا قالدىرىپ كەتەدى. وسىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزگەن مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن وسىنداي قادامعا باردى. ءبىز ۇندەۋدى تولىقتاي قولدايمىز. پرەزيدەنت ناقتىلاعان ەكى باعىت مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىراتىندىعى ءسوزسىز. سوندىقتان, جۇمىسشى توبىنا قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلاتىن ماسەلەلەر بارىنشا زەرتتەپ, ناقتىلاعان ءجون بولار ەدى. زامان ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. جاھاندىق قاۋىپ قاتەرلەر الەمدەگى مىقتى سانالاتىن تالاي مەملەكەتتەردىڭ قابىرعاسىن كۇيرەتپەگەنىمەن, ايتارلىقتاي زاردابىن تيگىزىپ جاتىر. ءۇندەۋدەگى بايلامدا ەلباسى رەفورمالاردى ۋاقىتىندا قابىلداۋدى ۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن كەمەل ەتۋدىڭ تەتىكتەرىن ۇسىندى. ەندىگى ءسوز حالىق تالقىسىندا. قايرات بالابيەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى شىمكەنتباسقارۋ جۇيەسى دە جاڭعىرادى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىلىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋى – قوعامعا وي سالارلىق وقيعا. عاسىرلار بويى اتا-بابا ارمانى بولعان تاۋەلسىزدىك – بۇگىندە بىزگە جەتكەن باقىتتى قۇندىلىق. ەندى ءبىز سول قۇندىلىقتىڭ قادىرىنە جەتىپ, ونى باعالاۋعا ءتيىسپىز. تاريحتان بەلگىلى, تاۋەلسىزدىك جولىندا تارتىستى دا, تاعدىرلى دا كەزەڭدەر بولدى. بۇگىندە الەمدە ايبىنى اسقان, مەيلىنشە كەمەلدەنگەن مەملەكەتكە اينالىپ وتىرمىز. ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارى ەلگە دە, ەلباسىنا دا وڭاي بولعان جوق. دەگەنمەن, شيرەك عاسىر ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىز الەمدەگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنان كورىنىپ, ءوزىنىڭ جان-جاقتى دامۋ قارقىنىمەن دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا ەندى. پرەزيدەنت ۇندەۋى – ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ماسەلەلەردى دامىتۋ جولدارى بويىنشا قولعا الىنعان ماڭىزدى شارا. اركىم ءوز سالاسىنا جاۋاپتى بولسا, بۇل جاۋاپكەرشىلىك ءبىز ءۇشىن عانا ەمەس, ۇرپاقتارىمىز ءۇشىن دە ماڭىزدى بولاتىنى ءسوزسىز. دەموكراتيالاندىرۋ جونىندەگى يگى باستامالاردى پايدالانا وتىرىپ, بارلىق سالاداعى جۇمىستى قارقىندى دامىتۋعا بولادى دەپ بىلەمىن. ەلباسى ءوز ۇندەۋىندە كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا ءوزگەرىستەر ەنگىزۋ, سونداي-اق, مەملەكەت الدىندا بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىلىكتەرىن قايتا ءبولۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. ەندىگى جەردە ەلباسى شەشىمىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسى دە جاڭعىرادى دەگەن سەنىم بار. قايىربەك اسانوۆ, اقىن تارازتارازدىق بولاشاق پەداگوگتار دا ءۇن قوستى
تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندا بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندە ەل حالقىنا جولداعان ۇندەۋىن قولدايدى, دەپ حابارلادى تارمپي-ءدىڭ اقپاراتتىق-يميدجدىك قىزمەتى. وقۋ ورنىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى باس قوسىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى دەموكراتيالاندىرۋ جولىنداعى جاڭا قادامىن ءوزارا تالقىلادى. جيىندى تارمپي-ءدىڭ تاربيە جۇمىسى جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءجونىندەگى پرورەكتورى ورىنقىز جولداسوۆا اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. «قازىر باسقارۋدىڭ يكەمدىك جۇيەسىن ەنگىزۋ – زامان تالابى. ۋاقىتتىڭ ءوزى ونى كورسەتىپ وتىر. مۇنى ەلباسى ەرەكشە اتاپ كەتتى. وسىنداي وزگەرىستەر ناتيجەسىندە پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ ەل تۇرعىندارى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى. ۇكىمەت قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك دامۋىن ءوز باقىلاۋىنا الىپ, ءجىتى قاداعالايدى. ال قۇزىرەتى كەڭەيگەن پارلامەنت حالىقتىڭ جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, باقىلاۋ مىندەتىن اتقارادى. بۇل رەفورمالاردىڭ حالىقتىق تالقىعا سالىنۋى نەگىزىنەن بيلىكتىڭ اشىقتىق قاعيداتىن, ءاربىر باستامانى حالىقپەن بىرلەسىپ تالقىلاۋعا دايىندىعىن كورسەتەدى», دەدى و.