تابىستى وتكەن ءتورت ساپار

شىعىس ازيانىڭ دامىعان ەلى جاپونيا مەن ورتالىق ازيا بارىسى رەتىندە تانىلعان قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىعى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. جاپونيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن رەسمي تۇردە 1991 جىلدىڭ 28 جەل­توق­سانىندا تانىدى. ءبىر اي وتكەندە, ياعني 1992 جىلدىڭ 26 قاڭتارىندا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار ارنايى بەكىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ ورىستەۋىنە كەڭىنەن جول اشىلدى. مىنە, سودان بەرى تۋرا 25 جىل ءوتىپتى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سىرتقى سايا­ساتتاعى ورنى مەن بەدەلى كۇننەن-كۇنگە ايقىندالىپ, الەم تانىعان, تالاي اسۋدى باعىندىرعان, دامۋدىڭ سارا جولىندا ءوز باعىتىن تاپقان ەگەمەن ەل ەكەندىگىن بارشا دۇنيە بىلەدى. قازاق-جاپون قاتىناستارىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي, ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ تاريحىن قىسقاشا زەردەلەپ شىعۋدى ءجون كوردىك. ديپلوماتيالىق قاتىناستىڭ باستاۋى رەتىندە ىنتىماقتاستىق ورناعاننان كەيىن ءبىر جىل وتكەندە, ياعني 1993 جىلى الماتى قالاسىندا جاپونيا ەلشىلىگىنىڭ اشىلۋىن اتاساق بولادى. 2005 جىلى جاپونيا ەل­شىلىگى استاناعا كوشىرىلدى. قازاقستاننىڭ جا­پو­نيا­داعى ەلشىلىگى 1997 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. 25 جىل ىشىندە ەكى مەملەكەتتىڭ ۇكىمەت­تەرى اراسىنداعى قول قويىلعان باستى ۋاعدالاستىق قۇجاتتارىنا كەلسەك: قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن جاپونيا ۇكىمەتى اراسىندا تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۋاعدالاستىق (2005 جىلدىڭ 6 ءشىل­دەسىندە كۇشىنە ەندى), قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋعا جانە كىرىس سالىعىنان جالتارۋعا جول بەرمەۋگە قاتىستى كونۆەنتسيا (2009 جىلى كۇشىنە ەنىپ, 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قولدانىلدى), اتوم ەنەر­گياسىن بەيبىت ماقساتتا قولدانۋ تۋرا­لى ۋاعدالاستىق (2011 جىلى كۇشىنە ەندى), ينۆەستيتسيانى ەكىجاقتى قورعاۋ ءجونىن­دەگى مەملەكەتارالىق ۋاعدالاستىق (2014 جىل­دىڭ 23 قازانىندا قول قويىلىپ, ءبىر جىلدان كەيىن كۇشىنە ەندى). قازاقستان مەن جاپونيا 2015 جىل­دىڭ 27 قازانىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەس­تىك­تى كەڭەيتۋگە قاتىستى بىرىككەن مالىمدەمە جاسا­دى. ەكىجاقتى ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ باس­تاۋى رەتىندە جاپونيا پرەمەر-مي­نيسترى­نىڭ ورىنباسارى, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆاتانابە ميچيونىڭ 1992 جىلدىڭ مامىر ايىن­دا قازاقستانعا ساپارىن اتاۋ­عا بولا­دى. ال قازاقستان تاراپىنان العاش­قى رەس­مي ساپار 1994 جىلدىڭ 6-9 ءساۋىرى ارالىعىندا جۇزەگە استى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونياعا العاش رەت ساپار شەگىپ, اسا ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. بۇل ساپار مەملەكەتتەر ارا­سىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ورەگە كوتەرىلۋىنە تىڭ سەرپىن بەردى. جاپونيانىڭ سول كەزدەگى قازاقستان­داعى ەلشىسى اكيرا ماتسۋي نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇنشىعىس ەلىندە بولعان كەزىن ءوزىنىڭ ەستەلىكتەرىندە ەگجەي-تەگ­جەي­لى جازعان. وزگەنى تاني وتىرىپ, ءوزىن تانىتا ءبىلۋ – ديپلوماتيالىق شەبەر­لىك­تىڭ ايقىن ۇلگىسى. جاپونيانىڭ قازاقستان­داعى العاشقى ەلشىسى اكيرا ماتسۋي «شيوداي­تايشيگاميتاكازافۋسۋتان» (قازاقستان تۇڭعىش