ەرتىس قاتەلىكتى كەشىرمەيدى

سەمەيدەگى توتەنشە جاعدايلار باسقارماسىنىڭ قۇتقارۋشىلارى بۇل كۇندەرى بالىق اۋلاۋشىلاردىڭ اراسىندا تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. ءتىپتى, بۇل رەيد اپتا سايىن جەرگىلىكتى پوليتسيامەن بىرلەسكەن تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولدى, سەبەبى, سۋعا باتىپ جاتقاندار بار. وسىمەن تەكسەرۋ جۇمىس­تارى جەتىنشى رەت جۇرگىزىلدى. بالىقشىلاردىڭ ءبىرى ۇقسا, ءبىرى ۇقپايدى. وسى جولى ەرت­ىس­تىڭ زاتون اۋماعى مەن «سە­مي­پالاتينكا» دەپ اتالاتىن شاعىن وزەنى ماڭىندا تەك­سەرۋلەر ءوتتى. مۇندا بالىق­شى اعايىن وتە كوپ ەكەن. قۇت­قا­رۋ­شىلار مەن پولي­تسيا قىز­مەت­كەرلەرى الدى­مەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ, «ءسىز با­لىقتى تارتامىن دەپ تۇرعان­دا, ءسىزدى بالىق تارتىپ كەتپە­سىن», «اۋلايمىن دەپ وزەن­نىڭ ورتا تۇسىنا كەتىپ قالما­ڭىز, مۇز سىنسا وپى­رىلىپ قۇلاپ كەتە­سىز», «جال­عىز الىسقا ۇزاما­ڭىز» دەگەن سياقتى قامقورلىق, ەسكەرتۋ سوزدەرىن ايتقان سوڭ, «مۇز بەتىندە قاۋىپسىزدىك ساقتاۋ» ەرە­جە­لەرىنىڭ قاعاز نۇسقاسى ۇسى­نىلدى. ويتكەنى, وسىدان ءبىراز بۇرىن سەمەيلىك قۇتقارۋشىلار ەكى ەر ادامدى ەرتىستەن ءسۇزىپ الىپ شىققان ەدى. اياق استىنان مۇز جارىلىپ كەتىپ, ەكى بالىق­شى مۇزدىڭ بولىگىمەن بىرگە ەرتىسكە اۋدارىلىپ تۇسكەن. جانە تاعى ءبىر ايتا كەتەر ماسەلە, قىستىڭ كۇنىندە با­لىق­شىلار عانا سۋعا باتىپ جات­پايدى. كەيبىر ادامدار ەرتىس ۇستىندەگى كوپىرلەردەن سەكىرىپ, مەرت بولعىسى كەلەدى ەكەن. ونداي كوپىر سەمەيدە قالا بو­يىنشا ۇشەۋ. جاقىندا عانا ءبىر جارىم جاسار نارەستەسىن سۋعا باتىرماق بولعان ايەل ادام بەلگىلى بولدى. جۇبايىمەن ۇرىسىپ قالعان جاس ايەل 2015 جىلعى ءسابيىن كوتەرىپ, ەرتىس­كە كەلگەن. الدىمەن ءبىر جارىم جاستاعى بالاسىن سۋعا لاق­تىرىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ, ءوزى سەكىر­مەك بولعانىمەن, باتىلى بار­مايدى. بۇل وقيعا ەلدى ءدۇر ءسىل­كىن­دىردى. تۇنگى 3-ءتىڭ كەزىندە ورىن العان وقيعادان كەيىن ءسابي­دىڭ دەنەسىن قۇتقارۋشىلار كۇن سايىن ىزدەگەنمەن, سۋ مۇز­داي سۋىق, بالا تابىلمادى. ال ايەل قىلمىس ۇستىندە ۇستال­دى. قۇتقارۋشى رينات باباد­جانوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ اسا تەرەڭ, بايعۇس ءسابي نە سۋ تۇبىنە باتىپ كەتتى نە كۇشتى اعىس الىپ كەتتى. ال ەرتىس – ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, الەمدەگى ەڭ كۇشتى اعىسقا يە ءىرى وزەننىڭ ءبىرى. – قىستا مۇز استىنان بالىق اۋلاۋ ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ ەرەجەسىن قاتاڭ ساقتاۋدى قاجەت ەتەدى. بالىق­شىلارعا ءبىر قاراعاندا مۇز بەرىك كورىنگەنىمەن, كوك­تەم­نىڭ سوڭعى جانە كۇزدىڭ ال­عاش­­قى كەزەڭدەرىندە مۇز ءۇس­تىن­دە با­لىق اۋلاۋعا شى­عۋعا بول­ماي­تىندىعىن ءبىلۋ قاجەت, – دەدى سەمەي قالا­لىق توتەن­شە جاع­دايلار باس­قار­ما­سى­نىڭ (تجب) باس مامانى ر.راقىمباەۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, بالىق اۋ­لاۋعا شىققاندا وزىمەن بىرگە قاراپايىم قۇتقارۋ قۇرال­دارىن, ماسەلەن, قۇتقارۋ تاق­تا­سىن جانە ارقان الا شىققان ءجون, بالىق اۋلاۋ كەزىندە ولار قاجەت بولۋى مۇمكىن. كۇزگى جانە كوكتەمگى مەزگىلدەردە ويىقتار ماڭىنا سول تاقتايشالاردى سەنىم­دىلىك ءۇشىن قويعان دۇرىس. بۇل بالىقشىنىڭ مۇزداعى قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. تجب ماماندارىنىڭ ايتۋىن­شا, وكىنىشكە قاراي, سەمەيدە بىرقاتار بالىقشىنىڭ سۋ اي­دىن­دارىنا جالعىز بارۋ فاكتىسى ءتىر­كەلۋدە, بۇل – وتە قاۋىپ­تى. جانە سۋ ايدىندارىنىڭ جاعا­لاۋى مۇزىنىڭ قالىڭدىعى 7 سان­تيمەتردەن كەم بولىپ جات­سا, وعان شىعۋ وتە قاۋىپتى ەكەن­دىگىن ەسكە سالۋدا. اسىرەسە, بالىق اۋلاۋشى قاۋىم اعىندى سۋ جانە بۇلاق كوزدەرى بار ورىنداردا ەرەكشە اباي بولۋى كەرەك. تجب-نىڭ باس مامانى ر.راقىمباەۆانىڭ ەسكەرتۋىنشە, مۇز جارىلاردا شىتىرلايدى, وتىرادى, ونىڭ سىرتقى ءتۇرى وزگەرەدى, بەتىنە سۋ شىعادى. مۇنداي دابىل بەلگىلەرى كورىنسە, بىردەن ءوز كەلگەن ىزىڭىزبەن اياعىڭىزدى مۇزدان ايىرماستان جىلجىپ, كەرى قايتقان ءجون. جانە دە ءبىر­نەشە ويىقتى جاقىن قازباعان ابزال. ولاردىڭ اراقاشىقتىعى 5 مەتردەن كەم بولماۋى كەرەك. مۇز جارىلىپ كەتسە, دەرەۋ جول­جاپقىشتى شەشىپ, قولدى ەكى جاققا قاراي جايىپ, مۇزعا كەۋ­دەمەن نەمەسە ارقامەن جاتۋ­عا تىرىسۋ كەرەك ەكەن. قايتكەن كۇندە دە بايبالام سالماي, سال­قىنقاندىلىق تانىتقان ءجون. سەبەبى, مۇلدە جۇزە الماي­تىن ادامنىڭ ءوزى قۇتقارۋ جاس­تىق­شاسىنىڭ ارقاسىندا سۋ بەتىندە ءبىرشاما قالقىپ تۇرا الادى. بىراق مۇنداي جاعدايدا كيىمنىڭ سۋلانعانىن كۇتپەي ارەكەت جاساۋ كەرەك. ادامنىڭ 10-15 مينۋت مۇزداي سۋدا بولۋى ومىرىنە قاۋىپتى ەكەنىن ۇمى­ت­پاعان ءجون. راۋشان نۇعمانبەكوۆا, جۋرناليست سەمەي