جولداسوۆا. پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تۇرسىناي ابدىقادىروۆا اتالعان رەفورمانىڭ كۇندە وزگەرىپ جاتقان قىم-قۋىت الەمدەگى جاڭا كوزقاراس بولىپ تابىلاتىنىن, قازاقستان ناقتى ساياسي رەفورمالاردىڭ الدىندا تۇرعانىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق, جيىن بارىسىندا تاريحشىلار, ساياساتتانۋشىلار جانە وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى ساياسي وزگەرىس تۇرعىسىندا پايىمدى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. جامبىل وبلىسىقاراعاندىلىق جاستار قولداۋى
بارشامىزعا ءمالىم, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنت, ۇكىمەت جانە پارلامەنت اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان ازاماتتارىنا ارنايى ۇندەۋىن جاريالادى. وسىعان وراي, قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اتالعان تاريحي ماڭىزدى قادامدى تالقىلاۋعا ارنالعان جاستارمەن كەزدەسۋ ءوتتى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ميراس قۇتتىباي جۇرگىزگەن كەزدەسۋدە ەلباسىمىزدىڭ ساياسي رەجىمدى نەعۇرلىم دەموكراتيالاندىرۋ بارىسىنداعى تاريحي قادامى ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەندى. سونداي-اق, اتالعان ءىس-شاراعا «ساياساتكەرلەر كونگرەسى» قاراعاندى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ە.ەسەنعاراەۆ جانە قاراعاندى وبلىسى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» فيليالىنىڭ, «تەحنوپارك سارى-ارقا» جشس, سونىمەن قاتار, قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ ماماندارى قاتىستى. ودان ءارى «سارىارقا» كينوتەاترىنىڭ الدىنداعى الاڭدا جوعارىدا اتاپ كەتكەن جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ قولعا الۋىمەن ەلباسى ۇندەۋىن قولداۋ ماقساتىندا «ءبىز جارقىن بولاشاق ءۇشىن» اتتى فلەشموب ۇيىمداستىرىلدى. جالپى ءىس-شاراعا 150-گە جۋىق جاستار قاتىستى. ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندىزاڭدىق تۇرعىدان دۇرىس قادام
ەلباسىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋى – كۇتپەگەن جەردەن تۋا قالعان دۇنيە ەمەس. ەستەرىڭىزدە بولسا, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى مەرەكەسىندە سويلەگەن سوزىندە دە پرەزيدەنت دەموكراتيا ىسكە اسۋ ءۇشىن, ازاماتتىق قوعام العا جىلجۋ ءۇشىن بارلىق ماسەلە ءبىر جەردە عانا شەشىلە بەرمەۋ كەرەكتىگى قانداي تاپسىرما, قانداي شارۋا اتقارىلۋ كەرەك بولسا دا بەرىلگەن تاپسىرما اينالىپ وزىنە كەلەتىنى جايىندا ايتقان. ياعني سول كەزدە-اق كەيبىر وكىلەتتىلىكتەردى دەپۋتاتتارعا, باسقا دا اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنا بەرۋ تۋراسىنداعى ماسەلە ءسوز بولعان. ەندى, مىنە, ارادا اي وتەر-وتپەس ۋاقىتتا ارنايى ۇندەۋ جولداپ وتىر. وسى ۇندەۋدى تالقىلاۋ جونىندە ارنايى قۇرىلعان ون ەكى ادامنان تۇراتىن كوميسسيانىڭ قۇرامىنا تەك دەپۋتاتتار ەمەس, قوعامدىق جۇمىسقا قاتىسقان بىلگىر ادامدار, زاڭ سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارىنىڭ كىرۋى بۇل شەشىمنىڭ جان-جاقتى قارالعانىن, الداعى ۋاقىتتا دا ءجىتى باقىلاۋدا بولاتىنىن دالەلدەيدى. بۇل بۇعان دەيىن قاعازباستىلىق پەن ءبىر-بىرىنە سىلتەۋدىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ كەتە بەرەتىن ناقتى ءىس-قيمىلدار ەندىگى ۋاقىتتا ەلدىڭ كوز الدىندا وتەدى دەگەن ءسوز. بۇل الدىمەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرادى. اركىم ءوز مىندەتىن ءبىلۋى ءتيىس. ءوز مىندەتىن بىلەتىن ادام – ءوز سالاسىنىڭ بىلگىرىنە اينالادى. اركىم ءوز ءىسىن شەبەر مەڭگەرگەن قوعامدا ەشقانداي تاپسىرما ورتا جولدا قالمايدى. جەڭ ۇشىنان