حالال يندۋسترياسىنا قاتىستى قالام تارتپاعان جۋرناليست از. سىناپ تا, مىنەپ تە, قولداپ تا, قولپاشتاپ تا جازعاندار بار. وسىنداي دۇنيەلەردىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىقتار «حالال» ۇعىمىنان اجەپتاۋىر حاباردار بولىپ قالدى. ەلىمىزگە ونشاقتى جىل بۇرىن ەنە باستاعان بۇل يندۋستريا شىندىعىندا بۇگىندە ءبىرشاما دامىدى, ىلگەرى قادام باستى. كاسىپكەرلەردىڭ قالتالارىن قالىڭداتۋعا جول اشقان حالال برەندىنە ەندى مەملەكەت تە كوڭىل بولسە يگى. ولاي ەتپەسە, وڭدى ءىستىڭ تۇيتكىلدەرى شيەلەنىسە تۇسپەك. ايتالىق...
پايدا كوزدەگەندەر شەكتەن شىعىپ بارادى
دوڭگەلەكتەنگەن «حالال» ءمورى بار تاۋارلاردىڭ دۇكەندەردە سامساپ تۇرعانىنا, قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ كوبەيگەنىنە حالىقتىڭ كوزى ۇيرەندى. ءبىر عانا الماتىنىڭ وزىندە حالال تاۋارى مەن قىزمەتىن ۇسىناتىن 3 مىڭعا جۋىق نىسان بار ەكەن. بەيرەسمي دەرەك, دەسە دە, جاقسىلىققا جورىعان ءجون. ويتكەنى, حالالدىڭ قاي جاعىنان دا زيانى جوقتىعى كوپكە ءمالىم جانە دالەلدەنگەن. «اۋرۋ – استان» دەگەن, ازىق-ت ۇلىكتى عانا الايىق, ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ 50 پايىزى تاماقتانۋدان كەلەدى. ياعني, ادال تاعامنىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان دا دۇنيە جۇزىندە حالال ونىمدەرىن تۇتىناتىن مەملەكەتتەر سانى ءجۇز ەلۋگە جاقىندايدى. ولاردا ءومىر سۇرەتىن مۇسىلماندار ەكى ميللياردتىڭ ۇستىندە. بۇل حالال ءونىمىن نەمەسە قىزمەتىن تەك مۇسىلمان حالىقتارى پايدالانادى دەگەن ءسوز ەمەس. يسلام تالاپتارىنا ساي دۇنيەلەردى تۇتىناتىنداردىڭ ىشىندە وزگە دىندەردى ۇستانۋشىلار دا ەسەپسىز. حالالعا دەگەن سۇرانىستىڭ كۇن ساناپ قارىشتاپ جاتقانى دا سودان. بىزگە سوڭعى مالىمەتتەر بەيمالىم, بىراق ءسال ىلگەرىدەگى كورسەتكىش سۇرانىستىڭ ءوسۋ قارقىنىن ايعاقتايدى. بەس جىل بۇرىن عانا حالال ءونىمنىڭ جىلدىق اينالىمى 3 تريلليون دوللارعا جەتكەن. «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەسە دە, قازاقستاندا قاناتىن كەڭگە جايا باستاعان حالال نارىعىندا كوڭىل قىنجىلتار كەلەڭسىزدىكتەر مەن كەمشىلىكتەر دە از ەمەس. قالتاسىن قالىڭداتۋدى كوكسەگەن كاسىپكەرلەر كورىنگەن دۇنيەسىنە «حالال» تىركەسىن قولدانۋعا قۇشتار. ماسەلەن, حالال فيتنەس كلۋب, حالال مونشا, حالال ستوماتولوگيا, حالال ساۋنا, ءتىپتى حالال ءبىلىم... ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزگە ىسساپارمەن كەلگەن باحرەين كورولى حاماد بەن يسا ءال-حاليفا باستاعان توپ قازاقستاندا «حالال سۋ» مەن «حالال تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» بار ەكەنىن ەستىگەندە, تاڭدانىستارىن جاسىرا الماعان. ارينە, ۇيات.سەرتيفيكات بەرسە دە, شارا قولدانا المايدى