ەلشىنىڭ كوزىمەن, توكيو: 2007) دەپ اتالاتىن كىتابىندا جاپون وقىرماندارىنا قازاقستان تۋرالى ناقتى دەرەكتەر مەن مول ماعلۇماتتار بەرە وتىرىپ, تاۋەلسىزدىگىن جاڭادان العان ەل تۋرالى ويلارىن كەلەلى پىكىرلەرىمەن ورنەكتەگەن. كىتاپتىڭ «پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جاپونياعا ساپارى» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى تاراۋىندا 1994 جىلدىڭ 6-9 ءساۋىرى ارالىعىندا ەلباسىنىڭ كۇنشىعىس ەلىنە ساپارى جايلى تولىمدى دەرەكتەر كەلتىرىپ, قازاقستان باسشىسى جايىندا كوڭىلگە تۇيگەن ويلارىمەن بولىسكەن. «مەن جاڭا قىزمەتىمە كىرىسكەن كەزدە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جاپونياعا ساپار شەگىپ, جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستىڭ ىرگەتاسىن بەكىتۋ تۋرالى نيەتىن بىلدىرگەن ەدى. 1994 جىلى, تۋرا ساكۋرا اعاشى گ ۇلىن تولىق اشقان مەزگىلدە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاپونياعا ساپارى جۇزەگە استى. سول ۋاقىتتا ءۇش كۇن بويى پرەزيدەنتپەن بىرگە بولعانىمدى مەن باقىت سانايمىن. ن.نازارباەۆ 1994 جىلدىڭ سوڭىندا وتكەن ديپلوما­تيالىق تانىستىرىلىمدا شابىتتانىپ, دومبىرا تارتقان بولاتىن. وسى جولعى ساپارىندا دا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن, كولىك ىشىندە اندەتىپ وتىردى. پرە­­زي­­دەنتتىڭ مۇنداي ادەتى كۇيزەلىستى بوي­عا جيناماۋدىڭ ءبىر قۇپياسى بولار دەپ ءتۇي­دىم. قازاقتىڭ ءان اۋەنىنە ۇقساعاندىقتان با, جاپون­نىڭ ءداستۇرلى اندەرىن ۇناتىپ, گيند­زادا­عى سەرۋەن كەزىندە جانە اكيحابارا­دا دۇكەن ارالاعاندا جاپونياعا كەڭىنەن تارال­­عان اندەردى قالايتىنىن ايتتى. زايى­بى­مەن, قىزىمەن بىرگە جاپون اندەرىنىڭ سD جينا­عىن ساتىپ الدى...», دەپ جازادى ا.ماتسۋي. قازاقستاندا قىزمەت ەتكەن كەزىندە كورگەن-بىلگەندەرىن, ويعا تۇيگەندەرىن كىتا­بى­نا ارقاۋ ەتكەن جاپون ەلشىسى قازاق ەلى­نىڭ ۇلتتىق مىنەز-قۇلقىنا دا ءوز باعاسىن بەرۋ­دى ۇمىتپاپتى. «قازاق حالقى كوشپەندى حالىق­قا ءتان ەرەكشەلىكتەردى, مىنەز-ق ۇلىقتى ساق­تاعان, تۋراشىل, كەڭپەيىل, شەشەن, قو­ناق­­جاي, دارحان كوڭىلدى» دەپ جازعان ءوز كىتابىندا ەلشى. قازاقستان باسشىسى 1999 جىلى جەل­توقساننىڭ 5-8-ءى ارالىعىندا جاپونياعا ەكىنشى رەت ساپارمەن بارعان كەزدە دوستىق, ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىك جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويىلۋى دا ەكى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق بايلانىسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرگەنى ءسوزسىز. 2006 جىلى 28-29 تامىز كۇندەرى قازاق­­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­ت­ىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن جاپو­نيا پرەمەر-ءمينيسترى دجيۋنيچيروۋ كوي­د­زۋ­­مي قازاقستانعا كەلدى. بۇل ساپار تابي­عي رە­سۋرستارعا باي قازاقستان مەن ەنەر­گەتي­كا­لىق شيكىزاتى تاپشى جاپونيانىڭ ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىگى ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولدى. ال 2008 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىندا قازاقستان باسشىسى جاپونياعا ءۇشىنشى رەت رەسمي ساپارمەن باردى. 22 ماۋسىمعا دەيىن سوزىلعان ساپار كەزىندە جاپونيا يمپەراتورى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى «حريزانتەما» وردەنىمەن ماراپاتتادى. قازاقستان تاراپىنان يم­پە­راتور اكيحيتوعا جوعارى مەملەكەتتىك «التىن قىران» وردەنى تابىستالدى. جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋلەر ەكى ەل اۋما­عىنداعى رەسمي ساپار كەزىندە عانا ەمەس, وزگە مەملەكەتتەردە وتكەن حالىق­ارا­لىق جيىندار كەزىندە دە جالعاسىپ جاتتى. ماسەلەن, 2010 جىلى 13 ساۋىردە ۆاشينگ­تونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى يۋكيو حاتويامامەن كەزدەسۋ وتكىز­گەن بولاتىن. 