باسەكەگە قابىلەتتى اۋىل – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى

مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ار­قا­سىندا 2015 جىلى رەسپۋب­ليكا بويىنشا ەلىمىزدە اۋىل شا­رۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 3,3 ترلن تەڭگەگە جەتتى. استىق ءون­دىرىسىنىڭ قارقىندى دا­م­ۋى ار­قىلى قازاقستان الەم الدىن­دا ءوزىنىڭ «استىق دەرجاۆاسى» مارتەبەسىن ايقىندادى. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا الەمنىڭ 70-تەن اسا مەملەكەتىنە 5 ملن-نان 10 ملن تونناعا دەيىن استىق ەكس­پورتتايدى. 2016 جىلى رە­ك­تور­دتىق ءونىم – 23,7 ملن توننا بيداي جينالدى. 2016 جىلى اۋىل شا­رۋاشىلىعىنا سالىنعان ين­ۆەس­تيتسيا كولەمى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 35%-عا ءوسىپ, 228 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ەلدە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا اۋ­قىمدى جۇمىستار جۇر­گى­زى­لۋ­دە. بۇ­گىنگى كۇنى مايلى دا­قىل­دار 2,0 ملن, مال ازىقتىق دا­قىلدار 3,5 ملن گەكتار جەرگە سە­بىلەدى. الەمدىك نارىقتاعى مۇناي مەن مەتالل باعاسىنىڭ ەداۋىر تومەندەۋى جانە ەكسپورتتىق تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ازايۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنا, ونىڭ ىشىندە اۋىل­شا­رۋاشىلىق سا­لا­سىنىڭ دامۋىنا كەرى اسە­رىن تي­گىزۋدە. سوندىقتان, وتان­دىق اۋىل­شا­رۋاشىلىق تاۋا­ر­ىن ون­دى­رۋ­شىلەرگە ناق­تى قول­­د­اۋ كور­سە­تۋ ءۇشىن «اۋىل­شا­­رۋا­شى­لىق كووپ­ە­را­تيۆ­تەرى تۋرالى» زاڭ قا­­بىل­­دا­نىپ, «قازاقستان رەس­پۋب­­لي­­كا­سىنىڭ اگروونەركاسىپتىك ك­ە­­­شەنىن دا­مىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكە­ت­تىك باع­دارلاماسىنىڭ» جوباسى ازىر­لەندى. قازىرگى كەزدە بۇل زاڭ جوبا­سى ۇكىمەتكە بەكىتۋگە ۇسى­نىل­دى. اتالعان جوبادا اۋىل­شا­­رۋاشىلىق ءوندىرىسىن زامان تا­لاپتارىنا ساي دامىتۋعا با­عىت­­تالعان جاڭا دامۋ باسى­م­دى­لىقتارى ۇسىنىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باستى مىندەتتەرى – جەم-ءشوپ بازاسىن كەڭەيتۋ نەگىزىندە مال شارۋاشىلىعى تيىمدىلىگىن 58%-عا جانە باسىمدىققا يە دا­قىلدار ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ار­قىلى وسىمدىك شارۋا­شى­لى­­عىنىڭ تيىمدىلىگىن 40%-عا ارت­تىرۋ. ءىرى كووپەراتيۆ قۇ­رۋ ءۇشىن 670 مىڭ ۇساق تاۋار ون­دى­رۋشىلەردى وندىرىسكە تارتۋ جوس­پار­لانعان. ءونىم ءوندىرۋ مەن وت­كىزۋدىڭ اۋقىمدى جۇيەسىن قۇ­رۋ ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق كووپە­­­راتسيالارىن دامىتۋ نە­گى­­زىن­دە ىشكى نارىقتى وتان­دىق ونىم­دەرمەن تولىقتىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋب­سي­ديا­لاۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى نە­گى­زىن­دە مەملەكەتتىك