بىزدەگى حالال يندۋسترياسىنىڭ زاڭمەن قورعالماعانى كوپتەن بەرى ايتىلىپ ءجۇر. بۇدان تۋاتىن پروبلەما – كاسىپكەرلەرگە سەرتيفيكات بەرىپ, سەنىم بىلدىرگەن قۇرىلىمدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇيىمداردىڭ ونىمدەردى نەمەسە قىزمەتتى تەكسەرۋگە, تالاپتارىنىڭ ۇدەسىنەن شىقپاعان جاعدايدا شارا قولدانۋعا قۇزىرەتى جوق. «كەيبىر كومپانيالار سەرتيفيكات بەرگەنىمەن, ونى مۇقيات تەكسەرمەيدى. تاڭبا تۋرالى زاڭ شىعارىپ, ول ورىندالمايىنشا, حالال ءماسەلەسىن ءبىرجاقتى شەشىپ تاستاۋ ءمۇمكىن ەمەس», دەيدى قازاقستان حالال يندۋسترياسى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى مارات سارسەنباەۆ. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «حالال دامۋ» جشس جوعارىداعى ءماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپقانداي-اق. ەلىمىزدە ەلۋگە جۋىق وكىلدىگى بار ۇيىم 74 سەرتيفيكات رەسىمدەپ ۇلگەرگەن. الايدا, ولار دا قاداعالاپ, جازاسىن بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگان ەمەس. ءبىز كاسىپكەرلەرگە ەگەر ءسىز حارام ءونىمىڭىزدى تۇتىنۋشىعا حالال دەپ ۇسىنساڭىز, اللانىڭ الدىندا جاۋاپ بەرەسىز, دەپ ناسيحات ايتامىز. نەگىزى, حالال ستاندارتى بويىنشا سەرتيفيكات الامىز دەگەن كاسىپكەر «تەكسەرۋگە رۇقسات بەرەمىن» دەپ جازىپ بەرەدى. سونىڭ ارقاسىندا اي سايىن ونىمدەردى تەكسەرىپ وتىرامىز, دەيدى قمدب حالال ونىمدەردى ستاندارتتاۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەيبىت مىرزاگەلديەۆ. ال ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – زايىرلى مەملەكەت, حالال – شاريعات ءسوزى. تالاپتاردىڭ قانشالىقتى ساقتالىپ جاسالعانىن ەسكەرۋ – تۇتىنۋشىنىڭ ءوز تاڭداۋى.مامان تاپشىلىعى – باستى ماسەلە
سالاداعى ءۇشىنشى تۇيتكىل – ەلىمىزدە حالال ستاندارتىمەن اينالىساتىن مامان جوق. ونداي ءبىلىم ەشبىر ۋنيۆەرسيتەتتە, كوللەدجدە, ءتىپتى ءدىني مەدرەسەدە دە بەرىلمەيدى. ال شەتەلدەن وقىپ كەلگەن بىرنەشە كادر ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشە المايدى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تەحنيكالىق رەتتەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى نۇرتاس وتەشوۆتىڭ مالىمەتىنشە, ستاندارتسىز جۇمىس ىستەۋ مۇمكىن ەمەس. «ەگەر ستاندارتتى ءبىر جولعا قويساق, حالال يندۋسترياسى ىلگەرىلەي باستايدى. ءبىزدىڭ وسى ماسەلەگە بايلانىستى جاساعان جوسپارىمىزدا تەحنيكالىق پاركتەر اشۋ كەرەك ەكەنى ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە حالال ونىمدەرگە باسا نازار اۋدارعان ابزال. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە بۇل ماسەلەنى زەردەلەيتىن بىردە-ءبىر ساراپشى-اۋديتور جوق. حالال يندۋستريا بولعاندىقتان, ماماندارى تەك شاريعات جاعىنان عانا ەمەس, تەحنولوگيا مەن تەحنيكانى دا ءبىلۋى كەرەك. سوندىقتان ەلىمىزدە حالال ماسەلەسىنە قاتىستى ارنايى زاڭ قابىلداعانى ءجون», دەيدى ول. راس, قولدانىستاعى زاڭنامادا حالال ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىك جانە ساپالىق كورسەتكىشتەرى قارالماعان, تەك «حالال» شۇجىق پەن قوناق ۇيگە ارنالعان ۇلتتىق ستاندارتتار بار. ولاردىڭ ءوزى