اۋىل شارۋاشىلىعى ارتتا قالمايدى

بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الدىندا كۇردەلى مىندەتتەر تۇر. سونىڭ ەڭ باستىسى ينفلياتسيانىڭ ىرقىنا جول بەرمەۋ, بۇعان دەيىنگى قول جەتكىزىلگەن بيىك كورسەتكىشتەردىڭ دەڭگەيىن تومەندەتپەۋ دەسەك قاتەلەسپەيمىز. الەمدىك داعدارىستىڭ سالقىنى ءتيىپ وتىرعان قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىسىندە دە قىسقارتۋدىڭ قامىتىنا كيلىگىپ جۇرگەندەر جوق ەمەس. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىزدار سانىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتپەي, ىقپال جاساماي قويمايدى. وسىنداي كەرەعارلىقتى بولدىرماۋ ءارى ونى ۇدايى رەتتەپ وتىرۋ ءۇشىن اقتوبە وبلىسى اكىمدىگى تاراپىنان كەشەندى شارالار بەلگىلەنگەن. بۇل ىستە سالاعا ينۆەستيتسيالىق قاراجات تارتۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە قويىلعان. سونداي-اق, مۇندا ءالى دە بولسا تولىق پايدالانىلماي جۇرگەن رەزەرۆتەر مەن مۇمكىندىكتەردى ىزدەستىرۋ مەن تابۋ ماسەلەسى دە باسىمدىق سيپاتقا يە. وسىعان وراي مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرگەن ارنايى تاپسىرماسى دا بار ەكەنى بەلگىلى. وڭىردە بۇگىنگى كۇنى ونىڭ ءبارى دە ويداعىداي ورىندالعانى ۇلكەن مەرەي. اسىرەسە, اتالعان سالا بويىنشا ايماقتا جۇمىسسىزدار سانى ەكونوميكالىق بەلسەندى ازاماتتار سانىنا شاققاندا اجەپ­تاۋىر تومەن ەكەنىن جاعىمدى جايت رەتىندە قاراستىرعان ءجون. اقتوبە وڭىرىندەگى بۇل كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن ءبىرشاما تومەن. قىسقاسى, مۇن­داعى اگروقۇرىلىمداردا بۇعان دەيىنگى جوعارى قارقىننىڭ تومەن تۇسپەگەنى, ەسەلى ەڭبەك­تىڭ كورىگى باسىلماعانى باستى جەتىستىك دەۋگە بولادى. ايتا­لىق, وتكەن جىلى اقتوبە وبلىسىندا «اگروبيزنەس-2020» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىندا قويىل­عان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىس­تى شىعارىلعان ءونىم كولەمىن وسىرۋگە باسا كوڭىل بولىنگەن. سو­نىڭ ناتيجەسىندە الدىڭعى 2015 جىلمەن سالىس­تىرعاندا ءونىم مولشەرى 19,5 ميلليارد تەڭگەگە ۇل­عاي­عان. سالا­نىڭ تابىستى ءجۇ­رۋىنە وعان سا­لىنعان نەگىزگى ينۆەس­تيتسيا­لاردىڭ اجەپتاۋىر ۇلعايعانى دا مول اسەرىن تيگىزگەن ەكەن. قاي سالادا بولماسىن تاۋار وندىرۋشىلەرگە ءتيىستى قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرماسا ەش­ۋاقىتتا تيىمدىلىك اكەلە ال­مايدى. ەگەر وسى اقيقاتتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىس­تى ايتار بولساق, مۇندا ولارعا سۋبسيديا تۇرىندە بولىنەتىن قارجىلاي قولداۋ ءتۇرىنىڭ ورنى ايرىقشا. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن مۇنداي قاراجاتقا يە بولعانىمەن, ونىڭ ءوز ۋاقىتىندا تولىق يگەرىلمەي قالۋ دەرەكتەرى دە تاجىريبەدە ءجيى كەزدەسىپ تۇرادى. بۇل ماسەلەدە دە وزگە وڭىرلەرمەن سالىستىرا قاراعاندا, اقتوبەلىك تاۋ­ار وندىرۋشىلەردىڭ ءباسى بيىك تۇر. اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنبا­سارى مۇقتار جۇماعازيەۆتىڭ اي­تۋىنشا, اۋىلشارۋاشىلىق قۇ­رىلىمدارىنا بولىنگەن نەسيە كولەمى دە ودان ءارى ءوسىپ كەلەدى ەكەن. وڭىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىن ءسوز ەتكەندە اينالىپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر جايت بار. ول – اۋىلشارۋاشىلىق كووپە­راتيۆتەرىن قۇرۋ ماسەلەلەرىنە بارىنشا كەڭ تىنىس بەرۋ. ويتكەنى, بۇل ءتاسىل اۋىلداعى اعايىنداردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن كوتەرۋگە, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ارقىلى ونىڭ ونىمدىلىگىن ءۇش-ءتورت ەسە ارت­تىرۋعا مول سەپتىگىن تيگىزە الادى. سونداي-اق, بۇگىنگى كۇنى اۋىل