قارجىلىق قول­داۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاراس­تى­رىل­عان. بۇل باعىتتا 2021 جىل­­عا قاراي 25 مىڭ نەسيە الۋ­شىعا تەڭ دارەجەدە 300 ملرد تەڭگە بولىنبەك. تەحنيكالىق جاب­دىقتالۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ءتيىم­دى شەتەلدىك تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن ۇيىمداستىرۋ, اقپا­راتپەن قامتاماسىز ەتۋ, جەر رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ما­سەلەلەرى دە جولعا قويىلماق. بۇگىنگى تاڭدا بوس جاتقان جەر­لەردى, سۋارمالى القاپتاردى يگە­رۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە. جەر رەسۋرس­تا­رىن پايدالانۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقاتىندا 600 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى اينا­لىم­­عا ەنگىزۋ جوسپارلانعان. اتال­­عان شارالاردىڭ بارلىعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى باسەكەگە قا­بىلەتتى اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتەتىن جاڭا اگرارلىق ساياساتتى دامىتۋدىڭ تەتىكتەرى بولىپ تابىلادى. بۇل ءۇشىن جاڭا باعدارلاما بويىنشا رەس­پۋب­ليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت­تەن 2374,2 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعىن دا­مى­تۋدىڭ جاڭا باعدار­لا­ما­سىن­دا عىلىم, ءبىلىم جانە ءون­دى­رىستىڭ ءوزارا بايلانىسىن ارتتى­رىپ, وتاندىق ءوندىرىستىڭ قار­قىندى دامۋىنا بارىنشا جاع­داي جاسالماق. ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل­شارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ قا­جەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن زەرتتەۋ­لەرمەن اينالىساتىن عى­لى­معا باسىمدىلىقتار بە­رىل­­مەك. بۇل رەتتە عىلىم تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ناقتى سۇ­را­نىستارىنا بايلانىستى قار­جىلاندىرىلاتىن بولادى. جا­ڭا باعدارلاما جوباسىندا بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ ىسىندە جالپى كورسەتكىشتى ەمەس, مامانداردى دايىنداۋدان باس­تاپ ءوندىرىستىڭ تاپسىرماسىن ەسكەرۋ قاجەتتىلىگى ناقتى كور­سە­تىلگەن. جاڭا باعدارلاما كومەگىمەن ۇساق شارۋاشىلىقتاردى iرi­لەن­دiرە وتىرىپ, عىلىم, بi­ل­iم, ءوندiرiس ينتەگراتسياسىن كۇ­شە­يتۋ ارقىلى ەل ەكونو­مي­ك­ا­سىن يننوۆاتسيالىق با­عىتتا ور­كەندەتۋ قادامىن جە­تiل­دiرۋ باس­تى قاعيداعا اينالۋى تيiس. سەبەبى, بۇگىنگى كۇنى اۋىل شا­رۋاشىلىعىنداعى اگرو­قۇ­رى­لىمداردىڭ ۇساقتىعى ەڭ وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر. ولاردىڭ سانى 185,0 مىڭنان اسادى. قا­زىر­گى كەزدە رەسپۋبليكامىزدا اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندى­رۋمەن 1,6 ملن اۋىل تۇر­عىن­دارىنىڭ جەكە قوسالقى شا­رۋا­شىلىقتارى اينالىسادى. اگرو­قۇ­رىلىمداردىڭ 