2013 جىلى 6 قىركۇيەكتە سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن G20 سامميتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيا پرەمەر-مي­نيسترى سيندزو ابەمەن كەزدەستى. ال 2014 جىلى 17 قازاندا ەلباسى ميلاندا وتكەن «ازيا-ەۋروپا» فورۋمىنىڭ 10-شى سام­ميتىندە جاپونيا پرەمەر-مينيسترىمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جاپونيادان ءتۇرلى لاۋازىم يەلەرى رەسمي ساپارمەن قازاقستاندا بولىپ, سونىڭ ارقاسىندا ىنتىماقتاستىق ءوز دەڭگەيىندە دامۋ ۇستىندە. 1997 جىلى جاپونيا پارلامەنتى تومەنگى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى كەيدزو وبۋچي (2000 جىلدان باستاپ پرەمەر-مينيستر), ەكونوميكالىق جوسپارلاۋ ءمينيسترى تارو اسو, 1998 جىلى سەيچيرو تويودا باستاعان جاپونيا ەكونوميكالىق ۇيىمدار فەدەراتسياسى, 2001 جىلى بۇرىن­عى پرەمەر-مينيستر تسۋتامۋ حاتا, 2002 جىلى سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى سەيكەن سەگيۋرا, تومەنگى پالاتا دەپۋتاتى يۋريكو كويكە, 2003 جىلى سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى تەتسۋرو يانو, جوعارعى پالاتا دەپۋتاتى حيرويۋكي موري­شيتا, تومەنگى پالاتا دەپۋ­تاتى, بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر يو­شيرو موري, دەپۋتات تسۋ­تومۋ حاتانىڭ قازاق­ستانعا جاساعان ار­نايى ساپارلارى دا مەملەكەتتەرىمىز ارا­سىن­داعى دوستىق, ىنتىماقتاستىقتى وركەن­دەتۋ­دە ماڭىزدى ءرول اتقاردى دەسەك بولادى. قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر مەن مينيسترلەر دە جاپونياعا ساپارمەن باردى. بۇگىندە قازاقستان پارلامەنتىندە جاپونيامەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ارنايى توپتار قۇرىلعان. جاپونيا سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگى جانىنداعى حالىقارا­لىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى قازاقستانمەن تىعىز قارىم-قاتى­ناس ورناتقان. اتالعان اگەنتتىك استانانىڭ سالىنۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. 1998 جىلى وسى ۇيىم­نىڭ قارجىلاندىرۋىمەن استانا اۋەجايى سالىندى. 2002 جىلى جاپونيا حالىقارالىق ىنتى­ماقتاستىق اگەنتتىگىنىڭ قولداۋى­مەن استانانى دامىتۋدىڭ باس جوس­پارىن جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىندى. ارحي­تەكتور كيشيو كۋروكاۆانىڭ جوبا­سى­مەن جاڭا شاھار بوي كوتەرە باستادى. استانا قالاسىنىڭ سۋ جۇيەسى مەن جول توسەۋ جۇمىستارىنا دا جاپونيا اگەنتتىگى اتسالىستى. 2013 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا جاپونيانىڭ تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋىمەن الماتىدا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلو­ماتيالىق قاتىناستاردىڭ 20 جىل­­دىعىنا بايلانىستى حالىقارالىق كون­فەرەنتسيا وتكىزىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيستر­لىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2015 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1,4 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. 2005-2015 جىلدار ارالىعىندا جاپونيادان قازاقستانعا سالىنعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 4,8 ملرد دوللارعا جەتكەن. گۋمانيتارلىق سالادا دا جاپونيا سەمەي ايماعىنا كومەك كورسەتىپ وتىر. شارافات جىلقىباەۆا, جاپونتانۋشى الماتى