جالعاسۋ, پاراقورلىق ماسەلەلەرىنىڭ جولى قيىلادى, سەبەبى, اركىم ءوزى ءۇشىن, ءوزىنىڭ ءىسى ءۇشىن تولىق جاۋاپتى بولادى. بۇل جەردە ەلباسى ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە وكىلەتتىلىك بەرىپ قانا وتىرعان جوق, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر. حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك! قاراپايىم تىلمەن ايتساق, وسى شەشىم جۇزەگە اسقاننان كەيىن كەز كەلگەن ىسكە زاڭدىق تۇرعىدا وكىمەت جاۋاپ بەرسە, ىسكە اسۋىنا اتقارۋشى بيلىك جاۋاپ بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا ءار ءىستىڭ بەتالىسىن باقىلاۋ دا وڭايعا تۇسەدى. ەلباسى ۇندەۋىن تالقىلاۋ ماقساتىندا الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ كەزەكتەن تىس وتىرىسى ءوتتى. ونداعى ارىپتەستەر دە كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردىڭ ەل يگىلىگى ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن ايتىپ, ءبىراۋىزدان قولداپ وتىر. ەرەنعايىپ شايحۋتدينوۆ, الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ۇعا اكادەميگىدامۋدىڭ جاڭا داڭعىلى
قازىرگى كەزدە الەمدەگى وركەنيەتتى مەملەكەتتەر دامۋدىڭ دەموكراتيالىق ءۇردىستەرىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە دەن قويىپ وتىر. سونىڭ ءناتيجەسىندە بۇل ءۇردىس جىلدان-جىلعا تامىرىن تەرەڭگە جايىپ كەلەدى. البەتتە مۇنداي وزگەرىستەر مەن جاڭعىرتۋلاردان قازاقستان دا تىس قالماق ەمەس. ءتىپتى, بۇل ماسەلەدە ەگەمەن ەلىمىز ونىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر دەسە بولادى. وسى ويىمىزدىڭ باستى ءبىر مىسالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان باستاماسى دەپ باتىل تۇردە ايتا الامىن. ال ۇندەۋ وسى باستامانىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى ءرولىن اتقارماق. بۇل – بۇگىنگى قازاقستاندىق دامۋ تالابى ۇسىنعان زاڭدى ءارى دەموكراتيالىق ۇردىستەرگە تولىقتاي سايكەس كەلەتىن اسا قۇندى قۇجات. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىك پەن وكىلەتتىك بىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى مەن وتپەلى كەزەڭدە اسا قاجەت بولدى. ءبىز ونىڭ يگىلىگىن جانە جەمىستەرى مەن ناتيجەلەرىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە كورىپ ۇلگەرگەنىمىز انىق. ەلباسىمىزدىڭ ەڭ جاقسى جوسپار – ۋاقىت تالابىنا بەيىمدەلە الاتىن جوسپار دەگەن ءسوزى بار. مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان قاعيداتىن قاشان دا نازارىمنان تىس قالدىرعان ەمەسپىن. كەشەگى ۇندەۋ جولدارى دا وسى كوزقاراسپەن ۇيلەسىم ءارى ۇندەستىك تابا الادى. ەلباسى ايتقانداي, زاماننىڭ ديدارى وزگەردى. قوعامدىق قۇندىلىقتار تەرەڭ وزگەرىستەردى باستان كەشۋدە. سولاي ەكەن دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز داعدارىپ وتىرعان جوق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەجەسى – انىق, ماقساتى – ايقىن. بۇگىنگى كۇنى وسى مەجە مەن ماقساتتىڭ باستى كورسەتكىش يندەكسى بيلىك تارماقتارىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە تەڭگەرىمدى ەتۋ دەپ تۇسىنە الامىز. ەڭ باستىسى, ۇندەۋدە كورسەتىلگەندەي, بيلىك تارماقتارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن ىسكە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرە تۇسەتىن بولادى. اسىرەسە, بۇل تۇجىرىمنىڭ ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە تىكەلەي قاتىسى بار ەكەنىن ۇندەۋ تابيعاتى تانىتادى. زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ اتقارۋشى بيلىككە دەگەن باقىلاۋى كۇشەيسە, دەموكراتيالىق جاڭعىرۋدىڭ بۇدان ارتىق مىسالى تابىلا قويار ما ەكەن؟! تۇپتەي كەلگەندە, بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەسىنىڭ ارتىندا ەل مۇددەسى تۇر. مەملەكەتىمىزدىڭ تاياۋ كەزدە دە جانە الىس كەلەشەكتەگى دامۋ باعىتتارىنىڭ باستى جولدارى دا ۇندەۋدىڭ باستى وزەگىنە اينالعان. التاي تايجانوۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اقتوبە