95%-ى – شارۋا قو­جالىقتارى, ولاردىڭ 81%-ىنىڭ ەگىستىك القاپتارى 50 گەكتار­دان اسپايدى. ەلدەگى بارلىق مال باسىنىڭ 52-دەن 63%-عا دەيى­نى ءۇي شارۋاشىلىعىندا شو­عىرلانعان, ياعني ولارعا مال شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 74%-ى تيەسىلى. مال شا­­رۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندى­رۋمەن نەگىزىنەن ءۇي شارۋا­شى­لىق­تارى اينالىساتىنىن ەسكە­رسەك, سالاداعى ونىمدىلىك پەن با­سەكەگە قابىلەتتىلىك دەڭ­گەيى وتە تومەن. سەبەبى, ۇساق شا­رۋا­­شىلىقتاردىڭ ادام دەن­ساۋ­لىعىنا قاۋىپسىز ازىق-تۇ­لىك ونىمدەرىن وندىرەتىن وڭ­دەۋ كا­سىپورىندارىن قاجەتتى اۋىل­شا­رۋا­شىلىق شيكىزاتىمەن قام­تا­م­اسىز ەتۋگە, يننوۆاتسيالىق, رە­سۋرس ۇنەمدەۋشى تەحنولوگيا­لاردى وندىرىسكە ەنگىزە الاتىن جوعارى بىلىكتى مامان­داردى جۇمىسقا تارتۋعا مۇم­كىن­دىكتەرى جوق. كوپتەگەن شا­رۋ­ا­لاردىڭ تەحنيكا ساتىپ الۋ­عا قارجىلارى جەتىسپەيدى. فەر­مەر­لەر ءوز ونىم­دەرىن نەگىزىنەن ورتا­داعى دەلدالدار ارقىلى وتكى­زگەندىكتەن, ساتىلعان ءاربىر تاۋار بىرلىگىنەن الىناتىن پايدانى (70-75%) دەلدالدار كورىپ كەل­دى (شەتەلدەردە بۇل كورسەتكىش 25-30% شاماسىندا). ەلدىڭ اگرارلىق سالاسىن­دا بۇنداي جاعدايدىڭ قا­لىپ­­تاسۋىنا بىرقاتار سەبەپ­تەر اسەر ەتتى: وتاندىق اۋىل­شا­­رۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ تو­مەن­­دەۋى; ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق الەۋەتتىڭ السىرەۋى; ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى ينتە­گرا­تسياعا مۇددەلى ەمەس مو­نو­پو­ليست-فيرمالاردىڭ ۇستە­م­د­ىگى; ماقساتتى مەملەكەتتىك قول­داۋ­دىڭ ازدىعى; ينۆەستيتسيالىق احۋال­دىڭ تۇراقسىزدىعى; ينتەگرا­تسيالىق ۇردىسكە وڭ ىقپال جاسايتىن زاڭدىق بازانىڭ جوقتىعى جانە ت.ب. وسىنىڭ سالدارىنان قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنىڭ 60%-ى عانا وتاندىق تاۋار وندى­رۋشىلەر وندىرگەن ازىق-ت ۇلىك ونىم­دەرى­مەن, قالعانى يمپورت ەسە­بىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سىرتتان اكەلىنەتىن ونىمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك وڭدەلگەن دا­يىن ونىمدەر جانە ولارعا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 1,8 ملرد اقش دوللارى جۇمسالىنادى. سون­دىقتان, وتاندىق اگرو­نا­رىق­تا الدىڭعى قاتارلى اگرو­تەح­نيكالىق شارالار كەشە­نiن قولدانۋعا باعىتتالعان ءىرى تاۋارلى شارۋاشىلىقتار قا­لىپ­تاستىرىپ, «القاپتان تۇ­­تىنۋشىعا دەيىنگى» تەح­نو­لو­گيالىق ءۇردىستى قامتاماسىز ەتۋ قا­جەتتىگى تۋىندادى. الەۋەتتەرى ۇل­كەن كاسiپورىنداردا عانا يننو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن عىلىمي جوبالاردىڭ نا­تي­جە­لەرiن ەنگiزۋگە جانە جاڭا فور­مات­تاعى مامانداردى جۇمىسقا ور­­نالاستىرۋعا بولاتىنىن ۋا­قىت­تىڭ ءوزى