تۇرعىندارى ءوسىرىپ وتىرعان ازىن-اۋلاق مالدارىن ءتيىستى باعا­سىنا وتكىزە الماي الەكەدەي جالاڭ­داعان الىپساتارلارعا جەم بولىپ جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس. كوو­پەراتيۆكە بىرىگۋ جاعدايىندا مۇن­داي جاعىمسىز جايتقا جول قالمايدى. سوندىقتان قازىرگى كۇنى وبلىستا قانداي قيىردا كووپەراتيۆ جاقسى ءارى ءتيىمدى ناتيجە كورسەتە الادى دەگەن ماسەلەلەرگە تەرەڭ تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى. كووپەراتيۆتەر قۇرۋ ءىسى ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل اكىمدەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇك­تەيدى. سونداي-اق, بۇل ماسەلە اۋدان اكىمدەرىنىڭ باقىلاۋىندا بولسا شەشىلمەگەن تۇيىندەردىڭ ءتىنى تارقاتىلا بەرەتىنى كامىل. ال اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى كىم بولماق؟ ونى كووپەراتيۆ مۇشەلەرى وزدەرى ءوزارا اقىلداسىپ, كەڭەسىپ سايلايتىنى دا وقىرماندارعا بەلگىلى بولسا كەرەك. البەتتە كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى ەمەس پە؟ اقتوبە ايماعىندا الدىن الا بەلگىلەنگەن جوبا بويىنشا 70 كووپەراتيۆ قۇرۋ كوزدەلگەن. ايتسە دە, بۇل ماسەلەدە وڭتايلى تەتىك­تەردى ورنىقتىرا بىلگەن اقتو­بە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپار­باەۆتىڭ ىلكىمدى ءىسىنىڭ ءناتي­جەسىندە قازىرگى كۇنى ونىڭ سانى 103-كە جەتىپ وتىر. البەتتە, باستى ماسەلە ساپادا ەمەس پە؟ وسى رەتتە بۇل كووپەراتيۆتەردىڭ قان­داي تيىمدىلىك اكەلەتىنىنە تەك ۋاقىت­تىڭ ءوزى تورەشى بولا الادى دەمەكپىز. ارينە, كووپەراتيۆ قۇرۋداعى باستى ماقسات اسىل تۇقىمدى مال سانىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرۋ بولماق. ءتورت ت ۇلىكتىڭ قانداي ءتۇرى بولماسىن ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىنىڭ ءتولى ەسەبىنەن كوبەيەتىنى تابيعي جايت. سوندىقتان كووپەراتيۆ قۇرۋ جاعدايىندا بۇل ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارىلسا بولا­شاقتاعى مول تابىستىڭ نەگىزى قالاندى دەي بەرىڭىز. وسى رەتتە وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءىرى قۇرىلىمداردىڭ ءبىرى – «اقتەپ» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى نۇرلان ساعىنالين گازەت تىلشىسىنە ءوز وي-پىكىرىن بىلايشا جەتكىزدى. – ءونىمنىڭ باسىن دا, ءوسىمنىڭ باسىن دا ءتول قۇرايدى. الايدا, مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن وسىرۋگە قاتىستى ماسەلەلەر الا-قۇلا بولىپ وتىر. بىرقاتار اگروفيرمالاردا مال سانى بىردەي بولعانىمەن, ءتول الۋداعى كورسەتكىشتەر ءارتۇر­لى بولىپ كەلەدى. ونىڭ سىرى نەدە؟ ءبىز بۇل جونىندە ءوزىمىزدىڭ تۇپكىلىكتى بايلامىمىزدى ايتاتىن بولامىز. بۇعان قاتىستى ءارتۇرلى بولجامدار مەن جورامالدار بار. ايتالىق, ءتول بەرمەيتىن سيىرلاردىڭ بويىندا ينفەكتسيا بولۋى مۇمكىن. ۆەتەريناريا ماماندارى ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا تەرەڭىرەك كوڭىل اۋدارسا ەش ۇتىلماس ەدى. مۇنىڭ ءوزى ايماقتا مال باسىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى ودان ءارى جوعارىلاۋىنا العىشارت قالاماق. تۇپتەي كەل­گەن­دە, بۇل تۇجىرىمنىڭ وبلىس­تىڭ ءار اۋدانىندا قۇرىلىپ جات­قان اۋىلشارۋاشىلىق كووپە­را­تيۆتەرىنە دە تىكەلەي قاتىسى بار. قىسقاسى, ءبىز وسى ماتەريالدى جازۋ بارىسىندا اقتوبە ايما­عىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كوكجيەگىن كوتەرۋ ىسىنە جان-جاقتى كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزە تۇستىك. مۇنداي جاعدايدا سالانىڭ ارتتا قالمايتىنى ءوز الدىنا, ءتىپتى ماڭدايلارى جارقىراپ العا وزا ءتۇسۋى دە ابدەن مۇمكىن. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە وبلىسى