سەرتيفيكاتسىز گازعا سەنبەڭىز

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە قورشا­عان ورتانى قورعاۋعا, جاسىل ەكونو­ميكانىڭ دامۋىنا, جاھاندىق ىلگەرىلەۋ مەن دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋگە تالپىنىپ, ءتۇرلى شارالار قولعا الىنۋدا. وڭتۇستىك ءوڭىرىمىزدىڭ كوپشىلىگى تابيعي گازبەن جابدىقتالعان. بۇل دا ەكولوگيانى لاستاۋ ماسەلەسىن تەجەۋدىڭ ءبىر امالى. سول سياقتى, قالاداعى كو­لىك­تەردىڭ دە باسىم كوپشىلىگى گاز قوندىرعىسىنا اۋىسقان. ونىڭ نارىقتىق باعاسىنىڭ جانارماي باعاسىنان ارزاندىعى دا تۇرعىندار قالتاسىنا ءتيىمدى. ەندى كوكەيگە تۇيەر ءبىر ماسەلە, كولىكتەرىنە گاز قوندىرعىسىن ورناتقان تۇرعىندار ونىڭ قاۋىپ­تىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن جوعارى سەزىنۋى كەرەك. «ءاربىر تۇتىنۋشى ءوز قۇقىن ءبىلىپ, ساتۋشى الدىندا تالاپ ەتە السا, قولايسىز جاعدايلار مەن كەلەڭسىز جايتتاردىڭ الدىن الار ەدى. ماسەلەن, ءسىز گاز قۇيۋ ستانساسىنا كولىگىڭىزگە گاز قۇيۋ ءۇشىن بارساڭىز, ءونىمنىڭ سايكەستىگىن راستايتىن جانە ولشەم قۇرالدارىنىڭ سالىس­تىرۋ-تەكسەرۋدەن وتكەندىگى تۋرالى سەرتيفيكاتتارىن تالاپ ەتە الاسىز. ولشەم قۇرالىنىڭ سالىستىرۋ-تەكسەرۋدەن وتكەندىگى تۋرالى سەرتي­فيكات سول قۇرالدىڭ دالمە-ءدال ولشەم ناتيجەسىن بەرەتىندىگىن راستايدى. مۇنداي قۇجاتسىز قۇ­رال ولشەم ناتيجەلەرىنە كەپىل بولا المايدى. بۇل «ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرا­لى» زاڭمەن رەتتەلگەن. زاڭ تالاپ­تارىنا سايكەس, مەملەكەتتىك مەترو­لوگيالىق باقى­لاۋعا جاتاتىن كەز كەلگەن ولشەم قۇرالى سەريا­مەن شىعارىلادى نەمەسە ەلى­مىزگە پارتيالارمەن اكەلىنىپ, قولدانۋعا ارنالعان ولشەم قۇرالدارى پايدالانۋعا بەرىلۋ الدىندا سىناقتان وتكىزىلىپ, بەكiتiلەدى. ولشەم قۇرالىنىڭ بەكiتiلگەن جانە مەترولوگيالىق اتتە­ستاتتاۋدان وتكەندەرى ولشەم بiرلiگىن قامتاماسىز ەتۋدiڭ مەم­لەكەتتiك جۇيەسى تiزiمiنە ەنەدi», دەيدى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتى استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باس مامانى نۇربولات بەكبولات ۇلى. ونىڭ ايتۋىنشا, بەكىتۋ ماقساتىندا سىناقتان نەمەسە مەترولوگيالىق اتتەستاتتاۋدان وتپەگەن ولشەم قۇرال­دارىن اينالىسقا شىعارۋعا, پايدالانۋعا بەرۋگە, قولدانۋعا, وتكى­­زۋگە جانە جارنامالاۋعا تىيىم سالىنعان. وندiرiستەن نەمە­سە جوندەۋدەن شىعارىلعان, پاي­دالانۋ جانە يمپورتپەن اكەلۋ كەزiندە بەكiتiلگەن, مەترولوگيالىق اتتەستاتتاۋدان جانە ولشەم بiرلiگىن قامتاماسىز ەتۋدiڭ مەملەكەتتiك جۇيەسi تiزiمiنە تىركەلگەن ولشەم قۇرالدارى سالىستىرىلىپ, تەك­سەرiلەدi ەكەن. وسى زاڭ تالاپ­تارىن بۇزعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس اياسىندا جاۋاپكەرشىلىك قارالعانىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ءسوز ورايىندا ايتا كەتسەك, جاقىندا استانا قالاسى تۇرعىنىنىڭ شاعىمى نەگىزىندە «ال-بارس گاز» جشس كولىكتەرگە گاز قۇيۋ ستانساسىنا جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى سالىستىرۋ-تەكسەرۋدەن وتپەگەن جانە ەلىمىزدىڭ ولشەم بiرلiگiن قامتاماسىز ەتۋدiڭ مەملەكەتتiك جۇيەسi تiزiمiنە ەنبەگەن گاز قۇيۋ قوندىرعىسىن قولداناتىنى انىقتالدى. بۇل قوندىرعى جۇمىس ىستەگەن ساتتەن باستاپ جۇرگىزىلگەن ساۋدا وپەراتسيالارىندا حالىققا ساتىلعان گاز كولەمىنىڭ ءدال ەسەپپەن جىبەرىلمەگەنىن بىلدىرەدى. ياعني, تۇتىنۋشىنىڭ زارداپ شەگۋىنە اكەلەتىن احۋال. شارا سوڭىندا كاسىپورىنعا اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنىپ, جارامسىز دەپ تانىلعان ولشەم قۇرالىن قولدانىستان الىپ تاستاۋعا نۇسقاۋلىق بەرىلدى. جانە قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرى ءتۇسىندىرىلدى. «كەز كەلگەن تۇتىنۋشى قانداي سالادا بولماسىن, مەملەكەتتىك مەترولوگيالىق قىزمەتتە قول­دانىلاتىن ولشەم قۇرالىنىڭ زاڭسىز قولدانىسىن بايقاسا, ساۋدا وپەراتسيالارىن جاساۋ كەزiندە يەلىكتەن شىعارىلاتىن تاۋار­لار سانىن, سالماعىن, كولەمىن, شىعىسىن نەمەسە باسقا شامالارىن انىقتاۋدىڭ دۇرىستىعىنا كۇماندى بولسا, ولشەپ ورالعان تاۋارلاردىڭ قاپتاماسىندا كورسەتىلگەن سانعا سايكەس كەلمەۋ فاكتىسى انىقتالعان جاعدايدا تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ جەرگىلىكتى دەپارتامەنتىنە حات جولداۋعا قۇ­قىلى», دەيدى قۇزىرلى مەكەمە وكىلى. راسىندا, ارامىزدا ءوز قۇقىن بىلمەيتىندەر كوپ-اق. ءبىز قۇنتتاي بەرمەيتىن دۇنيەلەر ءىرىلى-ۇساقتى زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرگە سەبەپ بولىپ جاتاتىنىن تۇسىنگەن دۇرىس. كەيدە, وسىنداي بولماشى ۇقىپسىزدىعىمىزدان زارداپ شەگىپ, زالالىن تارتاتىنىمىز دا جاسىرىن ەمەس. ءسال سەرگەكتىك تانىتىپ, ءار ىسىمىزگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراساق, يگى بولار ەدى. اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»