دالەلدەدى. رەسپۋبليكادا 1995 جىلدان بەرى كووپەراتسيا تۋرالى 2 جالپى سالالىق, 3 ارنايى زاڭ قولدانىستا بولعان. بىراق بۇل زاڭدار جوسپارلانعان ناقتى ناتيجەلەردى ەمەس, اۋىلدىق تاۋار وندىرۋشىلەر اراسىندا كوپتەگەن تۇسىنبەۋشىلىكتەردى تۋىنداتتى. قازاقستاندا ۇساق تاۋارلى شارۋاشىلىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ بويىنشا جۇ­مىس بiرنەشە جىلدار بويى جۇرگiزiلگەنىمەن, ۇساق شارۋا­لار ءوز ەرiكتەرiمەن كووپەراتيۆكە بiرiككiسi كەلمەدى. سەبەبى, ولاردى كووپەراتيۆ قۇرۋعا ىنتالاندىراتىن ەكونوميكالىق مەحانيزمدەر ازىرلەنىپ, زاڭدى حالىققا ءتۇسىندىرۋ شارالارى ىسكە اسىرىلمادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, تاۋار وندىرۋشىلەر جاڭا قۇرىلىمعا سەنىمسىزدىك ءبىلدىردى. كوپتەگەن ايماقتاردا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋ ءۇشىن عانا كووپەراتيۆ تالاپتارىنا مۇلدە سايكەس كەلمەيتىن «جالعان كووپەراتيۆتەر» قۇرىلا باس­تادى. قاجەتتى قۇقىقتىق مە­­- ح­انيزمدەردىڭ بولماۋى شارۋا يەلەرىنىڭ كووپەراتيۆكە بىرىك­كەن جاعدايدا وزدەرىنىڭ جەر­لەرىنەن جانە جىلجىمايتىن مۇ­لىكتەرىنەن ايىرىلىپ قالۋ قورقىنىشىن تۋعىزدى. وسىن­داي تۇيتكىلدەر ەلدەگى شا­رۋا­لاردىڭ كووپەراتسياعا بىرى­گۋىن تەجەپ كەلدى. جاڭا قابىلدانعان «اۋىل­­شا­رۋ­ا­شىلىق كووپەراتيۆتەرى تۋرالى» زاڭىندا وسى كەمشىلىكتەردى جويۋ ءۇشىن ناقتى ناتيجە بەرەتىن ەكونوميكالىق مەحانيزمدەر قا­راس­تىرىلعان. وندىرىستىك جانە قىز­مەت كورسەتۋ كووپەراتيۆتەرى اراسىنداعى قۇقىقتىق ايىر­ما­شىلىق, پاي ۇلەستەرى مەن كوو­پەراتيۆ جارعىسىنىڭ بولۋى مىندەتتەلگەن. كووپەراتيۆتەردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ەرەكشەلىكتەرىنە باي­لانىستى سالىق جانە مونو­پولياعا قارسى زاڭنا­مالارىنا, جەڭىلدىكپەن نەسيە الۋ شارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بار­لىق نارىق سۋبەكتىلەرى جەكە, ءوزا­را بىرلەسىپ جانە مەملەكەتپەن بىرگە تابىس تابۋدا تەڭ قۇقىققا يە بولدى. وسى زاڭنىڭ پرينتسيپتەرىنىڭ ءبىرى – كووپەراتيۆكە قاتى­سۋ­شى­لار ەكونوميكالىق تۇرعىدان دەر­بەس بولۋى. ولار ءوزiنiڭ وندi­رiستiك قۇرالدارىنىڭ يەسi بولىپ, ءوزi وندiرگەن ونiمگە يەلiك ەتۋi جانە ءاربiر كووپەراتيۆ مۇ­­شەسiنiڭ مۇلiكتiك جەر پايىمەن قوسقان ۇلەسiنە ساي تۇسكەن پاي­دانى ءوزارا كەلىسىپ شەشۋگە مۇمكىندىك الادى. كووپەراتيۆتiك شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ نەگi­ز­گi شارتى – بiرiكتiرiلگەن كاسiپ­ورىنداردىڭ مۇددەلەرiن ساقتاۋ. قىز­مەتتiڭ ماقساتى مەن سيپا­تىنا بايلانىستى ءار شارۋا بىر­نەشە كووپەراتيۆكە مۇشە بو­لا الادى. كووپەراتسيانىڭ تۇ­تىنۋشىلىق, وندiرiستiك, كا­سiپ­شiلiك, جابدىقتاۋ, وتكiزۋ, نەسيەلiك, تۇرعىن ءۇي جانە تاعى باسقا تۇرلەرiن اجىراتۋعا بولادى. «اۋىلشارۋاشىلىق كو­و­پە­­­­­­­ر­اتيۆتەرi» تۋرالى