قازاقستاندا مىندەتتى سەرتيفيكاتتالاتىن ونىمدەر مەن قىزمەتتەر تىزبەسىنە جاتپايدى. سوندا دا حالال سەرتيفيكاتىن بەرەتىن قۇرىلىمدار قاتارى كوبەيۋ ۇستىندە. ءماسەلەن, قازاقستان حالال يندۋست- رياسى قاۋىمداستىعى جەتەكشىسى مارات سارسەنباەۆ 600 كومپانياعا سەرتيفيكات بەرگەندەرىن ايتادى. «سونىڭ 400-ءى بىزبەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋدە. ال 200-ءى ماۋسىمدىق جۇمىسپەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەر», دەيدى ول. بىلە جۇرگەنىمىز ابزال, حالال يندۋسترياسىنىڭ ۇشتىك شىڭىندا مالايزيا, ءباا مەن فرانتسيا تۇر. سونداي-اق, اۆستراليا, برازيليا, جاڭا زەلانديا, ءۇندىستان, تايلاند ەلدەرى دە حالال ستاندارتىن قولدانىپ قانا قويماي, ەكسپورتقا شىعارىپ, ەلىنىڭ ەكونوميكاسىنا قوماقتى قارجى قۇيىپ وتىر. بۇل – «حالال» ءسوزىنىڭ ءدىني مازمۇننان اجىراپ, ادام تۇتىناتىن كەز كەلگەن زاتتىڭ ساپا كەپىلىنە اينالعانىنىڭ بەلگىسى. مۇنداي ءۇردىستى بىزدە دە قالىپتاستىرۋعا بولادى-اق. ول ءۇشىن ەلىمىزدەگى سەرتيفيكات بەرەتىن ۇيىمداردى حالىقارالىق دەڭگەيدە تىركەۋ قاجەت. سول كەزدە الەمدىك تالاپتاردى قازاقستانعا دا ەنگىزىپ, «حالال» دەگەن بەلگىسى بار ونىمدەردى سىرتقا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋادى.ءتۇيىن
حالال يندۋسترياسىنداعى باستى پروبلەمالاردى تۇگەندەگەندەي بولدىق. ءبارىنىڭ شەشىمى ءبىر-اق نارسەگە سايادى: ارنايى زاڭ كەرەك, «حالال» تاڭباسىن زاڭداستىرۋ قاجەت. الەمنىڭ تالاي ەلىندە قولداۋ تاپقان جاڭا نارىقتى قازاقستان ۇكىمەتى دە قامقورلىعىنا العانى ءجون. بۇل باعىتتاعى شارۋالار باستالىپ كەتكەن سىڭايلى. ەلىمىزدە مالايزيالىق ساراپشىلار كومەگىمەن حالال ءونىمدى نەمەسە قىزمەتتى راستايتىن ۇلتتىق جۇيە ازىرلەنۋدە. «ەلىمىزدە «حالال» ماركاسىمەن شىعارىلاتىن ءونىمدەر كوپ. الايدا, ونىڭ ءبارىن ەكى ستاندارتپەن رەتتەۋ قيىن. جالپى, ءونىم ساپاسىنىڭ بۇل باعىتى زاڭمەن تولىق رەتتەلمەي كەلەدى. ناتيجەسىندە «حالال» برەندىنە ءسايكەسپەيتىن ونىمدەر شىعارىلۋدا», دەيدى مەترولوگيا مەن تەحنيكالىق رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءبىرجان كانەشوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى سالاداعى جۇمىستى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن ءبىر-اق شارۋانىڭ باسىن قايىرۋ قاجەت. IFOM (ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قوزعالىستىڭ حالىقارالىق فەدەراتسياسى) ستاندارتتارىن قابىلداپ, باسىم باعىتتار بويىنشا تەحنيكالىق كوميتەتتەر قۇرۋ كەرەك. بۇدان بولەك, حالىقارالىق ءجانە ايماقتىق ستاندارتتاردى تەڭەستىرگەن ءجون. وسى ايدىڭ سوڭىندا ەلىمىزگە مالايزيالىق ساراپشىلار كەلەدى ەكەن. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدەگى «حالال» ۇلتتىق جۇيەسىنىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى ازىرلەنەدى. ءىستىڭ ءساتىن سالسىن دەيىك. اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»