زاڭ­دى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ۇساق ءۇي شارۋاشىلىقتاردىڭ قول­­­دارىنداعى رەسۋرستاردى ءتيىمد­ى پايدالانۋعا بولا­دى. اۋى­­ل­شارۋاشىلىق كووپە­را­­تيۆتەرىن قۇرۋ – تاۋار وندى­رۋشىلەردىڭ ەڭبەگىن ىنتا­لان­دىرۋعا, تابىستى ادiلەتتi بو­­لۋگە, وندiرiستiك داۋلاردىڭ ازايۋ­ىنا ىقپال ەتەدى. بۇعان قو­سا ۇيىمداستىرۋ ءۇردiسiنiڭ قۇ­رامىنا اۋىلشارۋاشىلىق ونىم­دەردى تاسىمالداۋ, ساقتاۋ, وتكىزۋ جانە قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتار دا ەنەدى. شارۋالار ەكونوميكالىق تيiمدiلiك ءۇشiن بiرiگiپ, وندiرiستiك تسيكلدىڭ بارلىق كەزەڭدەرiن – شيكiزاتتان باستاپ نارىققا دايىن ءونiمدi وتكىزۋ جولدارىن تو­لىق قامتيتىن بولادى. بۇل رەتتە ءونىمدى ساتىپ الۋ, تا­سى­مال­داۋ جانە وڭدەۋشى مەكە­مە­گە جەتكىزۋ ماسەلەلەرى 1,3 ەس­ە­گە ۇلعايماق. جاڭا زاڭ كووپە­راتسيا مۇشەلەرىنىڭ ءوزارا ىقپال­داس­تىعى ناتيجەسىندە تاۋار باعا­سىنىڭ ۇستەمەسىن 15-20%-عا تو­­مەندەتۋگە جاعداي تۋعىزادى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە, اۋىلدىق جەر­لەردەگى تۇرعىنداردىڭ جىل­دىق تابىسىن 300 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋادى. جاھاندانۋ ءۇردiسi قارقىن العان زاماندا يننوۆاتسيالىق عىلىم-بiلiمگە دەگەن سۇرانىس ارتۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇر­گىزۋدىڭ يندۋستريالدى ادىس­تەرىنىڭ ورنىن باسىپ كەلە جاتقان نانوتەحنولوگيانىڭ ءوزi بۇگiندە كۇندەلiكتi تۇرمى­سى­مىزعا ەندى. جاڭا تەحنولوگيالار قورشاعان ورتاعا جاسالاتىن انتروپوگەندىك زياندى تومەندەتىپ, شىعىنداردى ازايتىپ, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. قابىلداۋعا دايىندالعان جاڭا باعدارلاما عىلىمي-تەح­ني­كالىق سەرپiلiسكە جول بەرەتىنى حاق. اگروسەكتوردىڭ سىرتقا ءونiم شىعارۋ مۇمكiندiگi زور ەكەن­دىگىن ەسكەرسەك, وندiرiستە جا­ڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لار­دى يگەرۋ, بيوتەحنولوگيالاردى دامىتۋ بۇگiنگi كۇننiڭ باستى ارتىقشىلىعى بولىپ تا­بىلادى. ءوندiرiس پەن عىلىم ينتەگراتسياسىندا دا الەۋەتiمiز جەتكiلiكتi. ەكسپورتتىق باعىتتا اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن ءون­دىرۋ مۇمكiندiگىن جiبەرiپ الماۋ قاجەتتىگىن ءاربىر اۋىلدىق جەردەگى ءتاۋاروندىرۋشى دۇرىس ءتۇسiنۋi ءتيىس. وسى باعىتتاعى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءبى­لىم ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كو­­تەرۋدى جانە مامانداردىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋدى قاجەت ەتە­دى. بۇل ورايدا ۋنيۆەرسيتەت عا­لىمدارى ماقساتتى تۇردە تا­ۋار وندىرۋشىلەرگە عىلىمي-تا­جى­ري­بەلىك قىزمەت كورسەتۋدە. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ بازاسىن قۇرۋدىڭ زاما­ناۋي تاسىلدەرىن مەڭگەرىپ, سترا­تەگيالىق باعىتتا جۇيەلى دامۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازىرگى كۇن­دە قول جەتكىزگەن ەڭ باس­تى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى. 2016 جى­­­لى ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا اگروتەحنولوگيالىق حاب قۇ­رىلدى. بۇل ۋنيۆەرسيتەت دامۋىنىڭ جاڭا ساتىعا كوتە­رى­لۋىنە مۇمكىندىكتەر بەردى. حالىقارالىق تالاپتارعا ساي قۇرىلعان اگروتەحنولوگيالىق حاب اياسىندا ورىندالاتىن زەرتتەۋلەر يمپورتتى الماس­تىرۋ ماقساتىندا ەكسپورتقا باعىتتالعان ءونىم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ, شەت ەلدەردىڭ وزىق تەحنولوگياسىن تارتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى يننوۆاتسيالىق جولمەن شەشۋگە بارىنشا جاعداي تۋعىزدى. قازىرگى كەز­دە اگروتەحنولوگيالىق حاب نەگىزىندە اقش, ەۋروپا جانە ازيا مەملەكەتتەرىندەگى 36 عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز ارىپتەستىك بايلانىس­تار ورناتىلىپ, الەمنىڭ 13 بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارى­مەن قوس ديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرى­لۋدا. جۇرگىزىلەتىن جۇ­مىس­تار قاتارىندا: كورنەل ۋني­­ۆەر­سيتەتىمەن جەرگىلىكتى الما­­نىڭ بولاشاقتاعى سورتتا­رى­نىڭ گەندىك قورىن زەرتتەۋ, كولۋمبيانىڭ NASA ۋني­­­ۆەر­سي­تە­تىمەن كليماتتىق مو­دەلدەۋ ارقىلى ءداندى دا­قىل­داردىڭ ونىمدىلىگىن جوس­پارلاۋ ماسەلەلەرى قاراس­تى­رى­لادى. اقش, قىتاي, رەسەي عا­­لىمدارىمەن زيانكەس­تەر­ مەن ارامشوپتەردى الدىن الا انىقتاۋ, «گەوسكان» مەن NASA عالىمدارىمەن اوك-دە­گى تاۋەكەلدەردىڭ ورتاق جۇيە­سىن قۇرۋ سەكىلدى جوبالار­دى اتاۋ­عا بولادى. تاياۋدا اقش-تىڭ اۋىلشارۋاشىلىق دەپار­- ­ت­ا­مەنتى باسشىلارى ۋنيۆەرسي­تەت وقى­تۋشىلارىنا, ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارىنا ارناپ جايىلىمدىق جەرلەردىڭ ەكوگيدرولوگياسى جونىندە ترەنينگ وتكىزدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاس عالىمدارى نيدەرلاندتىق سە­رىكتەستەرمەن ەكسپو-2017 حا­­­لىق­ارالىق كورمەسىنە ۇسىنى­لاتىن بىرلەسكەن عىلىمي جوبانى دايىنداۋ ۇستىندە. وسىنداي باعىتتا شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن 30-دان استام بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. ۋنيۆەرسيتەت سوڭعى جىلدارى قازاقستان-بەلارۋس اگرو­ين­جەنەرلىك يننوۆاتسيالىق ورتا­لىعىن قۇرۋ جۇمىستارىن جۇر­گى­ز­ۋدە. ارنايى وقۋ-زەرتتەۋ لا­­بو­راتوريالارىن قۇرۋ ءۇشىن بە­­لارۋستىق اۋىلشارۋاشىلىق تەح­نيكالارى مەن بولشەكتەرىنىڭ تۇپ­­­نۇسقا كەسكىندەرى الىندى. ۋنيۆەرسيتەت جانىنان بەلارۋس اۋىل­شارۋاشىلىق تەح­­ني­كا­لا­رىنىڭ كورسەتىلىم الا­ڭى اشى­ل­­­­- ماق. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ-تا­جى­ريبەلىك شارۋاشىلىعى اۋ­­ما­عىندا بەلارۋستىق اۋىلشا­رۋاشىلىق تەحنيكالارى مەن ماشينالارىن, وسى سالاعا قاجەتتى قوندىرعىلاردى سىناقتان وتكىزۋ پوليگونى ۇيىمداستىرىلۋدا. وندا ءبىلىم الۋشى جاستار «ال­قاپ­تان تۇتىنۋشىعا دەيىن­گى» ارالىقتاعى تولىق تەح­نو­لوگيالىق ءتۇزىلىمدى زەرتتەپ, ءوندى­رىس جاعدايىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينا­لى­س­ۋعا مۇمكىندىك الاتىن بولادى. بۇل جەردە اگرارلىق سا­لا­داعى كاسىپكەرلەر, ينجەنەر­لەر, تەحنيكا جۇرگىزەتىن مامان­دار ءوز بىلىكتىلىكتەرىن جو­عا­رىلاتا الادى. اتالعان شارا­لار قىزمەتى وتاندىق اگرو­وندىرىستىك كەشەن الدىندا تۇر­عان كۇردەلى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل رەتتە ۋنيۆەرسيتەت وتان­دىق تاۋ­ار­وندىرۋشىلەردىڭ ما­سە­ل­ەلەرىن شەشۋدە بار مۇم­كىن­­دىك­تەرىن پاي­دالانۋدا. يننوۆاتسيالىق باعىتتى ۇس­تان­عان وقۋ ورنى الەمنىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن ترانسفەرتتەۋدە ءساتتى قادامدار جاساپ كەلەدى. وسى ورايدا, الماتى قالاسىندا وتكەن جىلدىڭ 9-10 جەلتوقسانى كۇندەرى ءبىرىنشى ورتالىقازيالىق اگروتەحنولوگيالىق سامميت ۇيىم­داستىرىلدى. سامميت جۇ­­مىسىنا مەملەكەتتىك ورگان باس­شىلارى, اقش, ەۋروپا, ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ تانىمال ەكسپەرت-عالىمدارى, رەس­پۋب­­ليكانىڭ اۋىل­شارۋاشىلىق تا­ۋار­­وندىرۋشىلەرى, اگرارلىق سا­­لادا قىزمەت ەتەتىن ءىرى كومپا­نيا وكىلدەرى, اۋىل اكىمدەرى قا­تىستى. سامميت اگرار­لىق سا­لا عالىمدارىنىڭ, اگرو­قۇ­رى­­لىم جەتەكشىلەرى مەن تاۋار ون­دىرۋشىلەردىڭ ورتاق ما­سە­لە­لەرى, اتاپ ايتقاندا, مەم­لە­كەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى, اگرار­­لىق ءبىلىم مەن عىلىم, جا­ڭا تەحنولوگيالار مەن وزىق ءبىلىم تران­س­- فەرتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, پى­كىر ءبولىسىپ, تاجىريبە الماساتىن الا­ڭىنا اينالدى. قاتىسۋشىلار تا­را­پى­نان اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەرىن ور­تا­عا سالاتىن سامميت جۇمى­سىن جىل سايىن وتكىزۋ تۋرالى شە­­شىم قابىلداندى. جيىن قو­رى­تىندىسى بويىنشا ناقتى ۇسى­نىستار ازىرلەنىپ, اوك ما­ڭىزدى ماسەلەلەر مەن ولاردى شەشۋ جولدارى جونىندە ارنايى قاۋلى قابىلدانىپ, ۇكىمەت پەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە جولداندى. اگرارلىق ءبىلىمنىڭ قارا شا­ڭى­راعى قازاق ۇلتتىق اگرار­لىق ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاجەتتى كاسىبي بىلىكتى مامان­دار­دى دايارلاۋمەن قاتار, سالا­عا قاتىستى قابىلداناتىن مەم­لەكەتتىك باعدارلامالاردى حا­لىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ مەن ونى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرمەك.

تىلەكتەس ەسپولوۆ,

قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك

الماتى